Balaghat Baiga Children Deaths: મધ્ય પ્રદેશના બાલાઘાટ જિલ્લામાં બૈગા અને અન્ય આદિવાસી બાળકોના મૃત્યુના રિપોર્ટિંગને લઈને પત્રકારો પર કથિત દબાણ અને દેખરેખના આરોપો સામે આવ્યા છે. સ્વતંત્ર પત્રકારોનો દાવો છે કે અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં રિપોર્ટિંગ દરમિયાન તેમની ગતિવિધિઓ પર નજર રાખવામાં આવી, અધિકારીઓ સાથે મુલાકાત કરવા માટે દબાણ કરવામાં આવ્યું અને અંતે તેમને જિલ્લો છોડવાની સ્થિતિ ઊભી થઈ. આ દરમિયાન ત્રણ પત્રકારો મોનિકા સિંહ, બિંદુ ગુર્જર અને લોકભદ્ર સિંહના Instagram અકાઉન્ટ પણ અસ્થાયી રીતે સસ્પેન્ડ થયા હતા. બાદમાં ત્રણેય અકાઉન્ટ ફરી સક્રિય કરવામાં આવ્યા.
બાળકોના મૃત્યુના આંકડા અંગે પણ સવાલ
બાલાઘાટના બૈગા અને ગોંડ બહુમતી ધરાવતા વિસ્તારોમાં બાળકોના મૃત્યુ અને બીમારીને લઈને વહીવટી તથા આરોગ્ય વ્યવસ્થા અંગે સવાલો ઉઠી રહ્યા છે. અલગ-અલગ અહેવાલોમાં મૃત બાળકોની સંખ્યા 30થી વધુ હોવાનું જણાવાયું છે. ઑલ્ટ ન્યૂઝ અનુસાર, પત્રકારોએ 28 ઓગસ્ટથી અસરગ્રસ્ત ગામોમાં જઈને જમીની સ્થિતિનું રિપોર્ટિંગ શરૂ કર્યું હતું.
પત્રકારોનો દાવો હતો કે સરકારી આંકડા અને સ્થાનિક સ્તરે સામે આવતી મૃત્યુની સંખ્યા વચ્ચે તફાવત જોવા મળતો હતો. તે સમયે સરકારી આંકડામાં આઠ મૃત્યુનો ઉલ્લેખ થતો હતો, જ્યારે પત્રકારોને જમીની તપાસ દરમિયાન 24 બાળકોના મૃત્યુની માહિતી મળી રહી હતી. આ તફાવતની તપાસ માટે તેમણે ગામો, હોસ્પિટલ અને અસરગ્રસ્ત પરિવારો સાથે વાતચીત કરી હતી.
પ્રેસ ક્લબ ઓફ ઇન્ડિયાએ વ્યક્ત કરી ચિંતા
આ ઘટનાક્રમ અંગે પ્રેસ ક્લબ ઓફ ઇન્ડિયાએ ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. સંગઠનના જણાવ્યા મુજબ, રિપોર્ટિંગ દરમિયાન બાલાઘાટના અધિકારીઓ તરફથી પત્રકારોને સ્થાનિક અધિકારીઓ સાથે વ્યક્તિગત મુલાકાત કરવા માટે વારંવાર કહેવામાં આવ્યું હતું. પત્રકારોએ મુલાકાત કરવાનો ઇનકાર કર્યા બાદ કથિત રીતે તેમને હોટલના રૂમ ખાલી કરવા માટે કહેવામાં આવ્યું.
પ્રેસ ક્લબના જણાવ્યા પ્રમાણે, સાદા કપડાંમાં પોલીસકર્મીઓ દ્વારા પત્રકારોનો પીછો કરવામાં આવ્યો અને લગભગ બે દિવસ સુધી તેમની ગતિવિધિઓ પર નજર રાખવામાં આવી હોવાના આક્ષેપો થયા છે. સંગઠને સમગ્ર ઘટનાની નિષ્પક્ષ તપાસની માંગ કરી છે.
પત્રકાર લોકભદ્ર સિંહનો દાવો
લોકભદ્ર સિંહે આરોપ લગાવ્યો કે રિપોર્ટિંગ દરમિયાન તેમની હિલચાલ પર નજર રાખવામાં આવી હતી અને અધિકારીઓને મળવા માટે દબાણ કરવામાં આવ્યું હતું. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, હોટલમાં પણ પોલીસ આવીને પૂછપરછ કરતી હતી.
સિંહે એવો પણ દાવો કર્યો કે એક સ્થાનિક ઇન્ફ્લુએન્સરે તેમને પોલીસ અધિક્ષકની બેઠકમાં દિલ્હીથી આવેલા પત્રકારોને “પાઠ ભણાવવા” અંગે ચર્ચા થઈ હોવાનું જણાવ્યું હતું. જોકે આ દાવાની સ્વતંત્ર પુષ્ટિ થયેલી નથી.
