કોંગ્રેસના નેતા જયરામ રમેશે સવાલ કર્યો હતો કે દાનમાં કથિત ગેરરીતિઓની જાણકારી અને ચેતવણીઓ અગાઉથી હોવા છતાં કાર્યવાહી કેમ કરવામાં આવી નહોતી. તેમણે CCTVમાં નોંધાયેલી 105 ઘટનાઓનો ઉલ્લેખ કરીને પૂછ્યું હતું કે સમગ્ર મામલાની હકીકત હજુ સુધી સ્પષ્ટ કેમ થઈ નથી.
2020ના ઑડિટમાં વ્યવસ્થાપન અંગે ચેતવણી અપાઈ હોવાનો દાવો
જયરામ રમેશના જણાવ્યા અનુસાર, રામ મંદિર ટ્રસ્ટની રચનાના થોડા મહિનાઓ બાદ નવેમ્બર 2020માં એક ખાનગી ઑડિટ ફર્મે આંતરિક ઑડિટ અને જોખમ વ્યવસ્થાપન અંગે સલાહ આપી હતી. આ ફર્મે ટ્રસ્ટની કામગીરીમાં બિનવ્યાવસાયિક વ્યવસ્થાપન, કર્મચારીઓની જવાબદારીઓ અંગે સ્પષ્ટતાનો અભાવ અને દાનનો વ્યવસ્થિત રેકોર્ડ ન હોવા જેવી સમસ્યાઓ તરફ ધ્યાન દોર્યું હતું.
ઑડિટ ફર્મે દાનના રેકોર્ડ, ડેટા સંચાલન અને કર્મચારીઓની કામગીરી સુધારવા માટે સ્ટાન્ડર્ડ ઑપરેટિંગ પ્રોસિજર (SOP) લાગુ કરવાની ભલામણ કરી હતી. કોંગ્રેસનો આરોપ છે કે આ ચેતવણીઓ છતાં જરૂરી સુધારા કરવામાં આવ્યા નહોતા.
જયરામ રમેશે સવાલ કર્યો હતો કે ઑડિટ ફર્મની ભલામણો પર અમલ કેમ થયો નહીં અને વ્યવસ્થાપન સંબંધિત ખામીઓ દૂર કરવામાં વિલંબ માટે જવાબદાર કોણ છે.
चंदा चोरी, आस्था धोखा
प्रधानमंत्री नरेंद्र मोदी, गृह मंत्री अमित शाह और उत्तर प्रदेश के मुख्यमंत्री अजय सिंह बिष्ट चुप्पी तोड़िए! देश जानना चाहता है कि चंदा चोर कौन हैं? भागीदार कौन-कौन हैं? सुप्रीम कोर्ट की देखरेख में निष्पक्ष जाँच क्यों नहीं?
जब चेतावनियाँ आती रहीं, तो चोरियाँ कैसे चलती रहीं? ज़िम्मेदार कौन है? बड़े चोरों को आज भी क्यों बचाया जा रहा है?
1. ऑडिट फ़र्म की सलाह रद्दी की टोकरी में क्यों?
ट्रस्ट बनने (5 फ़रवरी 2020) के कुछ महीनों बाद, नवंबर 2020 में एक प्राइवेट ऑडिट फ़र्म ने ट्रस्ट को “इंटरनल ऑडिट और रिस्क मैनेजमेंट” पर सलाह दी थी। फ़र्म ने साफ़ लिखा:
* मैनेजमेंट “बहुत ही अनप्रोफ़ेशनल” है; किसकी क्या ज़िम्मेदारी है, यह तय नहीं।
* दान का कोई सिस्टमैटिक रिकॉर्ड नहीं।
* लेन-देन और डेटा एंट्री की कोई दूसरी या तीसरी जाँच नहीं।
* हज़ारों कर्मचारी, पर कोई HR डिपार्टमेंट नहीं।
* बैंक रिकंसिलिएशन और अकाउंटिंग के लिए क्वालिफ़ाइड स्टाफ़ नहीं।
* IT कंपनी के डेटा की सिक्योरिटी और वेरिफ़िकेशन का कोई इंतज़ाम नहीं।चेतावनी दी गई कि अनप्रोफ़ेशनल स्टाफ़ और ख़राब डेटा मैनेजमेंट से गलत जानकारी और गुमराह करने वाली रिपोर्टिंग होगी।
सलाह दी गई कि हर लेन-देन, डेटा और स्टाफ़ के लिए SOP बने और गहनों जैसे दान के लिए सही स्टॉक रजिस्टर रखा जाए।
छह साल बाद भी SOP लागू नहीं हुए। नतीजा यह हुआ कि 2026 में सरकार द्वारा लीपापोती के लिए बनाई गई SIT ने भी माना कि गिनती वाले कमरे से 105 बार नकदी निकाली गई, जबकि कर्मचारी कैमरों के सामने खड़े होकर उन्हें ढक देते थे।
2. इंजीनियर ने 40% कमीशन पर चेताया, उसे ही हटाया गया!
