Manipur Naga Kuki Clashes: મણિપુરમાં નાગા અને કુકી-ઝો સમુદાયો વચ્ચેનો સંઘર્ષ ફરી ગંભીર બન્યો છે. ગુરુવારે કામજોંગ જિલ્લામાં ભારત-મ્યાનમાર સરહદ નજીક ઘાત લગાવીને કરવામાં આવેલા હુમલામાં કુકી-ઝો સમુદાયની એક મહિલાનું મોત થયું હતું, જ્યારે તેમના પતિ ઘાયલ થયા હતા. આ ઘટનાએ રાજ્યના પહાડી વિસ્તારોમાં સુરક્ષા અને કાયદો-વ્યવસ્થાની સ્થિતિ અંગે ફરી ચિંતા ઊભી કરી છે. કુકી ઝો કાઉન્સિલ (KZC)એ આ હુમલા માટે નાગા ઉગ્રવાદી સંગઠનો પર આરોપ મૂક્યો છે અને સમગ્ર ઘટનાની નિષ્પક્ષ તપાસ કરવાની માગ કરી છે. જોકે, આ આરોપો અંગે સંબંધિત સંગઠનો તરફથી હજી સુધી કોઈ સત્તાવાર પ્રતિક્રિયા સામે આવી નથી.
ભારત-મ્યાનમાર સરહદ નજીક કાચા રસ્તા પર ગોળીબાર
મણિપુર પોલીસના એક વરિષ્ઠ અધિકારીના જણાવ્યા અનુસાર, આ ઘટના આઈશી/મોવાઈલુપ અને ફૈકોહ વચ્ચેના કાચા રસ્તા પર બની હતી. આ સ્થળ ભારત-મ્યાનમાર સરહદ પર આવેલા સરહદી થાંભલા નંબર 107 અને 108ની નજીક છે. અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે આ વિસ્તારમાંથી પસાર થતા લોકો પર શંકાસ્પદ નાગા હુમલાખોરો ગોળીબાર કરી રહ્યા હોવાના અહેવાલો મળ્યા હતા.
આ હુમલામાં મોલવાઈલુપનાં રહેવાસી હટનેઇકિમ હાઓકિપનું મોત થયું હતું, જ્યારે તેમના પતિ પાઓથાંગ હાઓકિપ ઘાયલ થયા હતા. પોલીસ અધિકારીના જણાવ્યા પ્રમાણે, કુકી પક્ષ તરફથી પણ વળતો હુમલો કરવામાં આવ્યો હતો. નાગા પક્ષના કેટલાક લોકો પણ જાનહાનિનો ભોગ બન્યા હોવાના અહેવાલો છે. જોકે, બંને પક્ષે થયેલી જાનહાનિ અંગેની સંપૂર્ણ વિગતો હજી સ્પષ્ટ થઈ નથી.
KZCનો NSCN-IM અને ZUF-K પર ગંભીર આરોપ
કુકી ઝો કાઉન્સિલે એક નિવેદનમાં જણાવ્યું હતું કે ગુરુવારે સાંજે લગભગ ચાર વાગ્યે મોલવાઈલુપથી ફૈકોહ તરફ ચાર કુકી-ઝો ગ્રામજનો જરૂરી ચીજવસ્તુઓ ખરીદવા માટે નીકળ્યા હતા. કાઉન્સિલના જણાવ્યા અનુસાર, આ દરમિયાન નેશનલ સોશિયાલિસ્ટ કાઉન્સિલ ઑફ નાગાલૅન્ડ-ઇસાક-મુઇવા (NSCN-IM)ના સભ્યોએ તેમના પર ઘાત લગાવીને હુમલો કર્યો હતો.
