Bihar Government School Crisis: બિહારના રોહતાસ જિલ્લામાં આવેલી રૂપિબાંધ પ્રાથમિક શાળાની સ્થિતિ સરકારી શિક્ષણ વ્યવસ્થામાં માળખાકીય સુવિધાઓની અછત સામે લાવે છે. કોચસ બ્લૉકની ચિતૌલી પંચાયતમાં આવેલી આ શાળાની સ્થાપના વર્ષ 1996માં થઈ હતી. અહીં ધોરણ 1થી 5 સુધીના કુલ 82 બાળકો અભ્યાસ કરે છે, પરંતુ તેમને ભણાવવા માટે માત્ર એક જ ઓરડો ઉપલબ્ધ છે. આશરે 20×15 ફૂટના આ ઓરડામાં તમામ ધોરણોના વિદ્યાર્થીઓને એકસાથે બેસાડવામાં આવે છે.
સમસ્યા એટલી જ નથી કે શાળામાં વર્ગખંડો ઓછા છે. આ જ ઓરડાનો ઉપયોગ આચાર્યની કચેરી તરીકે પણ થાય છે. મધ્યાહ્ન ભોજન માટેનું અનાજ અને વાસણો પણ અહીં જ રાખવામાં આવે છે. બીજી પ્રાથમિક શાળાનું રૂપિબાંધ શાળામાં વિલીનીકરણ થયા બાદ વિદ્યાર્થીઓની સંખ્યામાં વધારો થયો છે, જેના કારણે ઉપલબ્ધ જગ્યા ઓછી પડવા લાગી છે.
એક બ્લેકબોર્ડથી પાંચ ધોરણોનું શિક્ષણ
શાળામાં ધોરણ 1થી 5 સુધીના વિદ્યાર્થીઓ માટે માત્ર એક બ્લેકબોર્ડ છે. શિક્ષકોએ આ એક જ બોર્ડનો ઉપયોગ અલગ-અલગ ધોરણો માટે કરવો પડે છે. પરિણામે દરેક વર્ગને નિયમિત રીતે સમજાવવું અને અભ્યાસક્રમ આગળ વધારવો મુશ્કેલ બને છે.
શાળાના આચાર્ય શશાંક કુમાર તિવારીએ જણાવ્યું કે બ્લેકબોર્ડની અછતને કારણે શિક્ષણકાર્યમાં મુશ્કેલીઓ ઊભી થાય છે. શિક્ષકોએ પૂંઠામાંથી કામચલાઉ બ્લેકબોર્ડ બનાવવાનો પ્રયાસ પણ કર્યો હતો, પરંતુ ઓરડામાં જગ્યા એટલી ઓછી છે કે તેને લટકાવવા માટે પણ યોગ્ય દીવાલ ઉપલબ્ધ નથી.
આ પરિસ્થિતિમાં શિક્ષકોને એકસાથે અનેક ધોરણો સંભાળવા પડે છે. એક વર્ગને ભણાવવામાં આવે ત્યારે બીજા વર્ગના વિદ્યાર્થીઓને રાહ જોવી પડે છે. અલગ-અલગ વિષયો અને ધોરણો માટે પૂરતી શૈક્ષણિક સામગ્રીનો ઉપયોગ કરવો પણ મુશ્કેલ બને છે.
ઘોંઘાટ વચ્ચે વિદ્યાર્થીઓ માટે ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું મુશ્કેલ
એક જ ઓરડામાં પાંચ ધોરણોના વિદ્યાર્થીઓ બેસતા હોવાથી સતત ઘોંઘાટ રહે છે. ધોરણ 5ના વિદ્યાર્થીઓના જણાવ્યા મુજબ, એકસાથે અનેક વર્ગો ચાલતા હોવાથી શિક્ષકો શું સમજાવે છે તે સ્પષ્ટ રીતે સાંભળવામાં મુશ્કેલી પડે છે.
