SIR Election Commission Controversy: મતદાર યાદીઓની વિશેષ સઘન સમીક્ષા (SIR) પ્રક્રિયાને લઈને ચૂંટણી પંચની કામગીરી પર સવાલો ઊભા થયા છે. સુપ્રીમ કોર્ટમાં 26 ઑક્ટોબરે દાખલ કરાયેલા ચૂંટણી પંચના સોગંદનામામાં SIRના નિર્ણયો સર્વસંમતિથી લેવાયા હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે. જોકે, અગાઉના અહેવાલોમાં બંને ચૂંટણી કમિશનરો વિવેક જોશી અને સુખબીર સિંહ સંધુએ નોંધાવેલા વાંધાઓ અંગે સ્પષ્ટ જવાબ આપવામાં આવ્યો નથી. આથી નિર્ણય લેવાની પ્રક્રિયા અને મતદાર યાદીઓના સંચાલન અંગે ચર્ચા વધુ તેજ બની છે.
બંને ચૂંટણી કમિશનરોએ 14 વખત વાંધા નોંધાવ્યા
ધ ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસના અગાઉના અહેવાલ અનુસાર, SIR પ્રક્રિયા શરૂ થયા પછીના દસ મહિનામાં બંને ચૂંટણી કમિશનરોએ 14 વખત વાંધા નોંધાવ્યા હતા. કેટલાક નિર્ણયો તેમની જાણ બહાર લેવાયા હોવાની બાબતો પણ ફાઇલ નોંધોમાં સામે આવી હતી.
ચૂંટણી પંચે સોગંદનામામાં અખબારી અહેવાલોને કાયદેસર પુરાવા તરીકે સ્વીકારી શકાય નહીં તેમ જણાવ્યું છે. જોકે, અહેવાલમાં દર્શાવવામાં આવેલી અનેક ચોક્કસ ઘટનાઓનું સીધું ખંડન કરવામાં આવ્યું નથી. પંચે ભાર મૂક્યો છે કે અંતિમ નિર્ણય સક્ષમ સત્તાધિકારી દ્વારા જ લેવામાં આવે છે અને અધિકારીઓની નોંધ કે સૂચનને પંચનો અંતિમ નિર્ણય ગણી શકાય નહીં.
ફોર્મ-6માં ઘોષણાપત્ર ઉમેરવાનો વિવાદ
નવા મતદારોને મતદાર યાદીમાં સામેલ કરવા માટે ઉપયોગમાં લેવાતા ફોર્મ-6માં ફેરફાર થયો હોવાનો ચૂંટણી પંચે ઇનકાર કર્યો છે. જોકે, પંચે સ્વીકાર્યું છે કે SIR સાથે સંબંધિત ઘોષણાપત્ર ફોર્મના ઑનલાઇન પેજમાં ઉમેરવામાં આવ્યું હતું.
અહેવાલ અનુસાર, ચૂંટણી કમિશનર સુખબીર સિંહ સંધુએ આ ફેરફારને અનધિકૃત અને ગેરકાયદેસર ગણાવ્યો હતો. સોગંદનામામાં ઘોષણાપત્રને ફોર્મ-6નો ભાગ નહીં, પરંતુ અલગ અને સ્વતંત્ર દસ્તાવેજ ગણાવવામાં આવ્યું છે. અગાઉની પ્રેસ વિજ્ઞપ્તિમાં સુપ્રીમ કોર્ટે આ ઘોષણાપત્ર યથાવત્ રાખ્યું હોવાની વાત કરવામાં આવી હતી. આ બંને રજૂઆતો વચ્ચેનો તફાવત પણ ચર્ચાનો વિષય બન્યો છે.
પશ્ચિમ બંગાળમાં મતદારો સામે અપીલોનો પ્રશ્ન
પશ્ચિમ બંગાળમાં ન્યાયિક અધિકારીઓએ મતદાર યાદીમાં સામેલ થવા માટે લાયક ઠરાવેલા મતદારો સામે અપીલો દાખલ કરવામાં આવી હતી. અહેવાલ અનુસાર, આવી અપીલોની સંખ્યા આશરે 16.1 લાખ હતી. બંને ચૂંટણી કમિશનરોએ આ અંગે વાંધા ઉઠાવ્યા હતા.
