UP Bhamori Khurd School Protest: ઉત્તર પ્રદેશના ભમોરી ખુર્દ ગામમાં આવેલી સરકારી પ્રાથમિક શાળાના વિદ્યાર્થીઓએ 9 સપ્ટેમ્બરે શાળાની જર્જરિત ઇમારત સામે વિરોધ નોંધાવ્યો અને વર્ગોનો બહિષ્કાર કર્યો. વિદ્યાર્થીઓનો આ વિરોધ શાળાની સુરક્ષા અને પાયાના માળખાની સ્થિતિને લઈને કરવામાં આવ્યો હતો. આ ઘટના એવા સમયે સામે આવી છે જ્યારે દેશના વિવિધ રાજ્યોમાં સરકારી શાળાઓની ઇમારતો અને મૂળભૂત સુવિધાઓ અંગે વિદ્યાર્થીઓ અને વાલીઓ દ્વારા સતત સવાલો ઉઠાવવામાં આવી રહ્યા છે.
મંત્રીના મતવિસ્તારમાં જ શાળાની ઇમારતની સ્થિતિ ખરાબ
અહેવાલ મુજબ, ભમોરી ખુર્દની આ સરકારી પ્રાથમિક શાળા અતરૌલી વિધાનસભા ક્ષેત્રમાં આવેલી છે. આ બેઠકનું પ્રતિનિધિત્વ ઉત્તર પ્રદેશના મૂળભૂત શિક્ષણ રાજ્યમંત્રી (સ્વતંત્ર હવાલો) સંદીપ સિંહ કરે છે. એટલે કે મૂળભૂત શિક્ષણ વિભાગ સાથે જોડાયેલા મંત્રીના મતવિસ્તારમાં જ સરકારી શાળાની ઇમારતની આવી સ્થિતિ સામે આવતા શિક્ષણ વ્યવસ્થાની કામગીરી પર સવાલો ઉઠ્યા છે.
વિદ્યાર્થીઓના વિરોધ બાદ એક મીડિયા ટીમે શાળાની મુલાકાત લીધી હતી. ત્યાં છતને ટેકો આપતી એક બીમ ગંભીર રીતે ક્ષતિગ્રસ્ત હોવાનું સામે આવ્યું હતું. શાળાની દિવાલોનું પ્લાસ્ટર પણ અનેક જગ્યાએથી ખરવા લાગ્યું હતું અને પરિસરમાં ઝાડીઓ ઊગી આવી હતી.
શાળામાં સાપ દેખાતા હોવાનો વિદ્યાર્થીઓનો દાવો
વિદ્યાર્થીઓએ શાળાની સ્થિતિ અંગે ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરતાં જણાવ્યું હતું કે પરિસરમાં અવારનવાર સાપ જોવા મળે છે. જર્જરિત બીમ, ખરતું પ્લાસ્ટર અને ઝાડીઓ વચ્ચે વિદ્યાર્થીઓએ ભણવું પડે છે ત્યારે તેમની સુરક્ષા અંગે ચિંતા સ્વાભાવિક છે.
વિદ્યાર્થીઓએ વર્ગોમાં જવાના બદલે વિરોધ કરવાનો નિર્ણય લઈને તંત્રનું ધ્યાન શાળાની ઇમારત તરફ ખેંચવાનો પ્રયાસ કર્યો. સવાલ એ છે કે શાળાની ઇમારત જો વિદ્યાર્થીઓ માટે સુરક્ષિત ન હોય તો જવાબદાર વિભાગ દ્વારા તેની મરામત અથવા પુનર્નિર્માણ માટે સમયસર પગલાં કેમ લેવામાં આવ્યા નથી?
રાજસ્થાનની શાળાઓની ઘટનાઓએ વધારી ચિંતા
ઉત્તર પ્રદેશની આ ઘટના સામે આવતાં રાજસ્થાનમાં બનેલી બે ગંભીર ઘટનાઓની પણ યાદ આવી રહી છે. ગયા વર્ષે ઝાલાવાડમાં એક સરકારી શાળાની છત ધરાશાયી થતાં સાત વિદ્યાર્થીઓનાં મોત થયા હતા અને 21 વિદ્યાર્થીઓ ઘાયલ થયા હતા. આ ઘટનાના થોડા જ દિવસો બાદ જેસલમેરમાં એક શાળાનો મુખ્ય દરવાજો તૂટી પડતાં એક વિદ્યાર્થીનું મૃત્યુ થયું હતું અને અન્ય બે વિદ્યાર્થીઓ ઘાયલ થયા હતા.
આ ઘટનાઓએ સરકારી શાળાઓની ઇમારતોની સુરક્ષા અને સમયસર જાળવણી અંગે ગંભીર સવાલો ઉભા કર્યા હતા. જાન્યુઆરીમાં જાહેર થયેલા એક ઑડિટ અહેવાલમાં પણ જણાવાયું હતું કે રાજસ્થાનની સરકારી શાળાઓમાં રહેલા કુલ રૂમોમાંથી 56 ટકાથી વધુ રૂમ કાં તો જર્જરિત થઈને ઉપયોગ માટે અયોગ્ય બની ગયા હતા અથવા તેમને મોટા પાયે સમારકામની જરૂર હતી.
