Meghalaya HC Foreign Prisoners: મેઘાલયની વિવિધ જેલોમાં 28 વિદેશી નાગરિકો પોતાની સજાની અવધિ પૂર્ણ કર્યા બાદ પણ કસ્ટડીમાં હોવાનો ખુલાસો થયો છે. રાજ્ય સરકારે હાઈકોર્ટને જણાવ્યું છે કે આ વિદેશી નાગરિકોને તેમના સંબંધિત દેશોમાં પરત મોકલવાની પ્રક્રિયા પૂર્ણ થાય ત્યાં સુધી રાખવા માટે એક અઠવાડિયાની અંદર ડિટેન્શન અથવા હોલ્ડિંગ સેન્ટર નક્કી કરવામાં આવશે. આ મામલે મેઘાલય હાઈકોર્ટે સજા પૂર્ણ થયા બાદ પણ લોકોને જેલમાં રાખવાની પ્રક્રિયા અંગે ગંભીર નારાજગી વ્યક્ત કરી છે.
હાઈકોર્ટમાં 28 વિદેશી નાગરિકોની માહિતી રજૂ
અહેવાલ અનુસાર, ગુરુવારે વિદેશી નાગરિકોને કસ્ટડીમાં રાખવા સાથે સંબંધિત એક કેસની સુનાવણી દરમિયાન આ માહિતી ચીફ જસ્ટિસ રેવતી મોહિતે ડેરે અને જસ્ટિસ વાનલુરા ડિએંગડોહની ડિવિઝન બેન્ચ સમક્ષ રજૂ કરવામાં આવી હતી.
ન્યૂ ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસના અહેવાલ પ્રમાણે, આ મામલો ત્યારે ગંભીર બન્યો જ્યારે મેઘાલય હાઈકોર્ટની એક ટીમે શિલોંગ જિલ્લા જેલની મુલાકાત લીધી હતી. મુલાકાત દરમિયાન જાણવા મળ્યું કે 17 વિદેશી નાગરિકો પોતાની સજા પૂર્ણ કર્યા પછી પણ જેલમાં બંધ હતા. તેમાં 15 બાંગ્લાદેશી નાગરિકો ઉપરાંત મ્યાનમાર અને નાઇજીરિયાના એક-એક નાગરિકનો સમાવેશ થતો હતો.
કેટલાક કેદીઓ વર્ષોથી જેલમાં હોવાનો ખુલાસો
જેલમાં રહેલા વિદેશી નાગરિકોના કિસ્સામાં કસ્ટડીનો સમય પણ ચિંતાજનક હોવાનું સામે આવ્યું છે. મ્યાનમારના એક નાગરિકે પોતાની સજા પૂર્ણ કર્યા બાદ પણ 10 વર્ષથી વધુ સમય જેલમાં વિતાવ્યો હોવાનું જાણવા મળ્યું. એક બાંગ્લાદેશી નાગરિક સજાની અવધિ પૂરી થયા બાદ ચાર વર્ષથી વધુ સમયથી જેલમાં હતો.
અન્ય વિદેશી નાગરિકો પણ પોતાની સજા પૂર્ણ થયા બાદ છ મહિનાથી લઈને કેટલાક વર્ષો સુધી જેલમાં રહ્યા હતા. આ સ્થિતિ સામે આવ્યા બાદ હાઈકોર્ટે સરકારની કાર્યવાહી અને વિદેશી કેદીઓની કસ્ટડી અંગે પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા છે.
સરકારના અગાઉના જવાબને હાઈકોર્ટે ગણાવ્યો ગેરમાર્ગે દોરનારો
એડિશનલ એડવોકેટ જનરલ ખાલિદ ખાને મંગળવારે કોર્ટને જણાવ્યું હતું કે 28 ઑગસ્ટ 2026ના પત્ર દ્વારા મળેલા નિર્દેશોના આધારે માત્ર એક બાંગ્લાદેશી નાગરિક જ સજા પૂર્ણ થયા બાદ એક વર્ષથી વધુ સમય સુધી જેલમાં રહ્યો હતો.
આ માહિતી મળ્યા બાદ કોર્ટને સ્થિતિની વાસ્તવિકતા જાણવા માટે શિલોંગ જિલ્લા જેલની મુલાકાત લેવાનો નિર્ણય કર્યો. કોર્ટનો હેતુ કેદીઓની પરિસ્થિતિ સમજવા ઉપરાંત તેમને જરૂરી સુવિધાઓ અને કાનૂની સહાય મળી રહી છે કે નહીં તે તપાસવાનો પણ હતો.
