સપા લાંબા સમયથી ધર્મનિરપેક્ષતા અને સામાજિક ન્યાયની રાજનીતિ સાથે જોડાયેલી રહી છે. જોકે, હવે તેના કેટલાક નેતાઓ પણ ભવ્ય ધાર્મિક આયોજનો કરી રહ્યા છે. રાજકીય વિશ્લેષકોમાં આ પરિવર્તનને લઈને મતભેદ છે. કેટલાક માને છે કે સપા ભાજપની પરંપરાગત મતબૅન્કમાં પ્રવેશવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે, જ્યારે અન્યને આશંકા છે કે આ પ્રક્રિયામાં તે પોતાના પરંપરાગત સમર્થકોનો વિશ્વાસ ગુમાવી શકે છે.
ભાજપની રાજકીય શૈલી અપનાવવાનો સપાનો પ્રયાસ?સપાના ટિકિટના દાવેદારો અને ઉમેદવારો દ્વારા ધાર્મિક કાર્યક્રમો યોજવા પાછળ બ્રાહ્મણ મતદારોને આકર્ષવાનો હેતુ હોવાની ચર્ચા છે. રાજ્યમાં કેટલાક બ્રાહ્મણ મતદારો ભાજપ અને યોગી આદિત્યનાથ સરકારથી નારાજ હોવાની રાજકીય ચર્ચાઓ વચ્ચે સપા આ અસંતોષનો લાભ લેવા માગતી હોવાનું મનાય છે.
બીજી તરફ, સપા છોડીને ભાજપમાં જોડાયેલા કેટલાક નેતાઓ પણ ધાર્મિક આયોજનો દ્વારા પોતાની નવી રાજકીય ઓળખ મજબૂત કરી રહ્યા છે. આ સ્પર્ધામાં રાયબરેલીના ઊંચાહારના ધારાસભ્ય મનોજ પાંડે અને અયોધ્યાના સપાના પૂર્વ મંત્રી તેજ નારાયણ પાંડે ‘પવન’ના કાર્યક્રમો ચર્ચામાં રહ્યા છે.
મનોજ પાંડેના મહાયજ્ઞમાં VVIP મહેમાનોની હાજરીમનોજ પાંડેએ 11થી 17 સપ્ટેમ્બર દરમિયાન પોતાના મતવિસ્તારમાં સાત દિવસીય શ્રીશિવ મહાપુરાણ કથા મહાયજ્ઞ યોજ્યો હતો. કાર્યક્રમ પહેલાં પરંપરાગત વસ્ત્રો પહેરેલી મહિલાઓની કલશયાત્રા કાઢવામાં આવી હતી અને તેના પર હેલિકોપ્ટરથી ફૂલોની વર્ષા કરવામાં આવી હતી.
આ કાર્યક્રમમાં મુખ્યમંત્રી યોગી આદિત્યનાથ, બંને નાયબ મુખ્યમંત્રીઓ, અનેક કેબિનેટ મંત્રીઓ અને ધારાસભ્યો હાજર રહ્યા હતા. ગુજરાતનાં પૂર્વ મુખ્યમંત્રી અને રાજ્યપાલ આનંદીબેન પટેલ ઉપરાંત તેલંગાણાના રાજ્યપાલ શિવપ્રતાપ શુક્લ તથા જમ્મુ-કાશ્મીરના રાજ્યપાલ મનોજ સિંહાની હાજરીનો પણ ઉલ્લેખ થયો હતો. કેન્દ્રીય મંત્રી બી.એલ. વર્મા, અલાહાબાદ હાઈકોર્ટના ચાર ન્યાયાધીશો, મુખ્યમંત્રીના મુખ્ય સલાહકાર અવિનીશ અવસ્થી, લખનૌનાં મેયર સુષમા ખરકવાલ અને રાજ્ય મહિલા આયોગનાં ઉપાધ્યક્ષ અપર્ણા યાદવ સહિત અન્ય મહાનુભાવો પણ કાર્યક્રમમાં જોડાયા હતા.
ઊંચાહાર બેઠક પરથી સતત ત્રણ વખત ચૂંટાયેલા મનોજ પાંડે અગાઉ સપાના મુખ્ય વ્હીપ હતા. 27 ફેબ્રુઆરી, 2024ના રોજ રાજ્યસભાની ચૂંટણી દરમિયાન તેમણે વ્હીપના પદેથી રાજીનામું આપ્યું અને ભાજપના ઉમેદવારની તરફેણમાં ક્રોસ વોટિંગ કર્યું. ત્યારબાદ 17 મે, 2024ના રોજ અમિત શાહની હાજરીમાં તેઓ ભાજપમાં જોડાયા હતા. પછી યોગી સરકારના મંત્રીમંડળ વિસ્તરણમાં તેમને મંત્રી બનાવવામાં આવ્યા.
