Neha Bora: વિદ્યાર્થી અને યુવા આંદોલનોમાં સક્રિય નેહા બોરા અત્યારે રાષ્ટ્રીય રાજકારણમાં ચર્ચાનું કેન્દ્ર બન્યાં છે. ઑલ ઇન્ડિયા સ્ટુડન્ટ્સ એસોસિએશન (AISA)નાં અધ્યક્ષ તરીકે તેમની ઓળખ યુનિવર્સિટીઓ સુધી મર્યાદિત રહી નથી. 12 ઑક્ટોબરે INDIA ગઠબંધનના નેતાઓ મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમાર વિરુદ્ધ અરજી લઈને સુપ્રીમ કોર્ટ તરફ કૂચ કરી રહ્યા હતા, ત્યારે કોંગ્રેસના નેતા રાહુલ ગાંધી નેહા બોરાને કેમેરા અને પ્રદર્શનકારીઓની ભીડથી બચાવતા જોવા મળ્યા હતા. આ ઘટનાએ રાષ્ટ્રીય રાજકારણમાં તેમની વધતી હાજરી તરફ ધ્યાન ખેંચ્યું છે.
ડાબેરી પક્ષો માટે નેહા બોરાનો ઉદય મહત્ત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહ્યો છે. એક તરફ ડાબેરી પક્ષોનો ચૂંટણીલક્ષી જનાધાર લાંબા સમયથી ઘટ્યો છે, તો બીજી તરફ તેમનાં વિદ્યાર્થી સંગઠનો યુનિવર્સિટી કેમ્પસમાં સક્રિય છે. આવી સ્થિતિમાં સવાલ ઊભો થાય છે કે વિદ્યાર્થી અને યુવા આંદોલનો દ્વારા ડાબેરી પક્ષો પોતાની ગુમાવેલી રાજકીય જમીન ફરી મેળવી શકશે કે નહીં.
રાહુલ અને પ્રિયંકા ગાંધીની નજરમાં નેહા બોરા
INDIA ગઠબંધનના વિરોધ પ્રદર્શનોમાં જોડાયાં તે પહેલાંથી જ ડાબેરી પક્ષો અને તેમનાં વિદ્યાર્થી સંગઠનો વિવિધ આંદોલનોમાં લોકોને એકત્રિત કરી રહ્યાં હતાં. તેમણે કૉકરોચ જનતા પાર્ટી (CJP) જેવા જૂથોને પણ સમર્થન આપ્યું હતું. INDIA ગઠબંધનની પત્રકાર પરિષદ દરમિયાન રાહુલ ગાંધીએ અન્ય વરિષ્ઠ નેતાઓ પહેલાં નેહા બોરાને બોલવાની તક આપી હતી.
કોંગ્રેસના એક નેતાના જણાવ્યા પ્રમાણે, રાહુલ ગાંધી અને પ્રિયંકા ગાંધી વાડ્રા બંને બોરાને પસંદ કરે છે. તેમના મતે, બોરામાં એવા ગુણો છે જે કોંગ્રેસના નેતાઓ જમીની સ્તરે સક્રિય રાજકીય કાર્યકરોમાં જોવા માગે છે. કોંગ્રેસને ભૂતકાળથી જ ડાબેરી વિદ્યાર્થી નેતાઓ સાથે કામ કરવામાં રસ રહ્યો છે, કારણ કે તેઓ લોકો સાથે સીધો સંપર્ક ધરાવે છે અને સંગઠનાત્મક કામગીરીનો અનુભવ ધરાવે છે.
યુનિવર્સિટી કેમ્પસમાં ડાબેરી સંગઠનોની હાજરી
નેહા બોરા AISAનાં અધ્યક્ષ છે. આ સંગઠન કમ્યુનિસ્ટ પાર્ટી ઑફ ઇન્ડિયા (માર્ક્સવાદી-લેનિનવાદી) લિબરેશનનું વિદ્યાર્થી સંગઠન છે. ડાબેરી પક્ષોનો વ્યાપક ચૂંટણીલક્ષી પ્રભાવ ઘટ્યો હોવા છતાં જવાહરલાલ નેહરુ યુનિવર્સિટી (JNU) સહિત કેટલીક શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં તેમનાં વિદ્યાર્થી સંગઠનો સક્રિય છે.