મુલાકાત દરમિયાન 17 વિદેશી નાગરિકો સજા પૂર્ણ થયા બાદ પણ જેલમાં હોવાનું સામે આવ્યું. ત્યારબાદ બુધવારે થયેલી સુનાવણીમાં ડિવિઝન બેન્ચે એડિશનલ એડવોકેટ જનરલ તરફથી અગાઉ આપવામાં આવેલી માહિતી પર કડક ટિપ્પણી કરી અને તેને ‘સંપૂર્ણપણે ગેરમાર્ગે દોરનારી અને ખોટી’ ગણાવી.
ડિટેન્શન સેન્ટર ન હોવાથી કેદીઓ જેલમાં જ રહે છે
પ્રિઝન ઇન્સ્પેક્ટર જનરલે કોર્ટને જણાવ્યું કે સજા પૂર્ણ કરનારા વિદેશી નાગરિકોને રાખવા માટે મેઘાલયમાં હાલમાં કોઈ ડિટેન્શન સેન્ટર નથી. તેથી જ્યાં સુધી સંબંધિત લોકોને તેમના દેશોમાં પરત મોકલવાની કાર્યવાહી પૂર્ણ ન થાય અથવા રિપેટ્રિએશન માટે યોગ્ય પગલાં ન લેવામાં આવે, ત્યાં સુધી તેઓ જેલમાં જ રહે છે.
હાઈકોર્ટે આ વ્યવસ્થા સામે કાયદાકીય સ્થિતિ સ્પષ્ટ કરી. કોર્ટે જણાવ્યું કે સુપ્રીમ કોર્ટે અનેક ચુકાદાઓમાં માન્યું છે કે સજાની અવધિ પૂર્ણ થયા બાદ કોઈ વ્યક્તિને કસ્ટડીમાં રાખવી ગેરકાયદેસર છે અને તે બંધારણના અનુચ્છેદ 21 હેઠળ મળેલા જીવન અને વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતાના અધિકારનું ઉલ્લંઘન છે.
કોર્ટે કહ્યું કે કાયદા અનુસાર સજા પૂર્ણ થયા બાદ આવા તમામ વિદેશી નાગરિકોને ડિટેન્શન સેન્ટરમાં મોકલવા જોઈએ. સાથે જ કેદીઓને લાંબા સમય સુધી ગેરકાયદેસર કસ્ટડીમાં રાખવાના કારણે વળતરનો પ્રશ્ન પણ યોગ્ય સમયે વિચારવામાં આવશે તેમ જણાવ્યું.
દૂતાવાસોની મદદથી પરત મોકલવાની પ્રક્રિયા
ગુરુવારની સુનાવણી દરમિયાન અધિકારીઓએ કોર્ટને ખાતરી આપી કે સંબંધિત દેશોના દૂતાવાસો સાથે સંકલન કરીને આ વિદેશી નાગરિકોને તેમના દેશોમાં પરત મોકલવા માટે જરૂરી કાર્યવાહી કરવામાં આવશે. ખાલિદ ખાને સજા પૂર્ણ થયા બાદ પણ જેલમાં રહેલા વિદેશી નાગરિકોની યાદી કોર્ટ સમક્ષ રજૂ કરી હતી, જેને બેન્ચે રેકોર્ડ પર લીધી.
કોર્ટે મેઘાલય સ્ટેટ લીગલ સર્વિસિસ ઓથોરિટી સહિત સંબંધિત અધિકારીઓને કેદીઓને તેમના દેશોમાં પરત ફરવા માટે જરૂરી કાનૂની અને વહીવટી ઔપચારિકતાઓ પૂર્ણ કરવામાં મદદ કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે.
ભારતીય નાગરિકો સાથે લગ્ન કરનારાઓ માટે પણ મદદ
હાઈકોર્ટે એવા કિસ્સાઓને પણ ધ્યાનમાં લીધા છે જેમાં વિદેશી નાગરિકોએ ભારતીય નાગરિકો સાથે લગ્ન કર્યા છે અને તેમને બાળકો પણ છે. આવા લોકોને જરૂરી દસ્તાવેજો મેળવવા માટે અરજી કરવામાં મદદ કરવાની સૂચના આપવામાં આવી છે. તેમાં ફૉરેનેર્સ રજિસ્ટ્રેશન સાથે સંબંધિત જરૂરી ઔપચારિકતાઓ પૂર્ણ કરવામાં સહાય કરવાનો પણ સમાવેશ થાય છે.
હવે સમગ્ર મામલે રાજ્ય સરકાર ડિટેન્શન અથવા હોલ્ડિંગ સેન્ટરની વ્યવસ્થા કેવી રીતે કરે છે અને 28 વિદેશી નાગરિકોને તેમના દેશોમાં પરત મોકલવાની પ્રક્રિયા કેટલી ઝડપથી આગળ વધે છે તે મહત્વનું રહેશે. આ કેસની આગામી સુનાવણી 17 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ થશે.
