Amit Shah UCC: નવી દિલ્હીમાં કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અમિત શાહે 13 સપ્ટેમ્બરે જણાવ્યું કે 2029ની લોકસભા ચૂંટણી પહેલાં BJPના નેતૃત્વ હેઠળના NDA દ્વારા શાસિત તમામ 21 રાજ્યોમાં સમાન નાગરિક સંહિતા એટલે કે UCC લાગુ કરવાનો સરકારનો સંકલ્પ છે. BJPએ પોતાના 2024ના ચૂંટણી ઢંઢેરામાં પણ UCC લાગુ કરવાનું વચન આપ્યું હતું. જોકે, આ વખતે શાહે ખાસ કરીને NDA શાસિત રાજ્યોમાં તેને અમલમાં મૂકવા પર ભાર મૂક્યો છે.

ભારતમાં રાજ્યોની પોતાની વિધાનસભાઓ હોય છે અને રાજ્ય સરકારો દ્વારા રજૂ કરવામાં આવતા નવા કાયદાઓ પર વિધાનસભામાં ચર્ચા તથા મતદાન થાય છે. તેથી UCCનો અમલ માત્ર કેન્દ્રના નિર્ણયથી નહીં, પરંતુ સંબંધિત રાજ્યોની કાયદાકીય પ્રક્રિયા સાથે પણ જોડાયેલો છે.

UCCને લઈને રાજકીય અને સામાજિક વિવાદ

નાગરિક જીવનને નિયંત્રિત કરતા કાયદાઓનું એકસમાન માળખું ભારતમાં લાંબા સમયથી સામાજિક સુધારાના મુદ્દા તરીકે ચર્ચાતું રહ્યું છે. જોકે BJPના શાસનમાં UCCનો મુદ્દો રાજકીય રીતે પણ સંવેદનશીલ રહ્યો છે. વિરોધ પક્ષો અને કેટલાક સંગઠનોનો આરોપ છે કે UCCના નામે મુસ્લિમો, ખ્રિસ્તીઓ અને મહિલાઓને અસર કરતી નીતિઓને આગળ ધપાવવામાં આવી શકે છે.

મુંબઈમાં આપેલા નિવેદનમાં શાહે UCCને BJP સરકારના અન્ય મહત્વપૂર્ણ નિર્ણયો સાથે જોડ્યો હતો. તેમણે જમ્મુ-કાશ્મીરનો વિશેષ દરજ્જો સમાપ્ત કરવો અને ત્રણ તલાકની પ્રથાને નાબૂદ કરવાનો ઉલ્લેખ કરતાં સરકારના નિર્ણયોને દૃઢ રાજકીય સંકલ્પ સાથે જોડ્યા.

ત્રણ તલાક અને અનુચ્છેદ 370નો ઉલ્લેખ

અમિત શાહે કહ્યું કે સરકારે મુસ્લિમ મહિલાઓને સમાન અધિકાર સુનિશ્ચિત કરવા માટે ત્રણ તલાકને નાબૂદ કર્યો હતો. તેમણે અનુચ્છેદ 370 હટાવવાનો પણ ઉલ્લેખ કરતાં કહ્યું કે સરકારની કાર્યવાહી દરમિયાન લોહીનું એક ટીપું પણ વહ્યું નહોતું અને એક પણ ગોળી ચલાવવાની જરૂર પડી નહોતી.

શાહે કહ્યું કે કેટલાક રાજ્યોમાં પહેલેથી UCC લાગુ થઈ ચૂક્યું છે અને 2029ની લોકસભા ચૂંટણી પહેલાં BJPના નેતૃત્વવાળા તમામ 21 રાજ્યોમાં તેને લાગુ કરવો તેમનો સંકલ્પ છે.

NRC અંગે પણ કેન્દ્રની ચર્ચા ચાલુ

ગૃહમંત્રીએ રાષ્ટ્રીય નાગરિક રજિસ્ટર એટલે કે NRC અંગે પણ માહિતી આપી. તેમણે કહ્યું કે સરકાર હાલમાં પોતાના ગઠબંધનના સહયોગીઓ અને મણિપુરના વિવિધ જૂથો સાથે NRC તૈયાર કરવા અંગે ચર્ચા કરી રહી છે.

શાહે ગેરકાયદેસર રીતે ભારતમાં પ્રવેશેલા લોકો સામે કાર્યવાહી કરવાની વાત કરતાં કહ્યું કે સરકાર આવા લોકોની ઓળખ કરશે અને ગેરકાયદેસર બાંગ્લાદેશીઓને પકડીને દેશનિકાલ કરશે. જોકે, તેમણે દસ્તાવેજો વિના રહેતા પરિવારો સામે ચાલી રહેલી ચોક્કસ કાર્યવાહી અંગે વિગતો જાહેર કરી શકતા ન હોવાનું જણાવ્યું.