બાલાઘાટ જિલ્લા હોસ્પિટલના પ્રભારી ડૉક્ટર નિલય જૈનના એક વીડિયોમાં કથિત રીતે SDM દ્વારા દિલ્હીથી આવેલા કેટલાક પત્રકારો જામિયા મિલિયા ઇસ્લામિયાના સ્કોલર છે કે નહીં અને તેમને હોસ્પિટલમાં પ્રવેશ અથવા પરમિશન આપવી કે નહીં તે તપાસવાની વાત કરવામાં આવી હોવાનો ઉલ્લેખ છે. સિંહના જણાવ્યા અનુસાર, દબાણના વાતાવરણ વચ્ચે તેઓ અને તેમના સાથીઓ 3 સપ્ટેમ્બરની રાત્રે બાલાઘાટમાંથી નીકળી ગયા હતા.
Instagram અકાઉન્ટ સસ્પેન્ડ થયા બાદ ફરી શરૂ
6 સપ્ટેમ્બરે મોનિકા સિંહ, બિંદુ ગુર્જર અને લોકભદ્ર સિંહના Instagram અકાઉન્ટ અચાનક સસ્પેન્ડ થયા હતા. પત્રકારોના જણાવ્યા મુજબ, તેના એક દિવસ પહેલાં એટલે કે 5 સપ્ટેમ્બરે બાલાઘાટ હોસ્પિટલ અંગેના તેમના રિપોર્ટ પર કૉપિરાઇટ સ્ટ્રાઇક આવી હતી.
બિંદુ ગુર્જરે દાવો કર્યો કે રિપોર્ટ સંપૂર્ણપણે તેમનું ઓરિજિનલ કામ હતું. અકાઉન્ટ સસ્પેન્ડ થયા બાદ ત્રણેયને અલગ-અલગ સ્થળેથી તેમના અકાઉન્ટમાં લૉગિન કરવાનો પ્રયાસ થયો હોવાના અલર્ટ પણ મળ્યા હતા. Meta તરફથી અકાઉન્ટ સસ્પેન્ડ કરવા માટે આપવામાં આવેલા કારણોમાં અકાઉન્ટ ઇન્ટિગ્રિટી અને કમ્યુનિટી સ્ટાન્ડર્ડ્સના ઉલ્લંઘનનો ઉલ્લેખ હતો. બાદમાં ઓળખ ચકાસણી પ્રક્રિયા પછી ત્રણેય અકાઉન્ટ ફરી શરૂ કરવામાં આવ્યા.
સ્થાનિક પત્રકારોએ પણ ઉઠાવ્યો વિરોધ
આ ઘટનાક્રમ બાદ બાલાઘાટના સ્થાનિક પત્રકારોએ પણ બહારથી આવેલા ઇન્ફ્લુએન્સર્સના વર્તન સામે વાંધો વ્યક્ત કર્યો. લોકભદ્ર સિંહે આરોપ લગાવ્યો કે કેટલાક ઇન્ફ્લુએન્સર્સે તેમના વિરુદ્ધ વીડિયો બનાવવાનો પ્રયાસ કર્યો અને DMને સવાલ પૂછવાની તેમની રીતને લઈને ટીકા કરી.
અહેવાલો અનુસાર, 14 સપ્ટેમ્બરે જિલ્લાના પ્રિન્ટ અને ઇલેક્ટ્રોનિક મીડિયા સાથે જોડાયેલા પત્રકારોની બેઠક યોજાઈ હતી. તેમાં પત્રકારો સાથે થયેલા કથિત વર્તન અંગે નારાજગી વ્યક્ત કરવામાં આવી અને માફીની માંગ કરવામાં આવી. પત્રકારોએ બહારથી બોલાવવામાં આવેલા આશરે 50 ઇન્ફ્લુએન્સર્સ પર સ્થાનિક મીડિયા સાથે ગેરવર્તન કરવાનો આરોપ લગાવ્યો.
સરકારી સમાચારના બહિષ્કારની ચેતવણી
સ્થાનિક પત્રકારોએ કહ્યું કે જો વહીવટીતંત્ર પોતાની છબી સુધારવા માટે બહારથી ઇન્ફ્લુએન્સર્સને બોલાવે છે, તો તેમને સ્થાનિક પત્રકારો સાથે ગેરવર્તન કરવાની મંજૂરી ન હોવી જોઈએ. પત્રકારોએ ચેતવણી આપી છે કે જો સંબંધિત લોકો માફી નહીં માંગે અને આવા વર્તન પર રોક નહીં લાગે, તો જનસંપર્ક વિભાગ એટલે કે PRO તરફથી જારી થતા સરકારી સમાચારોનો બહિષ્કાર કરવામાં આવી શકે છે.
હાલમાં બાલાઘાટમાં બાળકોના મૃત્યુના કારણો, સરકારી અને સ્થાનિક આંકડાઓ વચ્ચેના તફાવત તથા પત્રકારો દ્વારા લગાવવામાં આવેલા દબાણ અને દેખરેખના આરોપો અલગ-અલગ ચર્ચાના વિષય બન્યા છે. પ્રેસ ક્લબ ઓફ ઇન્ડિયાએ નિષ્પક્ષ તપાસની માંગ કરી છે, જ્યારે પત્રકારોનો દાવો છે કે તેઓ માત્ર અસરગ્રસ્ત પરિવારો અને આરોગ્ય વ્યવસ્થાની જમીની સ્થિતિ સામે લાવવા માટે રિપોર્ટિંગ કરી રહ્યા હતા.