ચૂંટણી પંચે સોગંદનામામાં જણાવ્યું કે અપીલો મુખ્ય ચૂંટણી અધિકારીની કચેરીના અધિકારીઓએ દાખલ કરી હતી અને આ કેસો પંચના ધ્યાન પર લાવવામાં આવ્યા નહોતા. પંચે સુપ્રીમ કોર્ટના 1 અને 6 એપ્રિલના આદેશોનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો છે. જોકે, અપીલો દાખલ કરવાની પ્રક્રિયા અને તેના આધારો અંગેના સવાલો યથાવત્ છે.
ગોવામાં ECINET સૉફ્ટવેર પર સવાલો
ગોવામાં મતદાર યાદીમાંથી બહાર રહી ગયેલા મતદારોનાં નામ ફરીથી સામેલ કરવામાં મુશ્કેલી આવી હોવાનો અહેવાલ સામે આવ્યો હતો. અહેવાલમાં જણાવાયું હતું કે કેન્દ્રીય સ્તરે નિયંત્રિત ECINET સૉફ્ટવેરને કારણે સ્થાનિક અધિકારીઓ નામો ફરીથી ઉમેરી શક્યા નહોતા.
સોગંદનામા મુજબ, સંબંધિત મતદારોમાંથી 88 લોકોએ ફોર્મ-6 દ્વારા ફરી અરજી કરી હતી. જોકે, સ્થાનિક અધિકારીઓની વારંવારની વિનંતીઓ છતાં નામો સમયસર કેમ સામેલ ન થઈ શક્યાં, તે અંગે વિગતવાર સ્પષ્ટતા કરવામાં આવી નથી.
સૉફ્ટવેરની દેખરેખ માટે સમિતિ
ચૂંટણી પંચે જણાવ્યું છે કે ECINETના નવા મોડ્યુલોની સમીક્ષા માટે IIT મુંબઈ, IISc બેંગલુરુના નિષ્ણાતો અને વરિષ્ઠ ચૂંટણી અધિકારીઓને સામેલ કરતી સમિતિ બનાવવામાં આવી છે. અહેવાલ અનુસાર, ચૂંટણી કમિશનર વિવેક જોશીએ પણ સૉફ્ટવેર પર દેખરેખ માટે બાહ્ય નિષ્ણાતોની સમિતિ રચવાની ભલામણ કરી હતી.
પંચે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે મતદાર યાદીમાં નામ ઉમેરવા, દૂર કરવા અથવા સુધારવાની કાયદેસર જવાબદારી મતદાર નોંધણી અધિકારીની છે. તેમ છતાં, સૉફ્ટવેર સુધી અધિકારીઓની પહોંચ અને કેન્દ્રીય નિયંત્રણ અંગેના પ્રશ્નોનો સંપૂર્ણ ખુલાસો થયો નથી.
કાર્યવિભાજન અંગે પણ વિવાદ
બંને ચૂંટણી કમિશનરોએ કેબિનેટ સચિવ ટી.વી. સોમનાથનને કાર્યવિભાજનના ફેરફારો અંગે પત્ર લખ્યો હતો. RTI હેઠળ મળેલી માહિતી અનુસાર, ઉપ ચૂંટણી કમિશનર મનીષ ગર્ગે કાર્યભાર સંભાળ્યાના થોડા કલાકોમાં જ અધિકારીઓ વચ્ચે જવાબદારીઓ વહેંચતો આદેશ જારી કર્યો હતો. કમિશનરોની ફરિયાદ હતી કે આ પ્રક્રિયામાં તેમની સાથે ચર્ચા કરવામાં આવી નહોતી.
ચૂંટણી પંચે જવાબમાં જણાવ્યું કે સંબંધિત આદેશ અમલમાં મૂકાયો નહોતો અને કાર્યવિભાજન જૂની વ્યવસ્થા મુજબ જ ચાલુ રહ્યું હતું. જોકે, આદેશ જારી કરવાની પ્રક્રિયા અને કમિશનરોને સંબંધિત ફાઇલ ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવી હતી કે નહીં, તે અંગે સવાલો બાકી છે.
એકંદરે, ચૂંટણી પંચે SIRના નિર્ણયો સર્વસંમતિથી લેવાયા હોવાનો દાવો કર્યો છે, પરંતુ ફોર્મ-6, ECINET, પશ્ચિમ બંગાળની અપીલો અને આંતરિક કાર્યવિભાજન અંગે ઊભા થયેલા અનેક પ્રશ્નો પર વધુ સ્પષ્ટતા કરવાની જરૂરિયાત દેખાય છે.
