Indore Fake Degree Teacher Case: મધ્ય પ્રદેશના ઇન્દોર જિલ્લામાં નકલી ડિગ્રી અને ગુણપત્રકોના આધારે સરકારી શિક્ષક તરીકે નોકરી મેળવનારા 51 શિક્ષકો સામે FIR નોંધવાની તૈયારી શરૂ કરવામાં આવી છે. આ શિક્ષકો આશરે 20 વર્ષથી સરકારી શાળાઓમાં ફરજ બજાવી રહ્યા હોવાનું સામે આવ્યું છે. આ સમયગાળા દરમિયાન કેટલાક શિક્ષકોને બઢતી પણ મળી છે. હવે શિક્ષણ વિભાગ તેમની નિમણૂકથી અત્યાર સુધી ચૂકવાયેલા પગારની ગણતરી કરીને વસૂલાતની પ્રક્રિયા હાથ ધરવાની તૈયારી કરી રહ્યો છે.
અધિકારીઓના પ્રાથમિક અંદાજ મુજબ, આ શિક્ષકોને ચૂકવાયેલા પગારની વસૂલાતની રકમ આશરે ₹100 કરોડ સુધી પહોંચી શકે છે. જોકે, આ રકમ અંતિમ નથી. શિક્ષકોની સેવાઅવધિ, પગાર અને અન્ય વિગતોની ચકાસણી બાદ જ ચોક્કસ રકમ નક્કી થશે.
વર્ષ 2006-07ની ભરતીમાં ગેરરીતિની આશંકા
આ સમગ્ર મામલો વર્ષ 2006-07માં સાંવેર વિકાસખંડમાં યોજાયેલી સંવિદા શાળા શિક્ષક ભરતી સાથે સંબંધિત છે. તે સમયે મધ્ય પ્રદેશમાં શિવરાજ સિંહ ચૌહાણના નેતૃત્વ હેઠળ BJPની સરકાર હતી.
તપાસ દરમિયાન 51 શિક્ષકોના D.Ed અને B.Ed સંબંધિત દસ્તાવેજો નકલી હોવાનું સામે આવ્યું છે. આ ઉપરાંત અન્ય 23 શિક્ષકોનાં દસ્તાવેજોની તપાસ હજુ ચાલુ છે. લોકાયુક્તે આ કેસમાં કુલ 74 શિક્ષકોનો રેકોર્ડ માગ્યો છે, જેથી ભરતી પ્રક્રિયા અને શૈક્ષણિક લાયકાત સંબંધિત દસ્તાવેજોની વધુ તપાસ કરી શકાય.
વર્ષ 2021માં મળી હતી ફરિયાદ
ઇન્દોરના જિલ્લા શિક્ષણ અધિકારી શૌર્ય મલ્હોત્રાના જણાવ્યા અનુસાર, સાંવેર વિસ્તારની સરકારી શાળાઓમાં કેટલાક શિક્ષકો નકલી ડિગ્રીના આધારે નોકરી કરી રહ્યા હોવાની ફરિયાદ વર્ષ 2021માં મળી હતી. ફરિયાદ બાદ શિક્ષણ વિભાગે ભરતી સમયે રજૂ કરવામાં આવેલા ગુણપત્રકો અને અન્ય શૈક્ષણિક દસ્તાવેજોની ચકાસણી શરૂ કરી હતી.
આ તપાસ દરમિયાન માધ્યમિક શિક્ષણ મંડળ પાસેથી જૂન 2022થી એપ્રિલ 2023 વચ્ચે જરૂરી માહિતી મેળવવામાં આવી હતી. ત્યારબાદ ચાર આચાર્યોની સમિતિ બનાવવામાં આવી હતી. સમિતિએ ઉપલબ્ધ દસ્તાવેજોની તપાસ કરીને મે 2024માં પોતાનો અહેવાલ રજૂ કર્યો હતો.
એક જ રોલ નંબર પર અલગ પરીક્ષાર્થીનું ગુણપત્રક
સમિતિના અહેવાલમાં દસ્તાવેજોની ચકાસણી દરમિયાન ગંભીર વિસંગતતાઓ સામે આવી હતી. અનેક ગુણપત્રકો માધ્યમિક શિક્ષણ મંડળ દ્વારા જારી કરવામાં આવ્યા ન હોવાનું જાણવા મળ્યું હતું. કેટલાક કિસ્સાઓમાં એક જ રોલ નંબર પર અન્ય પરીક્ષાર્થીનું ગુણપત્રક નોંધાયેલું હોવાનું પણ સામે આવ્યું હતું.
