Abo Milli Hunger Strike: અરુણાચલ પ્રદેશ અને મણિપુરમાં રાજકીય તથા સામાજિક તણાવ વચ્ચે બે મહત્વપૂર્ણ ઘટનાઓ સામે આવી છે. અરુણાચલ પ્રદેશમાં સિયાંગ જળવિદ્યુત પ્રોજેક્ટના વિરોધમાં આંદોલન કરી રહેલા લોકોને કાનૂની સહાય આપતા 34 વર્ષીય વકીલ એબો મિલી છેલ્લા સાત દિવસથી જેલમાં ભૂખ હડતાળ પર છે. બીજી તરફ, મણિપુરમાં કુકી-જો કાઉન્સિલે અલગ વહીવટી પ્રદેશની માગણી પૂરી નહીં થાય તો સમુદાયના ધારાસભ્યોને રાજ્ય સરકારમાંથી સમર્થન પાછું ખેંચવા અથવા સરકાર છોડવા કહેવાની ચેતવણી આપી છે.
એબો મિલીની ધરપકડ અને જેલમાં ભૂખ હડતાળ
અરુણાચલ પ્રદેશના પૂર્વ સિયાંગ જિલ્લામાં મોટા જળવિદ્યુત પ્રોજેક્ટના વિરોધ દરમિયાન થયેલી હિંસાના કેસમાં યુવા વકીલ એબો મિલીની ધરપકડ કરવામાં આવી છે. 34 વર્ષીય મિલી પર 24 ઓક્ટોબરે પાસીઘાટમાં થયેલી હિંસામાં સામેલ હોવાનો આરોપ છે. જોકે, મિલીનું કહેવું છે કે તેઓ ન તો પ્રદર્શનમાં જોડાયા હતા અને ન તો હિંસામાં તેમની કોઈ ભૂમિકા હતી.
કાર્યવાહી થવાની આશંકાને કારણે મિલીએ 24 ઓક્ટોબરે પોલીસ સમક્ષ આત્મસમર્પણ કર્યું હતું. બીજા દિવસે, એટલે કે 25 ઓક્ટોબરે તેમની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી. ત્યારબાદ પાસીઘાટની અદાલતે તેમને 14 દિવસની ન્યાયિક કસ્ટડીમાં મોકલી આપ્યા હતા.
તેમના વકીલ સની તાયેંગે જણાવ્યું હતું કે ધરપકડ થયા પછી તરત જ મિલીએ ભૂખ હડતાળ શરૂ કરી હતી. તેઓ પોતાને નિર્દોષ માને છે અને હિંસામાં કોઈ ભૂમિકા ન હોવાનો વિરોધ કરી રહ્યા છે. મિલીને ડાયાબિટીસની બીમારી હોવાથી તેમના પરિવારજનો તેમના સ્વાસ્થ્યને લઈને ચિંતિત છે. તેમના વકીલના જણાવ્યા અનુસાર, મિલીની જામીન અરજી સોમવારે અદાલતમાં દાખલ કરવામાં આવશે.
સિયાંગ પ્રોજેક્ટ સામે વિરોધ અને પાસીઘાટમાં હિંસા
અરુણાચલ પ્રદેશના સિયાંગ વિસ્તારમાં સિયાંગ અપર મલ્ટીપર્પઝ પ્રોજેક્ટ (SUMP)નો લાંબા સમયથી વિરોધ થઈ રહ્યો છે. આદિ જનજાતિની મોટી વસ્તી ધરાવતા આ વિસ્તારમાં પ્રોજેક્ટની પર્યાવરણ અને સ્થાનિક લોકોના જીવન પર થનારી અસર અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. આ યોજનામાં 11,200 મેગાવોટનો જળવિદ્યુત પ્રોજેક્ટ સામેલ છે.
23 ઓક્ટોબરે વિવિધ સંગઠનોએ પ્રોજેક્ટના વિરોધમાં 12 કલાકના બંધનું એલાન આપ્યું હતું. બંધ પૂર્ણ થયા બાદ સેંકડો યુવા પ્રદર્શનકારીઓએ પાસીઘાટમાં રસ્તો રોક્યો હતો. તેમને હટાવવા માટે પોલીસે ટિયર ગેસના ગોળા છોડ્યા હતા.
24 ઓક્ટોબરની વહેલી સવારે પરિસ્થિતિ વધુ વણસી હતી. આ દરમિયાન નેશનલ હાઇડ્રોઇલેક્ટ્રિક પાવર કોર્પોરેશન (NHPC)ની એક કચેરી અને પોલીસ સ્ટેશનને આગ ચાંપવામાં આવી હતી. આ ઉપરાંત BJPના બે ધારાસભ્યો અને પાર્ટીના પ્રદેશ પ્રમુખનાં ઘરોમાં તોડફોડ કરવામાં આવી હતી. આ ઘટનાઓમાં જેન-ઝી પ્રદર્શનકારીઓ સામેલ હોવાનો આરોપ મૂકવામાં આવ્યો છે.
પોલીસે હિંસાના સંબંધમાં પાંચ સગીર સહિત 60થી વધુ પ્રદર્શનકારીઓની ધરપકડ કરી છે. મોટા બંધનો વિરોધ કરી રહેલા કેટલાક કાર્યકરોને પણ અટકાયતમાં લેવામાં આવ્યા છે. જોકે, આંદોલનનું નેતૃત્વ કરતાં સંગઠનોએ હિંસામાં તેમની સંડોવણીના આરોપોને નકારી કાઢ્યા છે.
