Maharashtra SIR: મહારાષ્ટ્રમાં Special Intensive Revision (SIR) બાદ જાહેર કરવામાં આવેલી મુસદ્દા મતદાર યાદીને લઈને રાજકીય વિવાદ વધુ ઉગ્ર બન્યો છે. વિપક્ષે આરોપ લગાવ્યો છે કે રાજ્યની મુસ્લિમ વસ્તી વધુ ધરાવતી અનેક વિધાનસભા બેઠકો પર અન્ય વિસ્તારોની સરખામણીમાં મોટી સંખ્યામાં મતદારોના નામ દૂર કરવામાં આવ્યા છે. એકલા મુંબઈની ઓછામાં ઓછી 10 વિધાનસભા બેઠકોમાં 35 ટકાથી વધુ મતદારોના નામ મુસદ્દા યાદીમાંથી બહાર થયા હોવાનો દાવો કરવામાં આવી રહ્યો છે.
મહારાષ્ટ્રમાં 2,06,88,487 નામ મુસદ્દા યાદીમાં નથી
SIR પહેલાં મહારાષ્ટ્રમાં લગભગ 9.78 કરોડ મતદારો નોંધાયેલા હતા. પ્રક્રિયા બાદ જાહેર થયેલી મુસદ્દા યાદીમાં આ સંખ્યા ઘટીને આશરે 7.71 કરોડ થઈ છે. એટલે કે કુલ 2,06,88,487 મતદારોના નામ હાલની મુસદ્દા યાદીમાં સામેલ નથી. આ સંખ્યા અગાઉની મતદાર યાદીના લગભગ 21.14 ટકા જેટલી છે.
ચૂંટણી અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર નામ દૂર થવા પાછળ વિવિધ કારણો છે. તેમાં મતદારનું સ્થળાંતર, મૃત્યુ, કાયમી રીતે અન્ય સ્થળે જવું, મતદારને શોધી ન શકાયો હોવો, અન્ય સ્થળે નોંધણી અને અન્ય શ્રેણીઓનો સમાવેશ થાય છે. બહાર કરાયેલા નામોમાં લગભગ 76.76 લાખ કાયમી સ્થળાંતરિત, 75.41 લાખ અનટ્રેસેબલ, 34.82 લાખ મૃત, 17.66 લાખ અન્ય સ્થળે નોંધાયેલા અને લગભગ 2.22 લાખ અન્ય શ્રેણીમાં છે.
મુસ્લિમ વસ્તી ધરાવતી બેઠકોમાં વધુ ઘટાડાનો આરોપ
વિપક્ષ દ્વારા રજૂ કરવામાં આવેલા આંકડાઓ મુજબ મુંબઈની કેટલીક મુસ્લિમ વસ્તી ધરાવતી બેઠકો પર મતદારોની સંખ્યામાં ઘટાડો રાજ્યની સરેરાશ કરતાં ઘણો વધારે છે. ચાંદિવલીમાં કુલ 4,62,346 મતદારોમાંથી 1,91,577 નામ એટલે કે લગભગ 41.4 ટકા નામ ASDDO શ્રેણીમાં ગયા છે. આ શ્રેણીમાં Absent, Shifted, Dead, Deleted and Othersનો સમાવેશ થાય છે.
મનખુર્દ-શિવાજી નગરમાં લગભગ 55 ટકા મુસ્લિમ વસ્તી હોવાનું જણાવાય છે અને અહીં 1,46,912 એટલે કે લગભગ 42.3 ટકા નામ બહાર થયા છે. માલાડ વેસ્ટમાં લગભગ 39 ટકા, મુમ્બાદેવીમાં 38 ટકા, બાંદ્રા વેસ્ટમાં 38 ટકા, બાયકુલામાં 35 ટકા, બાંદ્રા ઈસ્ટમાં 35.1 ટકા, ધારાવીમાં 35.8 ટકા, કુર્લામાં 36.6 ટકા અને અંધેરી વેસ્ટમાં 36.8 ટકા નામ દૂર થયાનો દાવો છે.
મુંબઈની બહાર ભિવંડી અને મુમ્બ્રામાં પણ મોટો ઘટાડો
આ પ્રકારનો ઘટાડો માત્ર મુંબઈ સુધી મર્યાદિત નથી. ભિવંડી ઈસ્ટમાં મુસ્લિમ વસ્તી લગભગ 42 ટકા હોવાનું જણાવાય છે અને અહીં લગભગ 49.4 ટકા મતદારોના નામ મુસદ્દા યાદીમાંથી બહાર થયા છે. ભિવંડી વેસ્ટમાં મુસ્લિમ વસ્તી લગભગ 43 ટકા અને નામોમાં ઘટાડો 46.4 ટકા હોવાનું જણાવાયું છે.