ઉત્તર પ્રદેશના અનેક શહેરોમાં વિદ્યાર્થીઓના વિરોધ
ભમોરી ખુર્દમાં વિદ્યાર્થીઓનો વર્ગબહિષ્કાર કોઈ એકલદોકલ ઘટના નથી. આ પહેલાં ફતેહપુર, હમીરપુર, કન્નૌજ અને લખનઉમાં પણ શાળાના વિદ્યાર્થીઓ દ્વારા પાયાની સુવિધાઓ અને શાળાની સ્થિતિને લઈને વિરોધ પ્રદર્શનો કરવામાં આવ્યા છે.
આ વિરોધોમાં ખાસ કરીને નાની ઉંમરના વિદ્યાર્થીઓ દ્વારા પોતાની શાળાની સમસ્યાઓ સામે અવાજ ઉઠાવવો નોંધપાત્ર બાબત બની છે. વિદ્યાર્થીઓને સુરક્ષિત ઇમારત, યોગ્ય વર્ગખંડ અને મૂળભૂત સુવિધાઓ મળવી જોઈએ તેવો મુદ્દો હવે સ્થાનિક સ્તરથી આગળ વધી ચર્ચાનો વિષય બની રહ્યો છે.
‘સ્કૂલ ઠીક કરો’ અભિયાન સાથે જોડાઈ રહી ઘટનાઓ
આ ઘટનાઓને જંતર-મંતર પર NEETમાં અનિયમિતતાઓ સામે થયેલા મોટા વિદ્યાર્થી આંદોલનની પૃષ્ઠભૂમિ સાથે પણ જોવામાં આવી રહી છે. તે વિરોધની અસર દેશના વિવિધ ભાગોમાં જોવા મળી હતી અને તે સમયે શિક્ષણમંત્રી ધર્મેન્દ્ર પ્રધાનના રાજીનામાની માંગ પણ ઉઠી હતી.
નવી દિલ્હીના જંતર-મંતરના વિરોધનું નેતૃત્વ કરનાર કૉક્રોચ જનતા પાર્ટી (CJP)એ સરકારી શાળાઓની સ્થિતિ તરફ લોકોનું ધ્યાન દોરવા માટે ‘સ્કૂલ ઠીક કરો’ નામનું અભિયાન શરૂ કર્યું છે. આ અભિયાનનો હેતુ સરકારી શાળાઓની વાસ્તવિક સ્થિતિ સામે લાવવાનો હોવાનું જણાવાયું છે.
BJP શાસિત રાજ્યોમાં અભિયાનને લઈને વિવાદ
‘સ્કૂલ ઠીક કરો’ અભિયાનને BJP શાસિત રાજ્યોમાં વિરોધ અને કાર્યવાહીનો સામનો કરવો પડ્યો હોવાના દાવા સામે આવ્યા છે. પશ્ચિમ બંગાળમાં CJPના એક સ્વયંસેવકે શાળાનું નિરીક્ષણ કર્યા બાદ તેના પરિવાર પર હિંસક હુમલો થયો હતો, જેમાં તેના પિતાનું મોત થયું હતું.
રાજસ્થાનમાં પણ શાળાઓના નિરીક્ષણ દરમિયાન CJPના કાર્યકરોનો વિરોધ કરી રહેલા લોકો સાથે ઘર્ષણની સ્થિતિ સર્જાઈ હતી. ત્યારબાદ રાજ્ય સરકારે બહારના લોકોને સરકારી શાળાઓમાં પ્રવેશ કરવા અને ત્યાંની સ્થિતિનું રેકોર્ડિંગ કરવા પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો.
મહારાષ્ટ્રમાં અભિયાનના સ્થાપક સામે કેસ
મહારાષ્ટ્રમાં, જ્યાંથી ‘સ્કૂલ ઠીક કરો’ અભિયાનની શરૂઆત થઈ હોવાનું જણાવાય છે, ત્યાં પણ સરકારી શાળાની સ્થિતિનું નિરીક્ષણ વિવાદનું કારણ બન્યું હતું. લાતુરની એક સરકારી શાળાનું નિરીક્ષણ કર્યા બાદ અભિયાનના સ્થાપક અભિજિત દિપક વિરુદ્ધ કેસ નોંધવામાં આવ્યો હતો.
ભમોરી ખુર્દની ઘટના હવે ફરી એ સવાલ સામે લાવે છે કે સરકારી શાળાઓમાં વિદ્યાર્થીઓની સુરક્ષા અને ઇમારતોની જાળવણી માટે સરકારની જવાબદારી કેટલી અસરકારક રીતે નિભાવવામાં આવી રહી છે. ખાસ કરીને જ્યાં વિદ્યાર્થીઓને જર્જરિત બીમ, ખરતું પ્લાસ્ટર અને ઝાડીઓ વચ્ચે અભ્યાસ કરવો પડે છે, ત્યાં સંબંધિત શિક્ષણ વિભાગે તાત્કાલિક નિરીક્ષણ કરીને જરૂરી સમારકામ કે વૈકલ્પિક વ્યવસ્થા કરવી જોઈએ કે નહીં તે અંગે પણ સવાલ ઊભો થાય છે.
