
Ajit Doval US Summons: અમેરિકાની ન્યૂયોર્ક સ્થિત જિલ્લા અદાલતે ભારતના રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકાર (NSA) અજિત ડોભાલ અને રિસર્ચ એન્ડ એનાલિસિસ વિંગ (RAW)ના પૂર્વ પ્રમુખ સામંત ગોયલને કાનૂની સમન્સ પહોંચાડવા માટે દિલ્હીની ત્રણ જિલ્લા અદાલતોની મદદ માગી છે. આ મામલો ખાલિસ્તાન સમર્થક સંગઠન શીખ્સ ફોર જસ્ટિસ (SFJ)ના સ્થાપક ગુરપતવંત સિંહ પન્નૂ દ્વારા અમેરિકામાં દાખલ કરવામાં આવેલા દીવાની કેસ સાથે જોડાયેલો છે.
જોકે, આ ઘટનાક્રમનો અર્થ એ નથી કે ભારતીય અધિકારીઓ સામેના આરોપો સાબિત થઈ ગયા છે અથવા તેમને કોઈ અદાલતે દોષિત ઠેરવ્યા છે. આ માત્ર કાનૂની સમન્સ પહોંચાડવાની વૈકલ્પિક પ્રક્રિયા છે. આદેશ અમેરિકાની સધર્ન ડિસ્ટ્રિક્ટ ઓફ ન્યૂયોર્કની જિલ્લા અદાલતનાં જજ કેથરીન પોલ્ક ફૈલાએ આપ્યો છે. અદાલતે પોતાના ક્લાર્કને જરૂરી દસ્તાવેજો આંતરરાષ્ટ્રીય ટપાલ અથવા કુરિયર દ્વારા પટિયાલા હાઉસ, દ્વારકા અને તીસ હજારી જિલ્લા અદાલતોમાં મોકલવાની સૂચના આપી છે.
હેગ કન્વેન્શન હેઠળનો પ્રયાસ નિષ્ફળ ગયા બાદ વૈકલ્પિક માર્ગ
અમેરિકાની અદાલતે શરૂઆતમાં આંતરરાષ્ટ્રીય ન્યાયિક દસ્તાવેજોની બજવણી માટેની સામાન્ય પ્રક્રિયા અપનાવી હતી. આ અંતર્ગત ભારતની નિર્ધારિત કેન્દ્રીય સત્તા મારફતે સમન્સ મોકલવાના હતા. જોકે, હેગ સર્વિસ કન્વેન્શન હેઠળ આ પ્રયાસ સફળ થયો નહોતો.
ત્યારબાદ અમેરિકાની અદાલતે હેગ કન્વેન્શનની કલમ 19 અને ભારતની સિવિલ પ્રોસિજર કોડ (CPC)ની જોગવાઈઓને ધ્યાનમાં રાખીને વૈકલ્પિક માર્ગ અપનાવવાની મંજૂરી આપી હતી. આ પ્રક્રિયા હેઠળ દિલ્હીની ત્રણ જિલ્લા અદાલતોને કાનૂની દસ્તાવેજો સંબંધિત અધિકારીઓ સુધી પહોંચાડવામાં સહાય કરવા વિનંતી કરવામાં આવી છે.
પન્નૂએ 2024માં દાખલ કર્યો હતો દીવાની કેસ
ગુરપતવંત સિંહ પન્નૂએ સપ્ટેમ્બર 2024માં ન્યૂયોર્કની અદાલતમાં આ કેસ દાખલ કર્યો હતો. તેમાં ભારત સરકાર, NSA અજિત ડોભાલ, RAWના પૂર્વ પ્રમુખ સામંત ગોયલ, RAWના પૂર્વ અધિકારી વિકાસ યાદવ, ભારતીય નાગરિક નિખિલ ગુપ્તા અને કેટલાક અજાણ્યા લોકોને પ્રતિવાદી બનાવવામાં આવ્યા છે.