નક્સલવાદ અને આતંકવાદ પર કડક વલણનો દાવો

શાહે નક્સલવાદ સામે કડક કાર્યવાહી અને આતંકવાદ પ્રત્યે ઝીરો ટૉલરન્સની નીતિનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો. તેમણે સર્જિકલ સ્ટ્રાઇક અને ઓપરેશન સિંદૂર જેવા પગલાંને સરકારની દૃઢતા સાથે જોડ્યા. જોકે, તેમના કાર્યકાળ દરમિયાન નક્સલવાદના અંતના દાવા અંગે પૂર્વ નક્સલી કૅડરોના ભવિષ્ય અને છેલ્લા બે દાયકામાં થયેલી હજારો આદિવાસીઓની હત્યાઓની જવાબદારી જેવા પ્રશ્નો પણ ચર્ચામાં રહ્યા છે.

ગુજરાત, ઉત્તરાખંડ અને આસામમાં UCCની સ્થિતિ

હાલમાં BJP શાસિત ગુજરાત અને ઉત્તરાખંડમાં UCC સંબંધિત વિધેયક પસાર થઈ ચૂક્યો છે. આસામમાં 25 મેના રોજ UCC વિધેયક વિધાનસભામાં રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો. મધ્ય પ્રદેશ અને છત્તીસગઢમાં પણ UCC માટેના મુસદ્દા વિધેયક તૈયાર કરવાની પ્રક્રિયા ચાલી રહી છે.

બિહારમાં JDUએ UCCનો વિરોધ કર્યો

શાહના નિવેદન બાદ NDAના સહયોગી JDU તરફથી બિહારને લઈને અલગ વલણ સામે આવ્યું છે. બિહાર સરકારના મંત્રી અને JDUના વરિષ્ઠ ધારાસભ્ય શ્યામ રજકે કહ્યું કે તેમની પાર્ટીએ સંસદમાં UCCને સમર્થન આપ્યું હતું, પરંતુ બિહારમાં તેને લાગુ નહીં કરવાની વાત પણ સ્પષ્ટ કરી હતી.

તેમણે કહ્યું કે બિહારમાં BJP મુખ્યમંત્રી હોવા છતાં સરકાર NDAના સહયોગીઓ JDU, LJP (R) અને રાલોમો સાથે મળીને ચાલી રહી છે અને તેથી રાજ્યમાં UCC લાગુ કરવાનો સવાલ જ ઊભો થતો નથી.

વિપક્ષે બંધારણ અને મૂળભૂત અધિકારોનો મુદ્દો ઉઠાવ્યો

શિવસેના (UBT)ના સાંસદ સંજય રાઉતે આરોપ લગાવ્યો કે BJP UCCના માધ્યમથી RSSનો એજન્ડા લાગુ કરવા માગે છે. તેમણે કહ્યું કે દેશમાં એક કાયદો હોવાની વાતને સિદ્ધાંતરૂપે સમર્થન આપી શકાય, પરંતુ UCCનું રાજકીયકરણ કરવામાં આવે તો તેનો વિરોધ થશે. તેમણે ગોવા અને નોર્થઈસ્ટ જેવા વિસ્તારોમાં કાયદાકીય જટિલતાઓ અંગે પણ સવાલ ઉઠાવ્યા.

કોંગ્રેસના વરિષ્ઠ નેતા સલમાન ખુર્શીદે કહ્યું કે કોઈપણ વિચારધારા બંધારણથી ઉપર ન હોઈ શકે. તેમણે UCCના રાજ્યવાર અમલની ન્યાયિક તપાસની જરૂરિયાત દર્શાવી અને ખાસ કરીને મૂળભૂત અધિકારો તથા ધાર્મિક સ્વતંત્રતાના પ્રશ્નો પર હાઈકોર્ટ અથવા સુપ્રીમ કોર્ટની તપાસ જરૂરી હોવાનું જણાવ્યું.

કોંગ્રેસ નેતા રાશિદ અલ્વીએ પણ UCCના મુદ્દે સરકારને ઘેરીને સવાલ કર્યો કે શું તેનાથી બેરોજગારી, આર્થિક ચિંતાઓ અથવા પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ જેવી સમસ્યાઓ ઉકેલાશે? તેમણે આરોપ લગાવ્યો કે UCCના મુદ્દાનો ઉપયોગ મુસ્લિમોને નિશાન બનાવવા માટે કરવામાં આવી રહ્યો છે.

આ રીતે 2029 પહેલાં 21 NDA શાસિત રાજ્યોમાં UCC લાગુ કરવાની અમિત શાહની જાહેરાતે ફરી એકવાર દેશમાં કાયદાકીય, રાજકીય અને સામાજિક ચર્ચાને તેજ બનાવી છે. હવે મુખ્ય પ્રશ્ન એ રહેશે કે બાકીના NDA શાસિત રાજ્યોમાં આ માટેની વિધાનસભાકીય પ્રક્રિયા કેટલી ઝડપથી આગળ વધે છે અને તેના કાયદાકીય તથા બંધારણીય પડકારોનો સામનો કેવી રીતે થાય છે.