Kanpur Expired Cough Syrup Controversy: ઉત્તર પ્રદેશના કાનપુર જિલ્લામાં પૂરપીડિત પરિવારોને આરોગ્ય વિભાગ દ્વારા કથિત રીતે વહેંચવામાં આવેલી કફ સિરપની બોટલોને લઈને રાજકીય વિવાદ ઊભો થયો છે. બોટલો પર જુલાઈ 2026ની એક્સપાયરી તારીખ નોંધાયેલી હોવાનું સામે આવ્યું છે. કેટલાક સ્થાનિક રહેવાસીઓએ દાવો કર્યો છે કે પરિવારના સભ્યોને આ સિરપ આપ્યા બાદ તાવ અને ઊબકા સહિતની તકલીફો થઈ હતી. જોકે, કાનપુરના મુખ્ય તબીબી અધિકારી હરિ દત્ત નેમીએ તાજેતરમાં આ દવા આરોગ્ય વિભાગ દ્વારા વહેંચવામાં આવી હોવાના આરોપોને નકારી કાઢ્યા છે.
પૂરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં 20 પરિવારોને દવા અપાઈ હોવાનો દાવો
ઇન્ડિયા ટુડેના અહેવાલ અનુસાર, 7 સપ્ટેમ્બરે ઉત્તર પ્રદેશ આરોગ્ય વિભાગની એક ટીમ કાનપુરના માયાપુરમ વિસ્તારમાં પહોંચી હતી અને ઓછામાં ઓછા 20 પરિવારોને કફ સિરપની બોટલો વહેંચી હતી. પૂરપીડિતોની મદદ માટે રાજ્ય સરકાર દ્વારા ચલાવવામાં આવી રહેલા રાહત અભિયાનના ભાગરૂપે આ દવાઓ આપવામાં આવી હોવાનો સ્થાનિકોનો દાવો છે.
પાંડુ નદીમાં આવેલા પૂરના કારણે કાનપુર અને કાનપુર દેહાતના કેટલાક વિસ્તારોમાં આશરે 40,000 લોકો પ્રભાવિત થયા હોવાનું જણાવાયું છે. આવા સંજોગોમાં અસરગ્રસ્ત પરિવારોને દવાઓ સહિતની તબીબી સહાય પૂરી પાડવામાં આવી રહી હતી.
બાળકને દવા આપ્યા બાદ તબિયત બગડ્યાનો પરિવારનો દાવો
માયાપુરમની રહેવાસી મીના બી.એ સમાચાર ચૅનલો સાથેની વાતચીતમાં જણાવ્યું હતું કે તેમણે પોતાના પુત્રને આ કફ સિરપ આપ્યું હતું. તેમના જણાવ્યા પ્રમાણે, સિરપ આપ્યાના થોડા સમય બાદ પુત્રને તાવ આવ્યો અને પેચિશની ફરિયાદ થઈ. ત્યારબાદ તેને ડૉક્ટર પાસે લઈ જતાં દવાની એક્સપાયરી તારીખ પસાર થઈ હોવાનું જાણવા મળ્યું હોવાનો તેમણે દાવો કર્યો.
મીના બી.એ વધુમાં કહ્યું કે આશરે 24 કલાક બાદ આરોગ્ય વિભાગની એ જ ટીમ ફરી તેમના વિસ્તારમાં આવી હતી અને 100 રૂપિયા આપીને કફ સિરપની બોટલ પરત લેવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. તેમણે સવાલ ઉઠાવ્યો કે જો બાળકને ગંભીર નુકસાન થયું હોત તો માત્ર 100 રૂપિયા આપવાથી તેની ભરપાઈ કેવી રીતે થઈ શકત?
બોટલ પર શું લખેલું હતું?
માયાપુરમના લોકોને આપવામાં આવેલી દવા 50 મિલીલીટરની બોટલમાં હતી. તેના લેબલ પર ‘ટ્રાઇમેથોપ્રિમ એન્ડ સલ્ફામેથોક્સાઝોલ ઓરલ સસ્પેન્શન IP’ લખેલું હતું અને ઉત્તર પ્રદેશ સરકારનું લેબલ લગાવવામાં આવ્યું હતું.
બોટલ પર ઉત્પાદક તરીકે ઉત્તરાખંડના રુદ્રપુરમાં આવેલી મેક્સકેમ ફાર્માસ્યુટિકલ્સ પ્રાઇવેટ લિમિટેડનું નામ હતું. પાછળના લેબલ અનુસાર દવાનું ઉત્પાદન ઑગસ્ટ 2024માં થયું હતું, જ્યારે તેની એક્સપાયરી તારીખ જુલાઈ 2026 દર્શાવવામાં આવી હતી. આ જ એક્સપાયરી તારીખને લઈને સમગ્ર મામલો ચર્ચામાં આવ્યો છે.