પન્નૂનો આરોપ છે કે આ લોકોએ અમેરિકાના ન્યૂયોર્કમાં આવેલા તેના નિવાસસ્થાને તેની હત્યા કરાવવાનું કાવતરું ઘડ્યું હતું. તેનો દાવો છે કે સ્વતંત્ર શીખ રાષ્ટ્રની માગણી સાથે જોડાયેલી તેની પ્રવૃત્તિઓને કારણે તેને નિશાન બનાવવાની યોજના બનાવવામાં આવી હતી.
ભારત સરકારે આ આરોપોને ફગાવી દીધા છે. આ દીવાની કેસમાં લગાવવામાં આવેલા આરોપો હજુ વિચારાધીન છે અને અમેરિકાની અદાલત તરફથી કોઈ અંતિમ ચુકાદો આવ્યો નથી.
અમેરિકામાં ડોભાલને સમન્સ આપવાના અગાઉ પણ પ્રયાસ
પન્નૂના વકીલોએ આ પહેલાં અજિત ડોભાલને અમેરિકામાં વ્યક્તિગત રીતે સમન્સ પહોંચાડવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. ફેબ્રુઆરી 2025માં વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની અમેરિકાની મુલાકાત દરમિયાન ડોભાલ ભારતીય પ્રતિનિધિમંડળ સાથે ત્યાં ગયા હતા. તે સમયે તેમને સમન્સ આપવાના ત્રણ પ્રયાસ થયા હતા, પરંતુ સુરક્ષાકર્મીઓના કારણે તે સફળ થઈ શક્યા નહોતા.
ત્યારબાદ પન્નૂના વકીલોએ ભારતના કાયદા અને ન્યાય મંત્રાલય મારફતે ડોભાલ, સામંત ગોયલ અને વિકાસ યાદવને સમન્સ મોકલવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. જોકે, હેગ કન્વેન્શન હેઠળની પ્રક્રિયામાં પણ સફળતા મળી નહોતી. આ પછી અમેરિકાની અદાલતે ભારતીય જિલ્લા અદાલતો મારફતે દસ્તાવેજો પહોંચાડવાનો વૈકલ્પિક માર્ગ પસંદ કર્યો છે.
30 નવેમ્બર સુધી દસ્તાવેજો જમા કરાવવાનો આદેશ
9 નવેમ્બર 2026ના અદાલતી આદેશ અનુસાર, પન્નૂએ 30 નવેમ્બર સુધી સમન્સ સંબંધિત જરૂરી દસ્તાવેજો અદાલતમાં રજૂ કરવાના રહેશે. તેમાં અજિત ડોભાલ અને સામંત ગોયલ માટે સમન્સની નકલો, તેને પહોંચાડવાની સૂચિત પ્રક્રિયા, ભારતના સંબંધિત કાયદાની જોગવાઈઓ અને હેગ કન્વેન્શનની કલમ 5 હેઠળ અગાઉ થયેલા પ્રયાસો નિષ્ફળ ગયા હોવાના દસ્તાવેજો સામેલ છે.
અદાલત આ દસ્તાવેજોની સમીક્ષા અને મંજૂરી આપ્યા બાદ ક્લાર્કને તેમને દિલ્હીની ત્રણ જિલ્લા અદાલતોમાં મોકલવાનો નિર્દેશ આપશે. એટલે હાલ સમન્સ મોકલવાની પ્રક્રિયા આગળ વધી રહી છે, પરંતુ બંને અધિકારીઓને સમન્સ મળી ચૂક્યાં છે એવું કહેવું યોગ્ય નથી.
ભારત સરકારે કેસને આધારહીન ગણાવ્યો
ભારત સરકારે આ મામલે અગાઉ જ વિરોધ નોંધાવ્યો હતો. 10 નવેમ્બરે વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા રણધીર જયસ્વાલે કહ્યું હતું કે ભારત પોતાના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ વિરુદ્ધ કરવામાં આવેલા મનઘડંત અને દૂષિત ઇરાદાવાળા આરોપોને ફગાવે છે. તેમણે પન્નૂના કેસને પણ આધારહીન ગણાવ્યો હતો.
