Delhi SIR Voter List: દિલ્હીની મતદાર યાદીના વિશેષ સઘન પુનરીક્ષણ (SIR) બાદ ચાંદની ચોક વિધાનસભા ક્ષેત્રના લાલ કિલ્લા યમુના બ્રિજ મતદાન કેન્દ્રની સ્થિતિએ અનેક સવાલો ઊભા કર્યા છે. જાન્યુઆરી 2025ની વિધાનસભા ચૂંટણી દરમિયાન આ બૂથ પર મોટી સંખ્યામાં મતદારો નોંધાયેલા હતા, જ્યારે 31 ઓગસ્ટે જાહેર થયેલી SIRની ડ્રાફ્ટ યાદીમાં 729 મતદારોમાંથી માત્ર એકનું નામ જ બચ્યું હોવાનું સામે આવ્યું છે.

ભાજપની BLA ગાયત્રી દેવીનું નામ પણ ગાયબ

74 વર્ષીય ગાયત્રી દેવી ત્રણ દાયકાથી વધુ સમયથી ભાજપની બૂથ લેવલ એજન્ટ (BLA) તરીકે કામ કરી રહ્યાં છે. મતદારોની ઓળખ અને ચૂંટણી પહેલાં તેમના નામ મતદાર યાદીમાં છે કે નહીં તેની પ્રક્રિયામાં તેઓ પક્ષને મદદ કરતા રહ્યા છે. તેમ છતાં SIRની ડ્રાફ્ટ યાદીમાં તેમનું નામ પણ નથી. તેમને ‘કાયમી રીતે સ્થળાંતરિત’ દર્શાવવામાં આવ્યા છે, જ્યારે તેઓ દાયકાઓથી એ જ વિસ્તારમાં રહે છે અને 2025ની દિલ્હી વિધાનસભા ચૂંટણીમાં મતદાન પણ કરી ચૂક્યા છે.

ગાયત્રી દેવીના જણાવ્યા મુજબ તેમની પાસે આધાર, રેશન કાર્ડ, શાળા છોડ્યાનું પ્રમાણપત્ર અને જમીન સંબંધિત દસ્તાવેજો સહિત અનેક પુરાવા છે. તેમના માતા-પિતા સ્વાતંત્ર્ય સેનાની હતા અને તેમની માતાને ઇન્દિરા ગાંધી સરકાર દરમિયાન સ્વાતંત્ર્ય સેનાની પેન્શન પણ મળતી હતી. આવી સ્થિતિમાં નામ કાઢી નાખવામાં આવતાં તેમણે સવાલ કર્યો છે કે શું હવે લાંબા સમયથી રહેતા રહેવાસીઓને પણ ઘૂસણખોર ગણવામાં આવશે?

AEROની બેઠકમાં 729 મતદારોનો રેકોર્ડ

દિલ્હીના મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારી દ્વારા અપલોડ કરાયેલા રેકોર્ડ મુજબ 11 ઓગસ્ટે BLA અને સહાયક ચૂંટણી નોંધણી અધિકારી (AERO)ની બેઠક યોજાઈ હતી. તેમાં ચાંદની ચોક વિધાનસભા ક્ષેત્રના ભાગ નંબર 33માં SIR પહેલાં 729 મતદારો હોવાની નોંધ કરવામાં આવી હતી. પુનરીક્ષણ બાદ માત્ર એક મતદારનું નામ ડ્રાફ્ટ યાદીમાં સામેલ થયું.

રેકોર્ડ અનુસાર એક મતદાર ગેરહાજર હતો, 632 અન્ય સ્થળે સ્થળાંતરિત થયેલા દર્શાવાયા, 42ના મૃત્યુ થયેલા હતા અને 10 નામ પુનરાવર્તિત હતા. અન્ય 43 લોકોને ‘અન્ય’ શ્રેણીમાં રાખવામાં આવ્યા હતા, જેમાં ગણતરી ફોર્મ પર સહી કરવાનો ઇનકાર કરનારા અને તોડી પાડવામાં આવેલા વિસ્તારોમાં રહેતા લોકોનો સમાવેશ થાય છે. બેઠકમાં રાજકીય પક્ષોના બે BLA હાજર હતા, જોકે દસ્તાવેજ પર માત્ર ભાજપના BLAની સહી હોવાનું નોંધાયું છે.

તોડી પાડવાની કાર્યવાહી બાદ નામો અંગે પ્રશ્નો

ચાંદની ચોકના AERO સુનીલ કુમારે જણાવ્યું કે આ મતદાન કેન્દ્ર પર ડ્રાફ્ટ યાદીમાં માત્ર એક નામ છે. તેમના જણાવ્યા અનુસાર 2023માં આ વિસ્તારમાં તોડી પાડવાની કાર્યવાહી થઈ હતી. જોકે, જે લોકો કાયમી રીતે ત્યાં રહેતા હોવાનો પુરાવો આપી શકે છે, તેઓ ફરી મતદાર યાદીમાં નામ સામેલ કરાવી શકે છે.

તેમણે જણાવ્યું કે રહેઠાણનો પુરાવો, જેમ કે ભાડા કરાર અથવા વીજળી-પાણીનું બિલ રજૂ કરીને ફોર્મ 6 ભરી શકાય છે અને અંતિમ મતદાર યાદીમાં નામ સામેલ કરાવવા માટે અરજી કરી શકાય છે. હાલ જાહેર થયેલી યાદી માત્ર ડ્રાફ્ટ છે.