માયાપુરમની અન્ય રહેવાસી નાનકીએ પણ દવા મળ્યા બાદ તાવની ફરિયાદ કરી હતી. તેમણે કહ્યું હતું કે દવા વહેંચાયા બાદથી તેઓ તાવથી પીડાઈ રહ્યાં છે અને તેમના પૌત્રને પણ તાવ હોવાનું તેમણે જણાવ્યું હતું. જોકે, આ તબિયતની સમસ્યાઓ અને કફ સિરપ વચ્ચે સીધો સંબંધ હોવાની સ્વતંત્ર પુષ્ટિ થઈ નથી.
CMOએ તાજેતરના વિતરણનો ઇનકાર કર્યો
કાનપુરના CMO હરિ દત્ત નેમીએ આરોગ્ય વિભાગ દ્વારા તાજેતરમાં આ કફ સિરપ વહેંચવામાં આવી હોવાના આરોપોને નકારી કાઢ્યા છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે ડ્રગ વેરહાઉસના રેકોર્ડની તપાસમાં જાણવા મળ્યું કે આ દવા જુલાઈ 2025માં આરોગ્ય વિભાગના સ્ટૉકનો ભાગ હતી અને જરૂરિયાત મુજબ કેટલાક સામુદાયિક આરોગ્ય કેન્દ્રોને આપવામાં આવી હતી.
જોકે, CMOના જણાવ્યા પ્રમાણે તાજેતરમાં વહેંચાયેલી દવા તેમના વર્તમાન સ્ટૉકનો ભાગ નથી અને સંબંધિત બૅચ નંબર પણ હાલના સ્ટૉકમાં ઉપલબ્ધ નથી. તેમણે આરોગ્ય વિભાગના અધિકારીઓ દ્વારા કફ સિરપ પરત લેવા બદલ 100 રૂપિયા આપવાના આરોપને પણ નકારી કાઢ્યો હતો.
કૉંગ્રેસે BJP પર સાધ્યું નિશાન
મામલો સામે આવ્યા બાદ કૉંગ્રેસે સોશિયલ મીડિયા પ્લૅટફૉર્મ X પર પોસ્ટ કરીને ઉત્તર પ્રદેશની BJP સરકાર પર નિશાન સાધ્યું. કૉંગ્રેસે કથિત રીતે ‘જીવલેણ સિરપ’ પૂરપીડિતોમાં વહેંચવામાં આવી હોવાનો આરોપ લગાવ્યો અને કહ્યું કે આ પહેલી ઘટના નથી.
કૉંગ્રેસે ડિસેમ્બર 2025ના કથિત કોડીન આધારિત કફ સિરપ કૌભાંડનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો. તે સમયે ઉત્તર પ્રદેશ પોલીસે આશરે 1,000 કરોડ રૂપિયાના ગેરકાયદેસર કોડીન આધારિત કફ સિરપ કૌભાંડના સંબંધમાં અનેક સ્થળોએ દરોડા પાડ્યા હતા.
BJP सरकार का ‘जानलेवा सिरप’
यूपी के कानपुर में बाढ़ पीड़ितों के बीच एक्सपायर्ड एंटी-बॉयटिक सिरप बांट दी गई।
बाढ़ पीड़ित परिवारों ने ये सिरप जब बच्चों को पिलाई तो उनकी तबियत बिगड़ गई।
लेकिन ये पहली बार नहीं है, इससे पहले भी सरकार की नाक के नीचे अवैध कोडीन कफ सिरप पूरे प्रदेश… pic.twitter.com/ytutpMCIXi
— Congress (@INCIndia) September 10, 2026
કોડીન કફ સિરપ કેસનો પણ ઉલ્લેખ
કૉંગ્રેસ પ્રવક્તા સુપ્રિયા શ્રીનેતે અગાઉ આરોપ લગાવ્યો હતો કે આ કેસના મુખ્ય આરોપી શુભમ જયસવાલના જનતા દળ (યુનાઇટેડ)ના રાષ્ટ્રીય મહાસચિવ અને સત્તાધારી ગઠબંધનના સહયોગી ધનંજય સિંહ સાથે નજીકના સંબંધો હતા.
હાલ કાનપુરની કફ સિરપને લઈને એક તરફ સ્થાનિક પરિવારો દ્વારા ગંભીર આક્ષેપો કરવામાં આવી રહ્યા છે, તો બીજી તરફ આરોગ્ય વિભાગ તાજેતરના વિતરણનો ઇનકાર કરી રહ્યો છે. દવા ખરેખર કયા સ્ત્રોતથી અને કયા બૅચમાંથી પૂરપીડિત પરિવારો સુધી પહોંચી તે અંગે સ્પષ્ટતા થવી જરૂરી છે. પૂર જેવી આપત્તિની સ્થિતિમાં અસરગ્રસ્ત લોકોને આપવામાં આવતી દવાઓની ગુણવત્તા, સ્ટૉકની ચકાસણી અને વિતરણ વ્યવસ્થાની જવાબદારી અંગે પણ સવાલો ઊભા થયા છે.