मंदिर निर्माण से जुड़े इंजीनियर दीनानाथ वर्मा ने आरोप लगाया था कि उन्होंने चंपत राय को बताया कि ठेकों में 40% कमीशन लिया जा रहा है, फ़र्ज़ी मज़दूर (घोस्ट वर्कर) दिखाए जा रहे हैं और सामान बढ़ा-चढ़ाकर बिलों में चढ़ाया जा रहा है। वर्मा का कहना है कि कार्रवाई करने के बजाय उन्हें ही हटा दिया गया।
3. बेशकीमती दान, पर रसीद तक नहीं!
जाँच में दर्जनों ऐसी बेशकीमती चीज़ें मिलीं, जिनके लिए दान देने वालों को रसीद तक जारी नहीं की गई थी।
जब ख़तरा 2020 में ही लिखकर बता दिया गया था, तो उस पर काम क्यों नहीं हुआ? शिकायत करने वाले को ही क्यों हटाया गया? श्रद्धालुओं के कीमती दान की रसीद तक क्यों नहीं काटी गई?
चोर चोरी करते रहे और आरएसएस-भाजपा से जुड़े लोग ‘मैं भी चौकीदार’ कहकर लगातार सोते रहे! यह कोई संयोग नहीं हो सकता!
मतलब साफ़ है कि जिन्हें देव-द्रव्य की सुरक्षा की ज़िम्मेदारी, यानी ट्रस्ट की निगरानी और चौकीदारी, सौंपी गई थी, उन्होंने जानबूझकर इस व्यवस्था को ऐसी हालत में क्यों रहने दिया, जिसमें चढ़ावे की रकम और कीमती दान की सुरक्षा पर गंभीर सवाल उठे? क्या यह सिर्फ़ लापरवाही थी या चोरों को संरक्षण दिया जा रहा था? किसे संरक्षण दिया गया और किन-किन बड़े लोगों की मिलीभगत या भागीदारी थी, इसकी निष्पक्ष जाँच होनी चाहिए।
देश की जनता को आपकी सरकारी SIT की जाँच पर भरोसा नहीं है। जब चेतावनियों, शिकायतों और CCTV में सामने आई 105 घटनाओं के बावजूद बड़े जिम्मेदार लोगों की भूमिका पर सवाल कायम हैं, तो केवल कुछ कर्मचारियों के खिलाफ कार्रवाई से पूरा मामला कैसे समाप्त हो सकता है?
कांग्रेस की मांग स्पष्ट है: पूरे मामले की सुप्रीम कोर्ट की निगरानी में स्वतंत्र और निष्पक्ष जाँच हो। ऑडिट की चेतावनियों, ठेकों में कथित कमीशनखोरी, पूरी हेराफेरी और बेशकीमती दान का पूरा हिसाब सामने आए। छह साल से चल रही चोरी का पूरा आंकड़ा और ब्यौरा सामने आए। हर जिम्मेदार व्यक्ति की भूमिका की जाँच हो और दोषियों को कानून के अनुसार सज़ा मिले।
राम के नाम पर आए चढ़ावे का हिसाब देश मांग रहा है। श्रद्धालुओं की आस्था किसी को भी जवाबदेही से बचने का अधिकार नहीं देती।
— Jairam Ramesh (@Jairam_Ramesh) October 27, 2026
CCTVમાં 105 ઘટનાઓ નોંધાઈ હોવાનો ઉલ્લેખ
કોંગ્રેસે તપાસ સાથે જોડાયેલી માહિતીનો ઉલ્લેખ કરીને જણાવ્યું હતું કે ગણતરીના ઓરડામાંથી 105 વખત રોકડ રકમ બહાર કાઢવામાં આવી હોવાની બાબત સામે આવી છે. પાર્ટીનો આરોપ છે કે કેટલીક ઘટનાઓમાં કર્મચારીઓ કેમેરાની સામે ઊભા રહીને રેકોર્ડિંગ અટકાવવાનો પ્રયાસ કરતા હતા.