KZCએ આ ઘટનાની નિંદા કરતાં તાત્કાલિક નિષ્પક્ષ તપાસ કરવાની અને હુમલા માટે જવાબદાર લોકોને કાયદા મુજબ જવાબદાર ઠેરવવાની માગ કરી છે. કાઉન્સિલે પોતાના નિવેદનમાં એવો પણ દાવો કર્યો હતો કે NSCN-IM અને ઝેલિયાંગરોંગ યુનાઇટેડ ફ્રન્ટના કામસન જૂથ (ZUF-K) પર મૂકાયેલા આરોપો અનુસાર, આ સંગઠનોના હાથે હિંસામાં માર્યા ગયેલા કુકી-ઝો નાગરિકોની સંખ્યા હવે 30 થઈ ગઈ છે. આ આંકડો KZCના દાવા પર આધારિત છે અને તેની સ્વતંત્ર પુષ્ટિ અંગે વિગતો ઉપલબ્ધ નથી.
NSCN-IMએ આ તાજેતરની ઘટના અંગે હજી સુધી કોઈ નિવેદન જાહેર કર્યું નથી. આ મામલે પ્રતિક્રિયા મેળવવા માટે નાગા સંગઠનોનો સંપર્ક કરવામાં આવ્યો હોવાનું પણ જણાવાયું છે.
નાયબ મુખ્યમંત્રીઓ વચ્ચેના મતભેદોથી રાજકીય તણાવ
મણિપુરમાં હિંસા વચ્ચે રાજ્યના સત્તાધારી ગઠબંધનમાં પણ મતભેદો સામે આવ્યા છે. KZCએ અગાઉ દાવો કર્યો હતો કે નાયબ મુખ્યમંત્રી લોસી ડિકોએ પોતાના મંત્રીમંડળના સાથી અને અન્ય નાયબ મુખ્યમંત્રી નેમચા કિપગેન પર આરોપ મૂક્યા હતા. કિપગેનને નાગા નાગરિકોની હત્યામાં કથિત રીતે સામેલ હોવાના આરોપોને લઈને પદ પરથી હટાવવાની માગ કરવામાં આવી હોવાનો દાવો પણ કાઉન્સિલે કર્યો હતો.
નાગા સમુદાયના અન્ય આઠ ધારાસભ્યોએ પણ કિપગેન વિરુદ્ધના આરોપોને સમર્થન આપ્યું હોવાનું જણાવાયું છે. આ ઘટનાક્રમને કારણે ભારતીય જનતા પાર્ટીના નેતૃત્વ હેઠળના સત્તાધારી ગઠબંધનમાં ગંભીર મતભેદો હોવાની ચર્ચા શરૂ થઈ છે.
KZCએ પોતાના નિવેદનમાં ડિકોના NSCN-IM અને ZUF-K સાથેના કથિત સંબંધોની પણ તપાસ કરવાની માગ કરી હતી. કાઉન્સિલનો સવાલ છે કે જો આ સંગઠનો પર કુકી-ઝો નાગરિકોની હત્યાના આરોપો છે, તો તેમના કથિત સંબંધો અંગે પણ તપાસ થવી જોઈએ. જોકે, આ તમામ દાવા અને આક્ષેપો છે, જેમની સત્યતા તપાસ અને સત્તાવાર પુરાવાઓના આધારે જ નક્કી થઈ શકે છે.
મણિપુરમાં 2023થી ચાલી રહ્યો છે વંશીય સંઘર્ષ
મણિપુરમાં 3 મે 2023થી વંશીય હિંસા ચાલુ છે. શરૂઆતમાં મૈતેઈ અને કુકી સમુદાયો વચ્ચે ફાટી નીકળેલા સંઘર્ષે રાજ્યના સામાજિક અને રાજકીય વાતાવરણને ગંભીર રીતે અસર કરી હતી. અત્યાર સુધી ત્રણેય મુખ્ય સમુદાયો સાથે સંકળાયેલી હિંસામાં 300થી વધુ લોકોનાં મોત થયાં હોવાનો અંદાજ છે, જ્યારે 60,000થી વધુ લોકોને પોતાનાં ઘર છોડીને અન્ય સ્થળે આશરો લેવો પડ્યો છે.
