Manipur Census 2027 suspended: મણિપુરમાં વસ્તી ગણતરી 2027ની પ્રક્રિયાને લઈને ચાલી રહેલા વિવાદ વચ્ચે મણિપુર હાઈકોર્ટે મહત્ત્વપૂર્ણ આદેશ આપ્યો છે. હાઈકોર્ટે કેન્દ્ર સરકારને રાજ્યમાં વસ્તી ગણતરીની કામગીરી 30 એપ્રિલ 2027 સુધી સ્થગિત રાખવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે. રાજ્યમાં વંશીય હિંસા અને તેના કારણે થયેલા મોટા પાયે લોકોના વિસ્થાપનને ધ્યાનમાં રાખીને આ નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. અરજદારોનો સવાલ હતો કે વર્તમાન પરિસ્થિતિમાં વસ્તીની ચોક્કસ ગણતરી કેવી રીતે થઈ શકશે અને પોતાના મૂળ રહેઠાણથી વિસ્થાપિત થયેલા લોકોની ઓળખ કઈ રીતે કરવામાં આવશે.

મુખ્ય ન્યાયાધીશ એમ. સુંદર અને ન્યાયાધીશ એ. ગુણેશ્વર શર્માની ખંડપીઠે 4 નવેમ્બરે આ મામલે સુનાવણી કર્યા બાદ આદેશ આપ્યો હતો. કાંગલેઇપાક સ્ટુડન્ટ્સ એસોસિયેશન અને ઇન્ટરનેશનલ પીસ એન્ડ સોશિયલ એડવાન્સમેન્ટ દ્વારા જાહેર હિતની અરજી દાખલ કરવામાં આવી હતી. આ ઉપરાંત શાંતા સિંહ નાહકપામે પણ આ જ મુદ્દે સંબંધિત રિટ અરજી કરી હતી.

અદાલતે ભારતના રજિસ્ટ્રાર જનરલ અને વસ્તી ગણતરી કમિશનરને આ મામલે મળેલી સાત અરજીઓ પર વિચાર કરીને 30 એપ્રિલ 2027 સુધીમાં કારણો સાથેનો તર્કસંગત આદેશ જાહેર કરવા જણાવ્યું છે. ત્યાં સુધી રાજ્યમાં વસ્તી ગણતરી સ્થગિત રાખવા અંગે અગાઉ જાહેર કરવામાં આવેલી સૂચનાઓ અમલમાં રહેશે.

30 એપ્રિલ 2027 સુધી વસ્તી ગણતરીની પ્રક્રિયા બંધ રહેશે

હાઈકોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે અગાઉ જાહેર કરવામાં આવેલી વસ્તી ગણતરી સ્થગિત રાખવાની સૂચનાઓમાં આ સમયગાળા દરમિયાન કોઈ ફેરફાર કરવામાં આવશે નહીં અને તેને પાછી પણ ખેંચવામાં આવશે નહીં. અદાલતે પોતાના આદેશમાં જણાવ્યું હતું કે બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો મણિપુર રાજ્યમાં વસ્તી ગણતરીની પ્રક્રિયા 30 એપ્રિલ 2027 સુધી સ્થગિત રહેશે.

આ ઉપરાંત અદાલતે એક મહત્ત્વપૂર્ણ વ્યવસ્થા પણ કરી છે. સંબંધિત અરજીઓ અને રજૂઆતોનો નિકાલ થયા પછી પણ રાજ્યમાં વસ્તી ગણતરીની પ્રક્રિયા ચાર અઠવાડિયા સુધી શરૂ કરી શકાશે નહીં. આ સમયગાળો એટલા માટે આપવામાં આવ્યો છે કે જો કોઈ પક્ષ અદાલતના નિર્ણયથી અસંતુષ્ટ હોય તો તેને ન્યાય મેળવવા માટે ફરી અદાલતનો સંપર્ક કરવાની તક મળી રહે.