આંદોલનકારીઓને કાનૂની સહાય આપતા વકીલો પર કાર્યવાહી
એબો મિલી અગાઉ પણ SUMP વિરોધી આંદોલન દરમિયાન અટકાયતમાં લેવાયેલા અને ધરપકડ કરાયેલા કાર્યકરોને કાનૂની સહાય આપતા હતા. આંદોલન દરમિયાન થયેલી હિંસામાં તેમની કથિત ભૂમિકાને લઈને અગાઉ પણ તેમની સામે પોલીસ કેસ નોંધાયા હતા.
આ જ પ્રકારની કાર્યવાહીનો સામનો યુવા વકીલ ભાનુ તાતક પણ કરી રહ્યા છે. તેમણે મોટા બંધનો વિરોધ કરતા કાર્યકરો અને ગ્રામજનોને કાનૂની મદદ પૂરી પાડી હતી. તાતક સામે વિદેશી એજન્સીઓ પાસેથી ફોરેન કોન્ટ્રિબ્યુશન રેગ્યુલેશન એક્ટ (FCRA)ની જોગવાઈઓનો ભંગ કરીને નાણાં મેળવવાના આરોપમાં CBI તપાસ ચાલી રહી છે. ગયા વર્ષે કોંગ્રેસમાં જોડાયેલા તાતકે આ આરોપોને ફગાવી દીધા છે.
કુકી-જો કાઉન્સિલની અલગ પ્રદેશની માગણી
બીજી તરફ, મણિપુરમાં કુકી-જો કાઉન્સિલે કેન્દ્ર સરકાર સમક્ષ સમુદાય માટે વિધાનસભા ધરાવતા કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશની માગણી કરી છે. કાઉન્સિલે ચેતવણી આપી છે કે આ માગણી પૂરી નહીં થાય તો મણિપુર સરકારમાં સામેલ કુકી-જો ધારાસભ્યોને સરકારમાંથી સમર્થન પાછું ખેંચવા અથવા સરકાર છોડવા કહેવામાં આવી શકે છે.
કાઉન્સિલના પ્રચાર વિભાગે જાહેર કરેલા નિવેદનમાં જણાવ્યું છે કે સમુદાયના અસ્તિત્વ અને સુરક્ષા માટે હવે રાજકીય ઉકેલ જરૂરી છે. મેઇતેઈ અને નાગા જૂથો સાથે જોડાયેલી સતત હિંસા તથા રાજકીય વાતચીતમાં પ્રગતિના અભાવને કારણે વર્તમાન સ્થિતિ સ્વીકારવી મુશ્કેલ બની રહી છે.
કાઉન્સિલે રાજ્ય અને કેન્દ્ર સરકારો પર ભેદભાવ કરવાનો આરોપ મૂક્યો છે. તેના કહેવા પ્રમાણે, મેઇતેઈ અથવા નાગા સમુદાયના લોકોની હત્યા થાય ત્યારે ઝડપથી કાર્યવાહી કરવામાં આવે છે, જ્યારે કુકી-જો નાગરિકોની હત્યાઓને પૂરતું મહત્વ આપવામાં આવતું નથી.
સુરક્ષા અભિયાનો અને હિંસાના આંકડા અંગે સવાલ
કાઉન્સિલે તાજેતરના સુરક્ષા અભિયાનો પર પણ સવાલ ઉઠાવ્યા છે. તેના જણાવ્યા અનુસાર, ત્રણ મેઇતેઈ નાગરિકોની હત્યા બાદ સુરક્ષા દળોએ કુકી સંગઠનના સસ્પેન્શન ઑફ ઑપરેશન્સ (SOO) કેમ્પ પર કબજો કર્યો હતો. કાઉન્સિલનું કહેવું છે કે આ ઘટનામાં કેમ્પની સંડોવણી હોવાનો કોઈ પુરાવો નહોતો.
આ ઉપરાંત, નેશનલ સોશિયાલિસ્ટ કાઉન્સિલ ઑફ નાગાલેન્ડ-ઇસાક મુઇવા (NSCN-IM) જૂથની મણિપુરમાં સક્રિયતા અંગે પણ સવાલો કરવામાં આવ્યા છે. કાઉન્સિલના મતે, યુદ્ધવિરામ સમજૂતી હેઠળ આ જૂથની પ્રવૃત્તિઓ પર નિયંત્રણ હોવું જોઈએ. તેના પર કુકી-જો સમુદાય વિરુદ્ધ હિંસા કરવાનો આરોપ પણ મૂકવામાં આવ્યો છે.
કાઉન્સિલે દાવો કર્યો છે કે મે 2023થી અત્યાર સુધીમાં ઇમ્ફાલ ખીણમાંથી 40,000 કુકી-જો લોકોને વિસ્થાપિત થવું પડ્યું છે અને સમુદાયના 250થી વધુ લોકોનાં મોત થયાં છે. માર્ચ 2026થી અત્યાર સુધીમાં વધુ 32 નાગરિકોની હત્યા અને અનેક ગામોને સળગાવવાની ઘટનાઓ બની હોવાનો પણ આરોપ છે. આ ઘટનાઓ માટે કાઉન્સિલે કથિત રીતે NSCN-IM અને ZUF (K)ને જવાબદાર ઠેરવ્યાં છે.
કાઉન્સિલે અંતમાં સવાલ કર્યો છે કે શું કુકી-જો સમુદાયને બંધારણ હેઠળ સમાન સુરક્ષા અને ન્યાય મેળવવાના અધિકારથી વંચિત રાખવામાં આવી રહ્યો છે. અરુણાચલ પ્રદેશમાં બંધ વિરોધી કાર્યકરોની ધરપકડ અને મણિપુરમાં અલગ વહીવટી વ્યવસ્થાની માગણી બંને પૂર્વોત્તર ભારતમાં ચાલી રહેલા તણાવ અને રાજકીય પડકારોને ફરી ચર્ચામાં લાવ્યાં છે.