તેમના મહાયજ્ઞને ભાજપ દ્વારા બ્રાહ્મણ સમાજ સુધી પહોંચવાના પ્રયાસ તરીકે જોવામાં આવ્યો. આ કાર્યક્રમ રાયબરેલીમાં કોંગ્રેસની પરંપરાગત રાજકીય હાજરીને ધ્યાનમાં રાખીને પણ ચર્ચામાં રહ્યો. કેટલાક રાજકીય વર્તુળોમાં મહાપુરાણની પસંદગીને રાહુલ ગાંધીની શિવભક્તિ અંગેની જાહેર છબી સાથે પણ જોડવામાં આવી હતી.
અખિલેશ યાદવ પીતાંબર અને ત્રિશૂળ સાથે જોવા મળ્યાઑક્ટોબરના પ્રથમ સપ્તાહમાં અયોધ્યામાં સપાના પૂર્વ મંત્રી તેજ નારાયણ પાંડે ‘પવન’ના પૈતૃક ગામમાં શ્રીમદ્ ભાગવત કથા જ્ઞાન યજ્ઞ યોજાયો હતો. તેમાં સપાના પ્રમુખ અખિલેશ યાદવ પીતાંબર પહેરીને પહોંચ્યા હતા. તેમના હાથમાં સુદર્શનચક્ર, ત્રિશૂળ અને ડમરુ જોવા મળ્યાં હતાં.
અગાઉ સપા રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ સાથે જોડાયેલા સંગઠનો દ્વારા ત્રિશૂળ ધારણ કરવા કે વહેંચવાની પ્રવૃત્તિની ટીકા કરતી હતી. તેથી અખિલેશનું આ સ્વરૂપ રાજકીય ચર્ચાનો વિષય બન્યું. ભાજપનાં કેટલાંક વર્તુળોએ તેમના પર ધાર્મિક મંચનો રાજકીય લાભ માટે ઉપયોગ કરવાનો આરોપ મૂક્યો હતો.
સપાના નેતાઓએ આ અભિગમને પાર્ટીના વિચારક ડૉ. રામમનોહર લોહિયાના વિચારો સાથે જોડ્યો. તેમના મતે, ધર્મ અને રાજનીતિ વચ્ચેનો સંબંધ સામાજિક પ્રશ્નો સાથે પણ જોડાયેલો છે. સપા દાવો કરે છે કે તે રામ અને કૃષ્ણના ઉદાહરણો દ્વારા પછાત, દલિત અને વંચિત સમુદાયોના હિતની વાત કરે છે. જોકે, ધાર્મિક કથાઓમાં મનુસ્મૃતિની પ્રશંસા થાય ત્યારે બંધારણ અને સમાજવાદની વાત કરનારા કેટલાક સપા નેતાઓ માટે અસહજતા ઊભી થતી હોવાની ચર્ચા પણ છે.
પવન પાંડે અને ટિકિટ મેળવવાની રાજકીય ગણતરીતેજ નારાયણ પાંડે ‘પવન’ લખનૌ યુનિવર્સિટીની વિદ્યાર્થી રાજનીતિમાંથી આગળ આવ્યા હતા. 2012ની વિધાનસભા ચૂંટણીમાં તેમણે અયોધ્યા બેઠક પર ભાજપના લલ્લુ સિંહને આશરે સાડા પાંચ હજાર મતોથી હરાવ્યા હતા. ત્યારબાદ અખિલેશ યાદવની સરકારમાં તેમને મંત્રી બનાવવામાં આવ્યા હતા.
જોકે, 2017માં તેઓ ભાજપના વેદ પ્રકાશ ગુપ્તા સામે મોટા અંતરથી હારી ગયા હતા. 2022માં પણ તેમને હારનો સામનો કરવો પડ્યો હતો. આ વખતે અખિલેશે ઑગસ્ટમાં જ તેમને અયોધ્યાના ઉમેદવાર જાહેર કર્યા હતા. ત્યારબાદ યોજાયેલા ધાર્મિક કાર્યક્રમને ચૂંટણી પહેલાં પોતાની રાજકીય હાજરી મજબૂત કરવાના પ્રયાસ તરીકે જોવામાં આવ્યો.