વંશીય હિંસા અને વિસ્થાપનને કારણે વસ્તી ગણતરી સામે સવાલ

અરજદારોએ મણિપુરની વર્તમાન સ્થિતિનો ઉલ્લેખ કરીને કહ્યું હતું કે રાજ્યમાં વસ્તી ગણતરી કરવી હોય તો તેની પૂરતી અને સાવચેતીપૂર્વક તૈયારી કરવી જરૂરી છે. રાજ્યમાં થયેલી વંશીય હિંસાને કારણે મોટી સંખ્યામાં લોકો પોતાના ઘર અને વિસ્તાર છોડીને અન્ય સ્થળોએ રહેવા મજબૂર થયા છે. આવી સ્થિતિમાં વસ્તી ગણતરીના આંકડા કેટલા ચોક્કસ રહેશે તે અંગે પ્રશ્નો ઊભા થાય છે.

અરજદારોના જણાવ્યા અનુસાર, વસ્તી ગણતરી પહેલાં વહીવટી સીમાઓ અને ગણતરી માટે ઉપયોગમાં લેવાતા એકમોને અદ્યતન બનાવવાની જરૂર છે. હિંસાને કારણે આંતરિક રીતે વિસ્થાપિત થયેલા લોકોની ગણતરી કેવી રીતે થશે, તેઓ કયા વિસ્તારના રહેવાસી ગણાશે અને તેમની ઓળખ કેવી રીતે નક્કી કરવામાં આવશે તેવા મુદ્દાઓ પર પણ સ્પષ્ટતા જરૂરી છે.

વસ્તી ગણતરી માત્ર લોકોની સંખ્યા નોંધવાની પ્રક્રિયા નથી, પરંતુ તેના આધારે સરકારની અનેક નીતિઓ અને યોજનાઓ તૈયાર થાય છે. તેથી આંકડાઓમાં ભૂલ રહે તો તેની અસર ભવિષ્યના વહીવટી આયોજન અને સરકારી નિર્ણયો પર પડી શકે છે. અરજદારોએ આ જ કારણોસર પ્રક્રિયા શરૂ કરતાં પહેલાં યોગ્ય વ્યવસ્થા કરવાની માગ કરી હતી.

31 ઑગસ્ટે કેન્દ્ર સરકારે પણ પ્રક્રિયા સ્થગિત કરી હતી

મણિપુરમાં વસ્તી ગણતરીની પ્રક્રિયા 1 સપ્ટેમ્બરથી શરૂ થવાની હતી. જોકે, 31 ઑગસ્ટે કેન્દ્ર સરકારે તેને સ્થગિત કરવાનો નિર્ણય લીધો હતો. આ નિર્ણય નવી દિલ્હીમાં કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અમિત શાહની અધ્યક્ષતામાં યોજાયેલી ઉચ્ચસ્તરીય સમીક્ષા બેઠક બાદ લેવામાં આવ્યો હતો.

તે સમયે મૈતેઈ અને નાગા સંગઠનોએ માગ કરી હતી કે રાજ્યમાં વસ્તી ગણતરી અને સીમાંકનની પ્રક્રિયા શરૂ થાય તે પહેલાં નેશનલ સિટિઝન રજિસ્ટર (NRC)ને અદ્યતન કરવામાં આવે. આ સંગઠનોનું માનવું હતું કે NRCની પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા બાદ જ વસ્તી ગણતરી અને સીમાંકન આગળ વધારવાં જોઈએ.

બેઠક બાદ મણિપુર સરકાર દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા નિવેદનમાં જણાવાયું હતું કે રાજ્યના લોકોની એવી માગ પર વિગતવાર ચર્ચા કરવામાં આવી હતી કે NRC લાગુ કરવામાં આવે તે પહેલાં વસ્તી ગણતરીની પ્રક્રિયા સ્થગિત રાખવામાં આવે. લોકોની લાગણીઓ અને આકાંક્ષાઓને ધ્યાનમાં રાખીને રાજ્યમાં પ્રસ્તાવિત વસ્તી ગણતરી સ્થગિત કરવા અંગે સહમતિ બની હતી.