મુમ્બ્રા-કલવામાં લગભગ 38.7 ટકા મુસ્લિમ વસ્તી છે અને અહીં આશરે 44 ટકા મતદારોના નામ દૂર થયા છે. નાગપુર સેન્ટ્રલમાં મુસ્લિમ વસ્તીનો અંદાજ લગભગ 22 ટકા છે અને ત્યાં પણ લગભગ 38.5 ટકા મતદારોના નામ બહાર થયા હોવાનો દાવો છે.
વિપક્ષે ચૂંટણી આયોગ અને BJP પર ગંભીર આરોપ લગાવ્યા
NCP-SP નેતા Anish Gawandeએ દાવો કર્યો કે મુંબઈ અને મુંબઈ MMRને SIRના “અતાર્કિક અને પક્ષપાતપૂર્ણ” કાપથી સૌથી વધુ અસર થઈ છે. કોંગ્રેસ પ્રવક્તા Atul Londheએ આરોપ લગાવ્યો કે કેટલીક જગ્યાએ વિપક્ષી મતદારોના નામ દૂર કરીને માત્ર BJP સમર્થક મતદારોને જાળવવામાં આવ્યા. તેમણે નાગપુરમાં લગભગ 500 BJP કાર્યકરોને વિદર્ભના વિવિધ વિસ્તારોમાંથી લાવીને મતદાર યાદીમાં હેરફેર કરવાનો પણ આરોપ લગાવ્યો છે.
બીજી તરફ લોકસભામાં વિપક્ષના નેતા Rahul Gandhi એ મહારાષ્ટ્રમાં મતદારોની સંખ્યામાં થયેલા ફેરફાર અંગે સવાલ ઉઠાવ્યો. તેમના જણાવ્યા મુજબ 2024ની લોકસભા ચૂંટણી સમયે મહારાષ્ટ્રમાં લગભગ 9.29 કરોડ મતદારો હતા, જે નવેમ્બર 2024ની વિધાનસભા ચૂંટણી સમયે લગભગ 9.7 કરોડ થયા હતા અને SIR બાદ આ સંખ્યા આશરે 7.78 કરોડ રહી છે. તેમણે સવાલ કર્યો કે આમાંથી કઈ મતદાર યાદી સાચી હતી.
કોંગ્રેસ અધ્યક્ષ Mallikarjun Kharge એ પણ 2 કરોડથી વધુ નામ બહાર થવાના મુદ્દે ચૂંટણી આયોગ અને BJPને ઘેર્યા અને કટાક્ષરૂપે ચૂંટણી આયોગને “BJP Kursi Bachao Aayog” ગણાવ્યો.
ચૂંટણી આયોગે કહ્યું—હાલની યાદી અંતિમ નથી
મહારાષ્ટ્રના મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારી S. Chockalingamએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે હાલમાં જાહેર કરાયેલી યાદી મુસદ્દા મતદાર યાદી છે, અંતિમ યાદી નહીં. જે મતદારોના નામ તેમાં નથી તેઓ 30 સપ્ટેમ્બર સુધી દાવા અને વાંધા રજૂ કરી શકે છે. ત્યારબાદ સંબંધિત દાવાઓની તપાસ અને ચકાસણી કરવામાં આવશે.
મહારાષ્ટ્રની અંતિમ મતદાર યાદી 4 નવેમ્બર 2026ના રોજ પ્રકાશિત થવાની છે. તેથી હાલના તબક્કે મુસદ્દા યાદીમાંથી નામ દૂર થવાને અંતિમ રીતે મતાધિકાર ગુમાવવો કહી શકાય નહીં.
હવે મુખ્ય સવાલ એ છે કે SIR દરમિયાન દૂર કરાયેલા 2.06 કરોડ નામોમાંથી કેટલા ખરેખર મૃત, સ્થળાંતરિત અથવા અન્ય કારણોસર અયોગ્ય હતા અને કેટલા માન્ય મતદારોના નામ ભૂલથી અથવા કથિત પક્ષપાતના કારણે દૂર થયા. તેનો સ્પષ્ટ જવાબ દાવા-વાંધાની પ્રક્રિયા અને અંતિમ મતદાર યાદી જાહેર થયા બાદ જ મળી શકશે.