નવેમ્બર 2025માં યોજાયેલી JNU વિદ્યાર્થી સંઘની ચૂંટણીમાં AISA, સ્ટુડન્ટ્સ ફેડરેશન ઑફ ઇન્ડિયા (SFI) અને ડેમોક્રેટિક સ્ટુડન્ટ્સ ફેડરેશન (DSF)ના ગઠબંધને કેન્દ્રીય પેનલનાં ચારેય પદો જીત્યાં હતાં. SFI કમ્યુનિસ્ટ પાર્ટી ઑફ ઇન્ડિયા (માર્ક્સવાદી)નું વિદ્યાર્થી સંગઠન છે.
માર્ચ 2025માં આંબેડકર યુનિવર્સિટી દિલ્હીની વિદ્યાર્થી પરિષદની ચૂંટણીમાં SFIએ કુલ 45માંથી 24 બેઠકો જીતી હતી, જ્યારે AISAને છ બેઠકો મળી હતી. હૈદરાબાદ યુનિવર્સિટીમાં સપ્ટેમ્બર 2026માં ડાબેરી અને આંબેડકરવાદી સંગઠનોના ગઠબંધને કેન્દ્રીય પેનલની ચૂંટણી જીતી હતી. તેમાં AISAએ સંયુક્ત સચિવનું પદ અને કાઉન્સિલરની બે બેઠકો મેળવી હતી.
INDIA ગઠબંધનને ચૂંટણીથી આગળ લઈ જવાની વિચારણા
CPI(ML) લિબરેશનના મહાસચિવ દીપાંકર ભટ્ટાચાર્ય માને છે કે યુવા આંદોલનો અને નેહા બોરા જેવા વિદ્યાર્થી નેતાઓની સક્રિયતા INDIA ગઠબંધનને માત્ર ચૂંટણીલક્ષી ગઠબંધન પૂરતું મર્યાદિત ન રાખીને વ્યાપક આંદોલનના મંચમાં પરિવર્તિત કરવાની તક આપે છે.
ભટ્ટાચાર્યના જણાવ્યા પ્રમાણે, ડાબેરી પક્ષો ઇચ્છતા હતા કે INDIA ગઠબંધન વિરોધ પ્રદર્શનો, સામાજિક સંઘર્ષો અને નાગરિક આંદોલનો સાથે વધુ ગાઢ રીતે જોડાય. તેમના મતે, 12 ઑક્ટોબરની કૂચમાં રાજકીય પક્ષો ઉપરાંત નાગરિક સમાજનાં સંગઠનો અને યુવાનોની ભાગીદારી જોવા મળી હતી.
તેમણે એવો પણ મત વ્યક્ત કર્યો કે આ આંદોલનને માત્ર ચૂંટણીમાં મળનારા લાભના આધારે જોવું યોગ્ય નથી. તેમના મતે, હાલની મુખ્ય ચિંતા ચૂંટણી પ્રક્રિયાને લઈને છે. જો આ આંદોલનની અસર ભવિષ્યની ચૂંટણીઓમાં જોવા મળશે, તો રાજકીય સમીકરણોમાં ફેરફાર થઈ શકે છે. ભટ્ટાચાર્યએ જણાવ્યું હતું કે નેહા બોરા પાર્ટીના સંપર્કમાં છે અને તેઓ માત્ર વિદ્યાર્થી નેતા જ નહીં, પરંતુ પાર્ટીનાં કાર્યકર પણ છે.
નેહા બોરા ભવિષ્યમાં કોંગ્રેસમાં જોડાશે?
રાજકીય વિશ્લેષક ચંદ્રચૂડ સિંહનું માનવું છે કે કોંગ્રેસ અને ડાબેરી પક્ષો વચ્ચેનું સંકલન ડાબેરી પક્ષોને ચૂંટણીમાં સીધો લાભ અપાવશે જ એવું નથી. તેમના મતે, ડાબેરી પક્ષો લાંબા સમયથી આંદોલન અને રસ્તા પરના વિરોધ દ્વારા રાજકારણ કરતા આવ્યા છે. હવે કોંગ્રેસ પણ આ ક્ષેત્રમાં વધુ સક્રિય બની રહી હોવાથી બંને વચ્ચે સહકાર વધવાની શક્યતા છે.
સિંહે 2021માં કોંગ્રેસમાં જોડાયેલા કન્હૈયા કુમારનું ઉદાહરણ આપતાં જણાવ્યું હતું કે SFI અને AISAમાંથી અનેક વિદ્યાર્થી નેતાઓ આગળ જતાં કોંગ્રેસમાં જોડાયા છે. તેમના મતે, JNU જેવા કેમ્પસમાં ડાબેરી સંગઠનોની હાજરી હોવા છતાં રાષ્ટ્રીય સ્તરે તેમની રાજકીય પહોંચ મર્યાદિત રહી છે. તેમણે એવો અભિપ્રાય પણ વ્યક્ત કર્યો કે જો નેહા બોરા ભવિષ્યમાં કોંગ્રેસમાં જોડાય, તો તેમાં આશ્ચર્ય પામવા જેવું નહીં હોય.