બ્લેકબોર્ડની અછત અને વર્ગખંડોની ગેરહાજરીને કારણે વિદ્યાર્થીઓને અભ્યાસમાં પૂરતું ધ્યાન આપવું મુશ્કેલ બને છે. આવી સ્થિતિમાં પ્રવૃત્તિ આધારિત અથવા સર્જનાત્મક શિક્ષણ માટે પણ મર્યાદિત અવકાશ રહે છે. વિદ્યાર્થીઓને તેમની ઉંમર અને ધોરણ પ્રમાણે અલગ શૈક્ષણિક વાતાવરણ મળતું નથી.
શૌચાલય અને સ્વચ્છ પીવાના પાણીની સુવિધાનો અભાવ
શાળામાં આચાર્ય સહિત ચાર શિક્ષકો અને એક રસોઈયા કાર્યરત છે. 82 બાળકો અને શાળાના કર્મચારીઓ માટે માત્ર એક ઓરડો ઉપલબ્ધ છે. આ ઉપરાંત શાળામાં શૌચાલય, રમતનું મેદાન અને સ્વચ્છ પીવાનું પાણી જેવી પાયાની સુવિધાઓનો પણ અભાવ હોવાનું જણાવાયું છે.
બાળકોના અભ્યાસ માટે યોગ્ય વર્ગખંડો ઉપરાંત સ્વચ્છતા, પીવાનું પાણી અને રમવા માટેની જગ્યા પણ જરૂરી છે. પરંતુ રૂપિબાંધ પ્રાથમિક શાળામાં આ સુવિધાઓ ઉપલબ્ધ ન હોવાથી વિદ્યાર્થીઓને અભ્યાસની સાથે દૈનિક જરૂરિયાતો માટે પણ મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડે છે.
વધારાના વર્ગખંડો માટે પ્રસ્તાવ મોકલાયો
કોચસ બ્લૉકના શિક્ષણ અધિકારી (BEO) સુરેશ રાજે જણાવ્યું કે વર્ગખંડોની અછત ધરાવતી શાળાઓની યાદી તૈયાર કરવામાં આવી છે. વધારાના ઓરડાઓના બાંધકામ માટેનો પ્રસ્તાવ ઉચ્ચ અધિકારીઓ અને શિક્ષણ વિભાગને મોકલી દેવામાં આવ્યો છે.
બીજી તરફ, જિલ્લા કાર્યક્રમ અધિકારીનો પ્રભાર સંભાળતા રોહિત ચૌરસિયાએ સમગ્ર મામલાની તપાસ કરાવવાની ખાતરી આપી છે. શાળાના આચાર્ય શશાંક કુમાર તિવારીએ પણ જણાવ્યું કે આ સમસ્યા અંગે શિક્ષણ વિભાગના વરિષ્ઠ અધિકારીઓને જાણ કરવામાં આવી છે.
નવા ઓરડાઓનું બાંધકામ ક્યારે થશે?
વધારાના વર્ગખંડો માટે પ્રસ્તાવ મોકલવામાં આવ્યો હોવા છતાં, બાંધકામ ક્યારે શરૂ થશે અને વિદ્યાર્થીઓને ક્યારે રાહત મળશે તે અંગે સ્પષ્ટ સમયમર્યાદા સામે આવી નથી. ત્યાં સુધી 82 બાળકોને એક જ સાંકડા ઓરડામાં અભ્યાસ કરવો પડશે.
સ્થાનિક લોકો અને વાલીઓને આશા છે કે શિક્ષણ વિભાગ ઝડપથી પગલાં લઈને શાળામાં પૂરતા વર્ગખંડો, શૌચાલય અને સ્વચ્છ પીવાના પાણીની વ્યવસ્થા કરશે. હવે સવાલ એ છે કે વર્ષ 1996થી કાર્યરત આ શાળાની માળખાકીય સમસ્યાઓનો ઉકેલ ક્યારે આવશે અને બાળકોને અભ્યાસ માટે યોગ્ય વાતાવરણ ક્યારે મળશે.
