
Rahul Gandhi: અમેરિકા, ચીન અને રશિયાના રાષ્ટ્રાધ્યક્ષોની એકસાથે યોજાયેલી મહત્ત્વપૂર્ણ બેઠક બાદ ભારતની વિદેશ નીતિને લઈને રાજકીય ચર્ચા શરૂ થઈ છે. લોકસભામાં વિપક્ષના નેતા રાહુલ ગાંધીએ વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી પર નિશાન સાધતાં તેમને ‘સમાધાનકારી વડાપ્રધાન’ ગણાવ્યા છે. તેમણે કહ્યું કે જો દેશમાં કોંગ્રેસની સરકાર હોત તો ભારતના વડાપ્રધાન પણ દુનિયાની ત્રણ મોટી શક્તિઓના નેતાઓ સાથે એક જ ટેબલ પર બેઠા હોત. બીજી તરફ, ભારતીય જનતા પાર્ટી (BJP)એ રાહુલ ગાંધીના નિવેદનનો વિરોધ કરતાં કોંગ્રેસ પર ભારતના રાષ્ટ્રીય હિતો સાથે સમાધાન કરવાનો આરોપ લગાવ્યો છે.
આ સમગ્ર વિવાદ અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ, ચીનના રાષ્ટ્રપતિ શી જિનપિંગ અને રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિનની બેઠકની તસવીરથી શરૂ થયો છે. રાહુલ ગાંધીએ આ તસવીર શેર કરીને ભારતની વૈશ્વિક રાજદ્વારી ભૂમિકા અંગે સવાલો ઉઠાવ્યા હતા. BJPએ વળતો પ્રહાર કરતાં કોંગ્રેસના જૂના વિદેશ નીતિના નિર્ણયોનો મુદ્દો ઉઠાવ્યો છે.
રાહુલ ગાંધીએ X પર વડાપ્રધાન મોદી પર સાધ્યું નિશાન
શુક્રવાર, 20 નવેમ્બરના રોજ રાહુલ ગાંધીએ સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ X પર ટ્રમ્પ, શી જિનપિંગ અને પુતિનની એકસાથે બેઠકની તસવીર પોસ્ટ કરી હતી. આ તસવીર સાથે તેમણે લખ્યું હતું, “જો કોંગ્રેસ સત્તામાં હોત તો ભારતના વડાપ્રધાન આ ટેબલ પર બેઠા હોત. એક સમાધાનકારી વડાપ્રધાન ક્યારેય આ ટેબલ પર બેસી શકે નહીં.”
રાહુલ ગાંધીની આ ટિપ્પણી સીધી રીતે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીને લઈને હતી. તેમણે સંકેત આપ્યો કે વર્તમાન સરકારના સમયમાં ભારતની આંતરરાષ્ટ્રીય રાજદ્વારી સ્થિતિ નબળી પડી છે. તેમના સવાલનો મુખ્ય મુદ્દો એ હતો કે જ્યારે અમેરિકા, ચીન અને રશિયા જેવા શક્તિશાળી દેશોના નેતાઓ એકસાથે બેસીને વૈશ્વિક મુદ્દાઓ પર ચર્ચા કરી રહ્યા છે, ત્યારે ભારત આ પ્રકારની વાતચીતનો હિસ્સો કેમ નથી?
શેનઝેનમાં ત્રણ મહાસત્તાના નેતાઓની બેઠક
રાહુલ ગાંધીની આ પોસ્ટના એક દિવસ પહેલાં એટલે કે 19 નવેમ્બરે ચીનના શેનઝેન શહેરમાં ટ્રમ્પ, શી જિનપિંગ અને પુતિનની ત્રિપક્ષીય બેઠક યોજાઈ હતી. ચીનના ટેક્નોલોજી કેન્દ્ર શેનઝેનમાં આવેલા એક વિલામાં યોજાયેલી આ બેઠક પર આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ધ્યાન કેન્દ્રિત થયું હતું.
બેઠક બાદ ત્રણેય દેશોએ આંતરરાષ્ટ્રીય સહયોગ અને વૈશ્વિક સ્થિરતા સાથે જોડાયેલા વિવિધ મુદ્દાઓ પર કામ કરવાની સહમતી વ્યક્ત કરી હતી. તેમાં સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (UN)માં સુધારા, તેલ અને રિફાઇન્ડ પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોનો પુરવઠો વધારવો, પરમાણુ હથિયારોના જોખમો ઘટાડવા અને આંતરરાષ્ટ્રીય સુરક્ષાને મજબૂત બનાવવાના મુદ્દાઓ સામેલ હતા.
આ ઉપરાંત, વૈશ્વિક સંઘર્ષો અને આંતરરાષ્ટ્રીય તણાવ ઘટાડવા માટે સંવાદને પ્રોત્સાહન આપવા પર પણ ચર્ચા થઈ હતી. બેઠક બાદ ‘ધ રશિયા-ચાઇના-યુએસ હેડ્સ ઑફ સ્ટેટ ડિક્લેરેશન ટુવર્ડ પીસ’ નામની સંયુક્ત ઘોષણા પણ સામે આવી હતી. અમેરિકા, ચીન અને રશિયા વચ્ચેના બદલાતા સંબંધોના સંદર્ભમાં આ બેઠકને મહત્ત્વપૂર્ણ માનવામાં આવી રહી છે.