NRC મુદ્દે મૈતેઈ, નાગા અને કુકી-જો સંગઠનોના અલગ અભિપ્રાય

મણિપુરમાં NRC અને વસ્તી ગણતરીના મુદ્દે અલગ-અલગ સમુદાયોના સંગઠનોના અભિપ્રાય એકસરખા નથી. મૈતેઈ અને નાગા સંગઠનો NRCને પહેલાં અદ્યતન કરવાની પોતાની માગ પર અડગ છે. બીજી તરફ, કુકી-જો કાઉન્સિલે NRCની માગને સમય કરતાં વહેલી અને અયોગ્ય ગણાવીને તેનો વિરોધ કર્યો છે. કાઉન્સિલે વસ્તી ગણતરીની પ્રક્રિયાને આવકારી હતી.

આ મતભેદને કારણે રાજ્યમાં વસ્તી ગણતરી અને નાગરિકોની નોંધણીનો મુદ્દો વધુ સંવેદનશીલ બન્યો છે. એક તરફ કેટલાક સંગઠનો NRCને પ્રાથમિકતા આપવાની માગ કરી રહ્યા છે, તો બીજી તરફ કુકી-જો સંગઠન વસ્તી ગણતરીને આગળ વધારવાની તરફેણમાં છે.

આસામમાં જ અત્યાર સુધી NRCની પ્રક્રિયા પૂર્ણ થઈ

ભારતમાં અત્યાર સુધી NRCની કવાયત માત્ર આસામમાં જ હાથ ધરવામાં આવી છે. આસામ માટેની અપડેટેડ NRCની અંતિમ યાદી 31 ઑગસ્ટ 2019ના રોજ જાહેર કરવામાં આવી હતી. આ યાદીમાં કુલ 31,121,004 લોકોને સામેલ કરવામાં આવ્યા હતા, જ્યારે 1,906,657 લોકોને યાદીમાં સ્થાન મળ્યું નહોતું.

આ આંકડા પ્રમાણે આસામની કુલ વસ્તીના આશરે 6 ટકા લોકો અંતિમ NRC યાદીમાંથી બહાર રહી ગયા હતા. જોકે, ભારતના રજિસ્ટ્રાર જનરલ દ્વારા આ યાદીને સત્તાવાર રીતે જાહેર કરવામાં આવી નથી.

આસામમાં NRCની પ્રક્રિયા બાદ આગળની કાર્યવાહી થઈ શકી નહોતી. શરૂઆતમાં BJPએ NRCને સમર્થન આપ્યું હતું, પરંતુ બાદમાં પાર્ટીએ અંતિમ યાદીના પરિણામો સામે વાંધો ઉઠાવ્યો હતો. BJPનું કહેવું હતું કે શંકાસ્પદ પદ્ધતિઓ દ્વારા અનેક અનિચ્છનીય અને અજાણ્યા લોકોનાં નામ યાદીમાં સામેલ કરવામાં આવ્યાં હતાં.

મણિપુરમાં વસ્તી ગણતરીનો નિર્ણય હવે એપ્રિલ 2027 સુધી ટળ્યો

મણિપુરમાં વસ્તી ગણતરીનો મુદ્દો હવે માત્ર વહીવટી પ્રક્રિયા પૂરતો મર્યાદિત રહ્યો નથી. તેમાં વંશીય હિંસા, આંતરિક વિસ્થાપન, NRC, સીમાંકન અને અલગ-અલગ સમુદાયોની માગણીઓ જેવા મુદ્દાઓ પણ જોડાયેલા છે.

હાઈકોર્ટના આદેશને કારણે રાજ્યમાં 30 એપ્રિલ 2027 સુધી વસ્તી ગણતરીની પ્રક્રિયા સ્થગિત રહેશે. આ દરમિયાન ભારતના રજિસ્ટ્રાર જનરલ અને વસ્તી ગણતરી કમિશનરે સાત અરજીઓ પર વિચાર કરીને તર્કસંગત નિર્ણય લેવો પડશે. ત્યારબાદ પણ ચાર અઠવાડિયાનો વધારાનો સમય આપવામાં આવ્યો છે, જેથી અસંતુષ્ટ પક્ષકારો કાયદાકીય માર્ગ અપનાવી શકે. હવે કેન્દ્ર સરકાર અને સંબંધિત વહીવટી તંત્ર આ મુદ્દે શું નિર્ણય લે છે તેના પર મણિપુરની વસ્તી ગણતરીનું ભવિષ્ય નિર્ભર રહેશે.