જયસ્વાલે સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે ભારતમાં વિદેશી અદાલતોના ન્યાયિક દસ્તાવેજોની બજવણી માટેની વિનંતીઓ ભારતની નિર્ધારિત કેન્દ્રીય સત્તા એટલે કે કાયદા અને ન્યાય મંત્રાલય મારફતે જ મોકલી શકાય છે. આથી અમેરિકાની અદાલત દ્વારા અપનાવવામાં આવેલી વૈકલ્પિક પ્રક્રિયા અને ભારત સરકારના વલણ વચ્ચે કાનૂની પ્રશ્નો ઊભા થઈ શકે છે.
ભારત સરકાર વિરુદ્ધની કાર્યવાહી અલગ
આ મામલે અમેરિકાના વિદેશ વિભાગે ભારત સરકાર વિરુદ્ધ દાખલ થયેલા કેસમાં સમન્સ અને ફરિયાદના દસ્તાવેજો પણ ભારતીય દૂતાવાસને મોકલ્યા હતા. 20 ઓક્ટોબરે અમેરિકાના વિદેશ વિભાગે અદાલતને જાણ કરી હતી કે દસ્તાવેજો 30 સપ્ટેમ્બરે જાહેર કરાયેલી રાજદ્વારી નોંધ હેઠળ વોશિંગ્ટન સ્થિત ભારતીય દૂતાવાસને મોકલવામાં આવ્યા હતા અને 9 ઓક્ટોબરે સોંપવામાં આવ્યા હતા.
જોકે, આ કાર્યવાહી અને 9 નવેમ્બરના ડોભાલ તથા સામંત ગોયલને સમન્સ પહોંચાડવાના આદેશ વચ્ચે તફાવત છે. એક ભારત સરકાર વિરુદ્ધની પ્રક્રિયા છે, જ્યારે બીજી બે અધિકારીઓને તેમની વ્યક્તિગત હેસિયતથી સમન્સ પહોંચાડવા સંબંધિત છે.
નિખિલ ગુપ્તાનો અલગ ફોજદારી કેસ
પન્નૂની કથિત હત્યાના કાવતરા સાથે જોડાયેલા અલગ ફોજદારી કેસમાં ભારતીય નાગરિક નિખિલ ગુપ્તાનું નામ પણ સામે આવ્યું હતું. અમેરિકાના સરકારી વકીલોના આરોપ મુજબ, ગુપ્તાએ RAWના પૂર્વ અધિકારી વિકાસ યાદવ સાથે મળીને પન્નૂની હત્યા માટે ભાડૂતી હત્યારો ગોઠવવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો.
અહેવાલો અનુસાર, ગુપ્તાએ ફેબ્રુઆરી 2026માં હત્યા માટે સોપારી આપવાના કાવતરા, હત્યાના કાવતરા અને મની લોન્ડરિંગ સંબંધિત આરોપો સ્વીકાર્યા હતા. જોકે, આ સ્વીકારને ડોભાલ, સામંત ગોયલ અથવા ભારત સરકાર વિરુદ્ધના અલગ દીવાની કેસમાં આરોપો સાબિત થયા હોવાનું માનવામાં આવી શકે નહીં.
આ પહેલાં 2013માં શીખ્સ ફોર જસ્ટિસે 1984નાં શીખ વિરોધી રમખાણો સાથે જોડાયેલા કથિત માનવાધિકાર ઉલ્લંઘનના આરોપો અંગે તત્કાલીન વડાપ્રધાન મનમોહન સિંહ વિરુદ્ધ પણ અમેરિકામાં દીવાની કેસ દાખલ કર્યો હતો અને તેમને સમન્સ મોકલવામાં આવ્યું હતું. હાલના કેસમાં આગળની કાનૂની પ્રક્રિયા અને ભારત સરકારનું વલણ મહત્ત્વપૂર્ણ રહેશે.