ગયા વર્ષે ફેબ્રુઆરીમાં તત્કાલીન મુખ્યમંત્રી એન. બીરેન સિંહે રાજીનામું આપ્યા બાદ રાજ્યમાં રાષ્ટ્રપતિ શાસન લાગુ કરવામાં આવ્યું હતું. ત્યારબાદ હિંસામાં થોડા સમય માટે ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો. આ વર્ષે ફેબ્રુઆરીમાં રાષ્ટ્રપતિ શાસન સમાપ્ત થયું અને યુમનામ ખેમચંદ સિંહ મુખ્યમંત્રી બન્યા. ત્યારબાદ રાજ્યમાં તણાવ ફરી વધ્યો હોવાના અહેવાલો સામે આવ્યા છે.
હાલમાં સંઘર્ષનું સ્વરૂપ વધુ જટિલ બન્યું છે. મૈતેઈ અને કુકી સમુદાયો વચ્ચે શરૂ થયેલી હિંસા હવે કેટલાક વિસ્તારોમાં કુકી અને નાગા સમુદાયો વચ્ચેના અથડામણરૂપે પણ સામે આવી રહી છે.
પહાડી જિલ્લાઓમાં સુરક્ષા દળો સામે પડકાર
મણિપુર પોલીસના એક વરિષ્ઠ અધિકારીએ જણાવ્યું હતું કે કાંગપોકપી, કામજોંગ અને ઉખરુલ જેવા પહાડી જિલ્લાઓમાં નાગા અને કુકી સમુદાયો વચ્ચેના તણાવને કાબૂમાં રાખવો સુરક્ષા દળો માટે મુશ્કેલ બની રહ્યો છે. કેટલાક વિસ્તારોમાં બંને સમુદાયોના લોકો સાથે રહેતા હોવાથી નાની ઘટના પણ ઝડપથી મોટા સંઘર્ષમાં ફેરવાઈ શકે છે.
અધિકારીએ ઉદાહરણ આપતાં જણાવ્યું હતું કે કાંગપોકપી જિલ્લામાં કુકી સમુદાય બહુમતીમાં છે, પરંતુ ત્યાં એવા વિસ્તારો પણ છે જ્યાં નાગા અને કુકી સમુદાયના લોકો સાથે રહે છે. આવા વિસ્તારોમાં તણાવ ઝડપથી વધી શકે છે. અગાઉના અહેવાલોમાં આ ત્રણ પહાડી જિલ્લાઓમાં ફરી હિંસા ફાટી નીકળતાં ઓછામાં ઓછા નવ લોકોનાં મોત અને એક ડઝનથી વધુ ઘરોને આગ ચાંપવામાં આવી હોવાનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો.
નેમચા કિપગેનની શાંતિ જાળવવા અપીલ
નાયબ મુખ્યમંત્રી નેમચા કિપગેને પણ તાજેતરના હુમલાની નિંદા કરી હતી. તેમણે જિલ્લા વહીવટીતંત્રને કાયદો અને વ્યવસ્થા જાળવવા, ઝડપથી તપાસ હાથ ધરવા તથા આરોપીઓની ઓળખ કરીને તેમની ધરપકડ કરવા અપીલ કરી હતી, જેથી પીડિતોને ન્યાય મળી શકે.
કિપગેને વધુમાં જણાવ્યું હતું કે નિર્દોષ નાગરિકો સામેની હિંસાથી કોઈ સમસ્યાનો ઉકેલ આવતો નથી અને તેનાથી તમામ સમુદાયોને નુકસાન થાય છે. તેમણે વિસ્તારના સમુદાયોના નેતાઓ, યુવાનો અને નાગરિકોને શાંતિ જાળવવા, સાવચેતી રાખવા તથા અફવાઓ અને ઉશ્કેરણીજનક નિવેદનોથી દૂર રહેવા અપીલ કરી હતી.
કામજોંગની તાજેતરની ઘટના મણિપુરમાં લાંબા સમયથી ચાલી રહેલા વંશીય સંઘર્ષની ગંભીરતા દર્શાવે છે. હવે નિષ્પક્ષ તપાસ, જવાબદારો સામે કાયદેસરની કાર્યવાહી અને સમુદાયો વચ્ચે વિશ્વાસ પુનઃસ્થાપિત કરવાના પ્રયાસો રાજ્યમાં શાંતિ માટે મહત્ત્વપૂર્ણ બની રહેશે.