અયોધ્યાના બીકાપુર મતવિસ્તારમાંથી સપાની ટિકિટના દાવેદાર રાઘવેન્દ્ર પ્રતાપ સિંહ ‘અનૂપ’ પણ 28 ઑક્ટોબરથી શ્રીમદ્ ભાગવત કથા જ્ઞાન યજ્ઞ યોજવાની તૈયારી કરી રહ્યા છે. તેઓ અગાઉ બે વખત જિલ્લા પંચાયતના સભ્ય રહી ચૂક્યા છે. અખિલેશ યાદવને આમંત્રણ આપવાથી પોતાની ઉમેદવારીને ફાયદો થશે એવી તેમની આશા હોવાની ચર્ચા છે, જોકે તેમની ટિકિટ અંગે કોઈ પુષ્ટિ થયેલી માહિતી નથી.
બૃજભૂષણ શરણ સિંહથી શરૂ થયેલી ધાર્મિક કાર્યક્રમોની હોડઆ વિસ્તારમાં રાજકીય શક્તિ દર્શાવવા ધાર્મિક કાર્યક્રમો યોજવાનો સિલસિલો જાન્યુઆરી 2026માં ભાજપના પૂર્વ સાંસદ બૃજભૂષણ શરણ સિંહના ‘રાષ્ટ્રકથા મહોત્સવ’થી શરૂ થયો હોવાનું માનવામાં આવે છે. ગોંડા જિલ્લાના નંદિની નગર સ્થિત શ્રીનંદિની નિકેતનમાં 1થી 8 જાન્યુઆરી દરમિયાન યોજાયેલા કાર્યક્રમમાં ઉત્તર પ્રદેશ ઉપરાંત હરિયાણા અને રાજસ્થાનના રાજકીય નેતાઓએ હાજરી આપી હતી. તેમાં ધનંજય સિંહ, સુશીલ સિંહ, બૃજેશ સિંહ પ્રિન્સ, રવિન્દ્ર સિંહ ભાટી, હરિયાણાના મંત્રી અરવિંદ શર્મા અને ભોજપુરી ગાયક પવન સિંહનો સમાવેશ થતો હતો.
ત્યારબાદ સપાના ધારાસભ્ય અભય સિંહે 14થી 20 માર્ચ દરમિયાન પોતાના પૈતૃક ગામમાં ભાગવત સપ્તાહ યજ્ઞ યોજ્યો હતો. તેઓ રાજ્યસભાની ચૂંટણીમાં ક્રોસ વોટિંગ કર્યા બાદ 14 ઑક્ટોબરે ભાજપમાં જોડાયા હોવાનો ઉલ્લેખ પણ આ રાજકીય ઘટનાક્રમમાં થયો છે. તેમના કાર્યક્રમમાં ઉત્તર પ્રદેશના પર્યટન મંત્રી જયવીર સિંહ, રાજ્યમંત્રી મયંકેશ્વર શરણ સિંહ અને અન્ય રાજકીય નેતાઓ હાજર રહ્યા હતા.
19 માર્ચથી અયોધ્યામાં જિલ્લા પંચાયત પ્રમુખ રોલી સિંહના નિવાસસ્થાને નવ દિવસીય રામકથા મહોત્સવ યોજાયો હતો. તેમાં બંને નાયબ મુખ્યમંત્રીઓ સહિત અનેક રાજકીય અને ધાર્મિક હસ્તીઓ જોડાઈ હતી. આ કાર્યક્રમને પણ રોલી સિંહ અને તેમના પતિ આલોક સિંહની રાજકીય મહત્ત્વાકાંક્ષાઓ સાથે જોડીને જોવામાં આવ્યો હતો.
ઉત્તર પ્રદેશમાં ચૂંટણી પહેલાં ધાર્મિક આયોજનોની વધતી સંખ્યા દર્શાવે છે કે રાજકીય પક્ષો ધાર્મિક ઓળખ, જાતિગત સમીકરણો અને સામાજિક પ્રતિનિધિત્વને ધ્યાનમાં રાખીને પોતાની વ્યૂહરચના ઘડી રહ્યા છે. જોકે, આ કાર્યક્રમો મતદારોના વલણમાં કેટલો ફેરફાર લાવશે તે ચૂંટણી દરમિયાન જ સ્પષ્ટ થશે.
