SIR Controversy Supreme Court: મતદાર યાદીઓના વિશેષ સઘન પુનરીક્ષણ (SIR)ને લઈને ચાલી રહેલો વિવાદ હવે ન્યાયતંત્રના વર્તમાન અને નિવૃત્ત સભ્યો વચ્ચેની ચર્ચા સુધી પહોંચ્યો છે. સુપ્રીમ કોર્ટના પૂર્વ ન્યાયાધીશ જસ્ટિસ ગોપાલ ગૌડાએ SIRને યોગ્ય ઠેરવતા ચુકાદાને પાછો ખેંચવાની માગ કરી છે. તેમણે આરોપ લગાવ્યો છે કે ચૂંટણી પંચે અદાલત સમક્ષ તથ્યો યોગ્ય રીતે રજૂ કર્યા નહોતા અને તેના કારણે અદાલત ગેરમાર્ગે દોરાઈ હતી.
બીજી તરફ, સુપ્રીમ કોર્ટના વર્તમાન ન્યાયાધીશ જસ્ટિસ ઉજ્જ્વલ ભુઇયાનની મતાધિકાર અંગેની ટિપ્પણીને લઈને પણ ચર્ચા ચાલી રહી છે. પૂર્વ મુખ્ય ન્યાયાધીશ બી.આર. ગવઈએ ન્યાયિક મર્યાદાનો મુદ્દો ઉઠાવ્યો હતો, જ્યારે પૂર્વ ન્યાયાધીશ જસ્ટિસ અભય ઓકાએ ભુઇયાનનો બચાવ કર્યો છે. આ દરમિયાન 42 પૂર્વ ન્યાયાધીશોએ ખુલ્લો પત્ર લખીને ચૂંટણી પંચ અને અન્ય બંધારણીય સંસ્થાઓના સમર્થનમાં પોતાનો અભિપ્રાય રજૂ કર્યો છે.
જસ્ટિસ ગોપાલ ગૌડાએ ચુકાદો પાછો ખેંચવાની માગ કરી
જસ્ટિસ ગોપાલ ગૌડાના જણાવ્યા અનુસાર, સુપ્રીમ કોર્ટે SIRને યોગ્ય ઠેરવતા ચુકાદા પર પુનર્વિચાર કરવો જોઈએ. તેમણે આક્ષેપ કર્યો કે ચૂંટણી પંચે સંબંધિત તથ્યો ખોટી રીતે રજૂ કર્યા હતા. ગૌડાએ માગ કરી છે કે સુપ્રીમ કોર્ટ આ મામલે સ્વયં સંજ્ઞાન લઈને ચૂંટણી પંચ પાસેથી તમામ સંબંધિત દસ્તાવેજો મંગાવે અને ચુકાદા અંગે ફરી વિચાર કરે.
જસ્ટિસ ગૌડાએ જસ્ટિસ ઉજ્જ્વલ ભુઇયાનની એ ટિપ્પણીનો પણ બચાવ કર્યો હતો, જેમાં મોટી સંખ્યામાં મતદારોને મતદાનના અધિકારથી વંચિત રાખવા અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી. તેમના મતે, બંધારણીય મુદ્દા પર ચર્ચા કરવી પોતે ન્યાયિક ગેરવર્તન ગણાતી નથી.
જસ્ટિસ ભુઇયાનની ટિપ્પણી સામે બી.આર. ગવઈનો વાંધો
વિવાદ ત્યારે વધ્યો જ્યારે પૂર્વ CJI બી.આર. ગવઈએ જસ્ટિસ ભુઇયાનની જાહેર ટિપ્પણી સામે વાંધો ઉઠાવ્યો. ગવઈના મતે, સુપ્રીમ કોર્ટમાં કોઈ કેસ વિચારાધીન હોય ત્યારે વર્તમાન ન્યાયાધીશે તેના વિશે જાહેરમાં ટિપ્પણી કરવાનું ટાળવું જોઈએ.
જસ્ટિસ ભુઇયાને મતદાર યાદીમાંથી મોટી સંખ્યામાં લોકોનાં નામ દૂર થવા અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરતાં કહ્યું હતું કે લાખો લોકોને મતાધિકારથી વંચિત રાખતી કોઈપણ પ્રક્રિયા મનસ્વી હોવાનો પ્રશ્ન ઊભો કરી શકે છે. તેમણે બંધારણીય વ્યવસ્થાનો ઉલ્લેખ કરતાં કહ્યું હતું કે મતાધિકાર ધરાવતા અને મતાધિકારથી વંચિત એવા બે વર્ગોની કલ્પના બંધારણ કરતું નથી.
દિલ્હી હાઈકોર્ટના નિવૃત્ત ન્યાયાધીશો એસ.એન. ઢીંગરા અને આર.એસ. સોઢીએ પણ આ ટિપ્પણી અંગે સવાલો ઉઠાવ્યા હતા. તેમનો વાંધો મુખ્યત્વે એ હતો કે સંબંધિત મુદ્દો અદાલતમાં પડતર હોય ત્યારે જાહેર મંચ પરથી આવી ટિપ્પણી કરવી યોગ્ય છે કે નહીં.
જસ્ટિસ અભય ઓકાએ કર્યો ભુઇયાનનો બચાવ
સુપ્રીમ કોર્ટના પૂર્વ ન્યાયાધીશ જસ્ટિસ અભય ઓકાએ કહ્યું કે જસ્ટિસ ભુઇયાને કોઈ ન્યાયિક ગેરવર્તન કર્યું નથી. ઓકાના મતે, ન્યાયાધીશે ચોક્કસ પડતર કેસના ગુણદોષ અંગે જાહેરમાં અભિપ્રાય આપવાનું ટાળવું જોઈએ, પરંતુ બંધારણીય અને કાનૂની મુદ્દાઓ પર શૈક્ષણિક ચર્ચા કરવી અલગ બાબત છે.