આ ઉપરાંત ભોપાલની સ્પેશિયલ ટાસ્ક ફોર્સ (STF) દ્વારા કરવામાં આવેલી તપાસમાં પણ સંબંધિત દસ્તાવેજો નકલી હોવાનું જણાયું હતું. તપાસનો વ્યાપ સાંવેર, ચંદ્રાવતીગંજ, ડકાચ્યા, માંગલ્યા, ધરમપુરી અને અજનોદ સહિતનાં વિવિધ શાળા સંકુલો સુધી પહોંચ્યો હતો.
FIRના નિર્દેશ છતાં કાર્યવાહી કેમ અટકી?
સમિતિનો અહેવાલ આવ્યા બાદ સપ્ટેમ્બર 2024માં સંબંધિત શાળા સંકુલોના આચાર્યોને શિક્ષકો સામે FIR નોંધાવવા માટે નિર્દેશ આપવામાં આવ્યા હતા. જોકે, તે સમયે કાર્યવાહી થઈ નહોતી. પરિણામે સંબંધિત શિક્ષકો નોકરીમાં ચાલુ રહ્યા અને તેમને નિયમિત પગાર મળતો રહ્યો.
હવે જિલ્લા શિક્ષણ અધિકારીએ શાળા સંકુલોના આચાર્યો અને બ્લૉક એજ્યુકેશન ઑફિસર (BEO)ને FIR નોંધાવવા માટે નિર્દેશ આપ્યા છે. આ પગલાંથી લાંબા સમયથી ચાલી રહેલા કેસમાં આગળની કાર્યવાહી થવાની શક્યતા છે.
દર મહિને ₹50 હજારથી ₹1 લાખ સુધીનો પગાર
વિભાગની માહિતી અનુસાર, આ શિક્ષકોને હાલમાં દર મહિને આશરે ₹50 હજારથી ₹1 લાખ સુધીનો પગાર મળી રહ્યો છે. તપાસમાં 51 શિક્ષકોના શૈક્ષણિક દસ્તાવેજો અંગે ગંભીર પ્રશ્નો ઊભા થયા છે. ઉપલબ્ધ વિગતો મુજબ, આ પૈકીના શિક્ષકો પાસે D.Ed અને આશરે 20 શિક્ષકો પાસે B.Edની ડિગ્રી હોવાનો ઉલ્લેખ છે.
શિક્ષણ વિભાગ હવે દરેક શિક્ષકની નિમણૂકની તારીખ, નોકરીમાં રહેલો સમયગાળો અને અત્યાર સુધી ચૂકવાયેલા પગારની ગણતરી કરી રહ્યો છે. આ વિગતોના આધારે નિયમો અનુસાર વસૂલાત અંગે નિર્ણય લેવામાં આવશે.
₹100 કરોડની સંભવિત વસૂલાત પર નજર
આ કેસમાં હવે બે મુખ્ય બાબતો મહત્ત્વની રહેશે: પ્રથમ, નકલી દસ્તાવેજોના આધારે નોકરી મેળવવાના આરોપોની કાયદેસર તપાસ અને બીજું, સરકારી તિજોરીમાંથી ચૂકવાયેલા પગાર અંગે નિયમો મુજબ કાર્યવાહી. ₹100 કરોડ સુધીની વસૂલાતનો અંદાજ પ્રાથમિક છે અને અંતિમ ગણતરી બાદ તેમાં ફેરફાર થઈ શકે છે.
લગભગ બે દાયકા સુધી શિક્ષણ વ્યવસ્થામાં ફરજ બજાવતા શિક્ષકોના દસ્તાવેજોની ચકાસણીનો આ મામલો ભરતી પ્રક્રિયાની પારદર્શિતા અને સરકારી નિમણૂકોમાં ચકાસણીની વ્યવસ્થા અંગે પણ સવાલો ઊભા કરે છે. હવે તપાસમાં દસ્તાવેજો કેવી રીતે સ્વીકારવામાં આવ્યા, જવાબદારી કોની હતી અને વસૂલાત માટે કયા નિયમો લાગુ પડશે તે અંગેની કાર્યવાહી પર નજર રહેશે.