ભૂતકાળમાં ડાબેરી વિદ્યાર્થી સંગઠનોમાંથી આવેલા કાર્યકરોએ રાજકીય સંદેશાવ્યવહાર, ચૂંટણી પ્રચાર અને સોશિયલ મીડિયા જેવા ક્ષેત્રોમાં પણ કામ કર્યું છે. કેમ્પસમાં યુવાનોને એકત્રિત કરવાનો અને સંગઠન ચલાવવાનો તેમનો અનુભવ અન્ય રાજકીય પક્ષો માટે ઉપયોગી બની શકે છે.
લોકસભામાં ડાબેરી પક્ષોની બેઠકોમાં મોટો ઘટાડો
ડાબેરી પક્ષોના ચૂંટણીલક્ષી પ્રભાવમાં થયેલા ઘટાડાનો અંદાજ લોકસભાની બેઠકો પરથી લગાવી શકાય છે. CPI(M), CPI, રિવોલ્યુશનરી સોશિયાલિસ્ટ પાર્ટી (RSP) અને ઑલ ઇન્ડિયા ફૉર્વર્ડ બ્લૉક સહિતના મુખ્ય ડાબેરી પક્ષોએ 2004માં મળીને 59 બેઠકો જીતી હતી. 2009માં તેમની સંખ્યા ઘટીને 24, 2014માં 11 અને 2019માં છ થઈ હતી. 2024ની લોકસભા ચૂંટણીમાં આ પક્ષોની કુલ બેઠકો વધીને નવ થઈ હતી.
CPI(M)એ 2004માં 43 બેઠકો જીતી હતી, પરંતુ 2024માં તેની બેઠકો ઘટીને ચાર રહી હતી. આ સમયગાળામાં તેનો મતહિસ્સો 5.66 ટકાથી ઘટીને 1.78 ટકા થયો હતો. CPIની બેઠકો 2004ની 10થી ઘટીને 2024માં બે થઈ હતી, જ્યારે તેનો મતહિસ્સો 1.41 ટકાથી ઘટીને 0.49 ટકા રહ્યો હતો. CPI(ML) લિબરેશને 2024માં બે બેઠકો જીતી હતી અને તેનો મતહિસ્સો 0.27 ટકા હતો. RSPએ એક બેઠક મેળવી હતી.
બિહાર અને પશ્ચિમ બંગાળમાં પણ પડકારો
CPI(ML) લિબરેશને બિહારમાં પોતાની રાજકીય હાજરી જાળવી રાખી હતી અને 2024ની લોકસભા ચૂંટણીમાં બે બેઠકો જીતી હતી. જોકે, 2025ની બિહાર વિધાનસભા ચૂંટણીમાં પાર્ટીનું પ્રદર્શન નબળું રહ્યું હતું. તેણે લડેલી 20 બેઠકોમાંથી માત્ર બે બેઠકો જીતી હતી. તેની સરખામણીમાં, 2020ની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં પાર્ટીએ 19 બેઠકો પર ઉમેદવારો ઊભા રાખ્યા હતા અને તેમાંથી 12 બેઠકો જીતી હતી.
પશ્ચિમ બંગાળમાં પણ ડાબેરી પક્ષો માટે ગુમાવેલો જનાધાર પાછો મેળવવો મુશ્કેલ રહ્યો છે. રાજ્યમાં 34 વર્ષ સુધી લેફ્ટ ફ્રન્ટનું શાસન રહ્યું હતું, પરંતુ 2011માં તેને સત્તા ગુમાવવી પડી હતી. કેરળમાં પણ ચૂંટણીનાં પરિણામો સાથે રાજકીય પરિસ્થિતિ બદલાતી રહી છે.
આ સંજોગોમાં નેહા બોરા અને યુવા આંદોલનોની વધતી સક્રિયતા ડાબેરી રાજકારણ માટે એક નવી તક બની શકે છે. જોકે, કેમ્પસમાં મળતી સફળતાને વ્યાપક જનસમર્થન અને ચૂંટણીલક્ષી સફળતામાં ફેરવવા માટે ડાબેરી પક્ષોએ સંગઠન, નેતૃત્વ અને જનસંપર્કના સ્તરે કેટલો વિસ્તાર કર્યો છે, તે આવનારા સમયમાં મહત્ત્વનું રહેશે.