J.J. બેલા એસ્ટેટના 727 લોકોના નામ પણ બહાર

39 વર્ષીય કમલ લાલ J.J. બેલા એસ્ટેટ, વિજય ઘાટના રહેવાસી છે. તેમનું નામ 2025ની મતદાર યાદીમાં હતું, પરંતુ હવે તેમને પણ ‘કાયમી રીતે સ્થળાંતરિત’ દર્શાવવામાં આવ્યા છે. કમલ લાલે જણાવ્યું કે તેઓ શિક્ષિત હોવાથી પોતાના વિસ્તારમાં BLOને 500થી વધુ ફોર્મ ભરવામાં મદદ કરી હતી. તેમ છતાં અન્ય 727 લોકો સાથે તેમનું નામ પણ ડ્રાફ્ટ યાદીમાંથી કાઢી નાખવામાં આવ્યું છે.

તેમણે 1961, 1975, 2002 અને 2025ની મતદાર યાદીઓ રજૂ કરી હોવાનો દાવો કર્યો છે. SIR દરમિયાન તેમણે ફોર્મ ભર્યા હતા અને 2002ની યાદીમાં રહેલા વડીલોની માહિતી પણ આપી હતી. તેમ છતાં 2023ની તોડફોડ કાર્યવાહીનો ઉલ્લેખ કરીને નામ કાઢી નાખવામાં આવ્યું હોવાનું તેમને જણાવાયું.

CEOએ ફોર્મ 6 અને ફોર્મ 8નો રસ્તો બતાવ્યો

8 સપ્ટેમ્બરે દિલ્હીના મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારીએ વોટર અધિકાર મંચના 2 સપ્ટેમ્બરના પત્રના જવાબમાં ઈમેલ જાહેર કર્યો હતો. તેમાં જણાવાયું કે તોડી પાડવામાં આવેલી વસાહતોના મતદારો વર્તમાન ચૂંટણી પંચની પ્રક્રિયા મુજબ ફોર્મ 8 દ્વારા સરનામું બદલવા માટે અરજી કરી શકે છે. જો કોઈ વ્યક્તિનું નામ સ્થળાંતર અથવા અન્ય કારણસર ડ્રાફ્ટમાં ન હોય, તો દાવા-વાંધાની અવધિ દરમિયાન જરૂરી દસ્તાવેજો સાથે ફોર્મ 6 દ્વારા ફરી નોંધણી માટે અરજી કરી શકાય છે.

દિલ્હીની મતદાર યાદીમાં 47 લાખથી વધુ નામ ઘટ્યાં

પારદર્શિતા કાર્યકર્તા અંજલિ ભારદ્વાજે કહ્યું કે SIRમાં રહેઠાણનો પુરાવો જરૂરી છે, પરંતુ કામચલાઉ ઝૂંપડીઓમાં રહેતા લોકો માટે આ વ્યવસ્થા મુશ્કેલ બની શકે છે. તેમણે ચૂંટણી પંચે આવા મતદારોને મતદાર યાદીમાં સામેલ કરવાનો વ્યવહારુ રસ્તો શોધવો જોઈએ તેવી માંગ કરી છે, કારણ કે આમાંથી ઘણા લોકો 2025માં મતદાન કરી ચૂક્યા છે.

વોટર અધિકાર મંચના વિશ્લેષણ મુજબ SIR પહેલાં જ દિલ્હીની મતદાર યાદીમાંથી 11 લાખ નામ ઘટ્યા હતા. ત્યારબાદ જાહેર થયેલી ડ્રાફ્ટ યાદીમાં નોંધાયેલા મતદારોની સંખ્યા 1,45,10,299થી ઘટીને 97,53,577 થઈ ગઈ છે. એટલે કે 47 લાખથી વધુ નામ ઓછા થયા છે અને યાદીમાં આશરે 33 ટકાનો ઘટાડો થયો છે.

સરકાર અને ચૂંટણી પંચ સામે મોટા સવાલ

જાન્યુઆરી 2025ના વિશેષ સંક્ષિપ્ત પુનરીક્ષણમાં લાલ કિલ્લા યમુના બ્રિજ બૂથ પર 909 મતદારો નોંધાયેલા હતા, જ્યારે SIR પહેલાંનો આંકડો 729 દર્શાવવામાં આવ્યો હતો. મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમારે અગાઉ જણાવ્યું હતું કે ઘરવિહોણા અથવા ઘર નંબર વગરના લોકોને પાડોશી ઘરનો અથવા શૂન્ય નંબર ફાળવી શકાય છે.

આ પરિસ્થિતિમાં મુખ્ય સવાલ એ છે કે તોડી પાડવાની કાર્યવાહી, સ્થળાંતર અને રહેઠાણના દસ્તાવેજોની અછત વચ્ચે વર્ષોથી રહેતા અને અગાઉ મતદાન કરી ચૂકેલા લોકોના નામ કેવી રીતે સુરક્ષિત રહેશે. અંતિમ મતદાર યાદી હજુ આવવાની બાકી હોવાથી હવે ચૂંટણી પંચ આ દાવા-વાંધા પ્રક્રિયા દરમિયાન કેટલા નામ પુનઃસ્થાપિત કરે છે તેના પર નજર રહેશે.