તેમણે જણાવ્યું કે ન્યાયાધીશ પણ નાગરિક છે અને દેશના મહત્ત્વના મુદ્દાઓથી સંપૂર્ણપણે અલગ રહી શકતા નથી. જોકે, તેમણે આત્મસંયમ જાળવવાની જરૂરિયાત પર પણ ભાર મૂક્યો હતો.
જસ્ટિસ ઓકાએ જણાવ્યું કે તેમણે જસ્ટિસ ભુઇયાનનું સમગ્ર ભાષણ સાંભળ્યું હતું અને તેમના મતે તેમાં SIR અંગે સુપ્રીમ કોર્ટના કોઈ ચોક્કસ આદેશની ટીકા કરવામાં આવી નહોતી. આ ભાષણ NALSAR યુનિવર્સિટીમાં યોજાયેલી સ્પર્ધાના સમાપન સમારોહમાં આપવામાં આવ્યું હતું, જ્યાં મતદાનના અધિકાર સંબંધિત મુદ્દા પર ચર્ચા થઈ હતી.
અનુચ્છેદ 326 અને મતાધિકારનો મુદ્દો
જસ્ટિસ ઓકાના જણાવ્યા અનુસાર, જસ્ટિસ ભુઇયાને પોતાના ભાષણમાં પુખ્ત મતાધિકારના ઇતિહાસ અને બંધારણના અનુચ્છેદ 326નો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. આ અનુચ્છેદ લોકસભા અને રાજ્ય વિધાનસભાની ચૂંટણીઓમાં પુખ્ત નાગરિકોના મતાધિકાર સાથે સંબંધિત છે.
ઓકાએ એવી દલીલ કરી કે જો મતદાર યાદીના પુનરીક્ષણ દરમિયાન મોટી સંખ્યામાં નામ દૂર કરવામાં આવે અને પ્રક્રિયામાં મનસ્વીતા હોય, તો સમાનતાના અધિકાર સાથે સંબંધિત બંધારણના અનુચ્છેદ 14 અંગે પણ સવાલ ઊભા થઈ શકે છે.
42 પૂર્વ ન્યાયાધીશોનો ચૂંટણી પંચના સમર્થનમાં ખુલ્લો પત્ર
આ વિવાદ વચ્ચે 42 પૂર્વ ન્યાયાધીશોએ ખુલ્લો પત્ર લખીને ચૂંટણી પંચ અને અન્ય બંધારણીય સંસ્થાઓ સામે ચાલી રહેલી ટીકા અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. પત્રમાં SIRને કાયદા હેઠળ મતદાર યાદીને સુધારવાની અને વધુ ચોક્કસ બનાવવાની પ્રક્રિયા ગણાવવામાં આવી છે.
પૂર્વ ન્યાયાધીશોએ ‘મતચોરી’ જેવા ગંભીર આરોપો માટે પૂરતા પુરાવા રજૂ કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમનું કહેવું હતું કે ચૂંટણી પંચ, ન્યાયતંત્ર અને અન્ય બંધારણીય સંસ્થાઓની વિશ્વસનીયતા અંગે સતત સવાલો ઊભા કરવાથી લોકોનો લોકશાહી વ્યવસ્થા પરનો વિશ્વાસ પ્રભાવિત થઈ શકે છે.
પત્રમાં એ દલીલ પણ રજૂ કરવામાં આવી હતી કે સંસ્થાઓની ટીકા કરવી લોકશાહીમાં સ્વીકાર્ય છે, પરંતુ પુરાવા વિના ગંભીર આરોપો લગાવવાથી અલગ પ્રકારની પરિસ્થિતિ ઊભી થઈ શકે છે. જોકે, આ પત્રમાં રજૂ કરાયેલા મંતવ્યો પૂર્વ ન્યાયાધીશોના અભિપ્રાય છે; તે SIR અંગેના તમામ વિવાદોનો ન્યાયિક નિર્ણય નથી.
SIRની કાયદેસરતા અને ન્યાયિક મર્યાદા અંગે ચર્ચા
SIRને પડકારતી અરજીઓ સુપ્રીમ કોર્ટમાં પડતર હોવાના સંદર્ભમાં ન્યાયાધીશોની જાહેર ટિપ્પણી, ચૂંટણી પંચની ભૂમિકા અને મતાધિકારના બંધારણીય રક્ષણ અંગે ચર્ચા વધુ મહત્ત્વની બની છે.
એક તરફ જસ્ટિસ ગવઈ અને કેટલાક નિવૃત્ત ન્યાયાધીશો ન્યાયિક મર્યાદા જાળવવા પર ભાર મૂકે છે. બીજી તરફ, જસ્ટિસ ગૌડા અને જસ્ટિસ ઓકા બંધારણીય મુદ્દાઓ પર ચર્ચા કરવાના અધિકારનો બચાવ કરે છે. જ્યારે 42 પૂર્વ ન્યાયાધીશોએ ચૂંટણી પંચની કામગીરી અને SIRના કાયદાકીય આધારને સમર્થન આપ્યું છે.
હવે મુખ્ય સવાલ એ છે કે SIR અંગેના કાયદાકીય વિવાદોનો ન્યાયિક ઉકેલ શું આવશે અને મતદાર યાદીની ચોકસાઈ જાળવવાની સાથે દરેક પાત્ર નાગરિકનો મતાધિકાર સુરક્ષિત રહે તે કેવી રીતે સુનિશ્ચિત કરવામાં આવશે.