કોંગ્રેસે 2026માં રચાયેલી વિશેષ તપાસ ટીમ (SIT)ની કામગીરી પર પણ સવાલો ઉઠાવ્યા છે. પાર્ટીનું કહેવું છે કે તપાસમાં માત્ર નીચલા સ્તરના કર્મચારીઓની ભૂમિકાની તપાસ કરવાથી સમગ્ર મામલાનો ખુલાસો નહીં થાય. દાનની વ્યવસ્થા સંભાળતા અધિકારીઓ અને અન્ય જવાબદાર વ્યક્તિઓની ભૂમિકાની પણ તપાસ થવી જોઈએ.
ઇજનેરની ફરિયાદ અને કિંમતી દાનની રસીદનો મુદ્દો
જયરામ રમેશે મંદિર નિર્માણ સાથે જોડાયેલા ઇજનેર દીનાનાથ વર્માની ફરિયાદનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, વર્માએ ટ્રસ્ટના પૂર્વ મહાસચિવ ચંપત રાયને કોન્ટ્રાક્ટમાં 40 ટકા કમિશન, કથિત રીતે અસ્તિત્વમાં ન હોય એવા કર્મચારીઓનાં નામ અને બિલમાં સામગ્રીની માત્રા વધારીને દર્શાવવા અંગે ફરિયાદ કરી હતી. કોંગ્રેસે આરોપ લગાવ્યો કે ફરિયાદ બાદ વર્માને કામ પરથી દૂર કરવામાં આવ્યા હતા.
પાર્ટીએ કિંમતી દાનની રસીદ ન મળવાના કિસ્સાઓ અંગે પણ સવાલો ઉઠાવ્યા છે. કોંગ્રેસના જણાવ્યા અનુસાર, કેટલાક ભક્તોએ મૂલ્યવાન વસ્તુઓ દાનમાં આપી હોવા છતાં તેમને રસીદ આપવામાં આવી નહોતી. પાર્ટીએ પૂછ્યું છે કે આવી ઘટનાઓ માટે જવાબદાર લોકો સામે શું કાર્યવાહી કરવામાં આવી.
SITની તપાસને બદલે સુપ્રીમ કોર્ટની દેખરેખ હેઠળ તપાસની માગ
કોંગ્રેસે હાલની તપાસ પર અવિશ્વાસ વ્યક્ત કરતાં સુપ્રીમ કોર્ટની દેખરેખ હેઠળ તપાસ કરાવવાની માગ કરી છે. પાર્ટી ઇચ્છે છે કે 2020માં આપવામાં આવેલી ચેતવણીઓ, કોન્ટ્રાક્ટમાં કથિત કમિશન, દાનની હેરાફેરી અને કિંમતી ભેટોના રેકોર્ડ સહિત તમામ મુદ્દાઓની તપાસ થાય.
કોંગ્રેસે એવો પણ સવાલ ઉઠાવ્યો છે કે 4 જૂને ચંપત રાય સુધી કથિત ચોરીનો વીડિયો પહોંચ્યા બાદ FIR નોંધવામાં 21 દિવસનો વિલંબ કેમ થયો. જોકે, આ આરોપોની સ્વતંત્ર તપાસના અંતિમ તારણો અને જવાબદારો અંગેની સ્થિતિ સ્પષ્ટ થવી હજુ બાકી છે.
ભક્તોના દાનનો સંપૂર્ણ હિસાબ જાહેર કરવાની માગ
જયરામ રમેશે કહ્યું કે રામ મંદિર માટે દાન આપનારા લોકો તેમની ભેટો અને રકમનો હિસાબ જાણવા માગે છે. કોંગ્રેસના મતે, મંદિરની સંપત્તિની સુરક્ષા અને દાનના વ્યવસ્થાપન માટે જવાબદાર તમામ વ્યક્તિઓની ભૂમિકાની તપાસ થવી જોઈએ.
પાર્ટીએ ભાર મૂક્યો છે કે તપાસ માત્ર કેટલાક કર્મચારીઓ સુધી મર્યાદિત ન રહે, પરંતુ કથિત ગેરરીતિઓની સમગ્ર હદ અને તેમાં સંડોવાયેલા લોકોની ભૂમિકા સ્પષ્ટ કરે. હાલ કોંગ્રેસની મુખ્ય માગ સુપ્રીમ કોર્ટની દેખરેખ હેઠળ નિષ્પક્ષ તપાસ કરાવવાની છે, જેથી દાનના હિસાબ અને જવાબદારી અંગે ઊભા થયેલા સવાલોના જવાબ મળી શકે.