BJPનો પલટવાર, કોંગ્રેસ પર ભારતના હિતો સાથે સમાધાનનો આરોપ
રાહુલ ગાંધીના નિવેદન બાદ BJPએ કોંગ્રેસને ઘેરી હતી. BJPના પ્રવક્તા તુહિન સિન્હાએ કોંગ્રેસના શાસનકાળ દરમિયાન લેવાયેલા વિદેશ નીતિના કેટલાક નિર્ણયોનો ઉલ્લેખ કરીને પાર્ટી પર ભારતના હિતો સાથે સમાધાન કરવાનો આરોપ લગાવ્યો હતો.
સિન્હાએ પૂર્વ વડાંપ્રધાન ઇન્દિરા ગાંધીના કાર્યકાળ દરમિયાન થયેલા શિમલા કરારનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. તેમણે આરોપ લગાવ્યો કે આ કરાર દરમિયાન પાકિસ્તાની યુદ્ધકેદીઓને મુક્ત કરીને ભારતે સમાધાન કર્યું હતું. તેમના મતે, ત્યારબાદ પાકિસ્તાને ભારત વિરુદ્ધ આતંકવાદને પ્રોત્સાહન આપ્યું હતું.
તેમણે પૂર્વ વડાપ્રધાન મનમોહન સિંહના કાર્યકાળ દરમિયાન થયેલા શર્મ અલ-શેખ કરારનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો. BJPના પ્રવક્તાએ કોંગ્રેસ પર પાકિસ્તાન સાથેના રાજદ્વારી મુદ્દાઓમાં નરમ વલણ અપનાવવાનો આરોપ મૂક્યો હતો.
રાહુલ ગાંધીની ટિપ્પણી પર પ્રહાર કરતાં તુહિન સિન્હાએ કહ્યું હતું કે, “એવું લાગે છે કે રાહુલ ગાંધીને ભારતને બદનામ કરવા માટે પૈસા આપવામાં આવી રહ્યા છે.” જોકે, આ તેમનો રાજકીય આરોપ છે અને તેના સમર્થનમાં કોઈ ચુકવણીના પુરાવા રજૂ કરવામાં આવ્યા નથી.
ચીનની કમ્યુનિસ્ટ પાર્ટી સાથેના MOUનો પણ ઉલ્લેખ
BJPના નેતા તુહિન સિન્હાએ સોશિયલ મીડિયા પર કોંગ્રેસ અને ચીનની કમ્યુનિસ્ટ પાર્ટી (CCP) વચ્ચે થયેલા સમજૂતી કરારનો મુદ્દો પણ ઉઠાવ્યો હતો. તેમણે 7 ઑગસ્ટ 2008ના રોજ બેઇજિંગમાં થયેલા કથિત ગુપ્ત સમજૂતી કરાર (MOU)નો ઉલ્લેખ કર્યો હતો.
સિન્હાએ આરોપ લગાવ્યો કે આ કરાર બાદ ભારતમાં ચીનની ઘૂસણખોરી વધી હતી અને રાજીવ ગાંધી ફાઉન્ડેશનને ચીન તરફથી દાન પણ મળ્યું હતું. તેમણે 2004થી 2014ના UPA શાસનકાળને ભારતની સૌથી વધુ સમાધાનકારી સરકારોમાંનો એક ગણાવ્યો હતો. આ તમામ બાબતો BJPના નેતાએ લગાવેલા આરોપો છે, જેને સ્વતંત્ર રીતે સાબિત થયેલા તથ્યો તરીકે જોવી યોગ્ય નથી.
વિદેશ નીતિ મુદ્દે રાજકીય ટકરાવ વધુ તીવ્ર
ટ્રમ્પ, શી જિનપિંગ અને પુતિનની બેઠક બાદ ભારતની વિદેશ નીતિ અંગે BJP અને કોંગ્રેસ વચ્ચે નવો રાજકીય વિવાદ શરૂ થયો છે. રાહુલ ગાંધીનું કહેવું છે કે ભારતે વૈશ્વિક નિર્ણયો લેતી પ્રક્રિયામાં વધુ પ્રભાવશાળી ભૂમિકા ભજવવી જોઈએ. બીજી તરફ BJPનો દાવો છે કે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં ભારતની આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિષ્ઠા વધી છે અને કોંગ્રેસે પોતાના શાસનકાળના નિર્ણયોનો જવાબ આપવો જોઈએ.
જોકે, કોઈ ત્રિપક્ષીય બેઠકમાં ભારત સામેલ ન હોય તે માત્ર એક બાબતના આધારે વિદેશ નીતિની સફળતા કે નિષ્ફળતા નક્કી કરી શકાય નહીં. તેના માટે બેઠકનો હેતુ, તેમાં સામેલ દેશોના સંબંધો અને ભારતની રાજદ્વારી સ્થિતિ સહિતના અનેક પાસાં તપાસવા જરૂરી છે. હાલ ત્રણ દેશોના રાષ્ટ્રાધ્યક્ષોની બેઠકની તસવીરે ભારતમાં વિદેશ નીતિને લઈને નવી રાજકીય ચર્ચા શરૂ કરી છે.







