Adani Power Uttarakhand Project: ઉત્તરાખંડમાં 1,320 મેગાવોટની કોલસા આધારિત વીજળી ખરીદી પરિયોજનાને લઈને રાજકીય વિવાદ તેજ બન્યો છે. કોંગ્રેસે મુખ્યમંત્રી પુષ્કર સિંહ ધામીની આગેવાની હેઠળની BJP સરકાર પર આરોપ લગાવ્યો છે કે અગાઉ જાહેર ક્ષેત્રની કંપનીઓ દ્વારા વિકસાવવાની યોજના ધરાવતી પરિયોજના રદ કર્યા બાદ ટેન્ડરની 86માંથી 84 શરતોમાં ફેરફાર કરવામાં આવ્યા, જેનાથી અદાણી પાવર માટે અનુકૂળ પરિસ્થિતિ ઊભી થઈ. કોંગ્રેસનો દાવો છે કે 25 વર્ષના આ વીજ ખરીદી કરારથી રાજ્યના ગ્રાહકો પર લગભગ રૂ. 1.6 લાખ કરોડનો નાણાકીય બોજ પડી શકે છે. જોકે રાજ્ય સરકારે આ આરોપોને નકારી કાઢીને પ્રક્રિયા નિયમો, સ્પર્ધાત્મક બિડિંગ અને નિયમનકારી મંજૂરી મુજબ ચાલી હોવાનું કહ્યું છે.

UJVN અને THDC દ્વારા પરિયોજના બનાવવાની હતી

કોંગ્રેસના મીડિયા અને પ્રચાર વિભાગના પ્રમુખ પવન ખેડાના જણાવ્યા અનુસાર, 2024માં મુખ્યમંત્રી ધામીએ કેન્દ્ર સરકારને જણાવ્યું હતું કે ઉત્તરાખંડમાં પ્રસ્તાવિત થર્મલ પાવર પ્રોજેક્ટ રાજ્યની UJVN Ltd. અને કેન્દ્રની THDC India Ltd.ના સંયુક્ત ઉપક્રમ દ્વારા વિકસાવવામાં આવશે. કોંગ્રેસના જણાવ્યા મુજબ જુલાઈ 2024માં આ પ્રસ્તાવને સૈદ્ધાંતિક મંજૂરી પણ મળી હતી.

પરંતુ 16 જાન્યુઆરી 2025ના રોજ આ જાહેર ક્ષેત્રની પરિયોજના રદ કરવામાં આવી. કોંગ્રેસનું કહેવું છે કે પરિયોજના પૂર્ણ થવામાં વધુ સમય લાગશે તે કારણ આગળ ધરીને નિર્ણય લેવાયો હતો. ત્યારબાદ 3 ફેબ્રુઆરી 2025ના રોજ ઉત્તરાખંડ પાવર કોર્પોરેશન લિમિટેડ એટલે કે UPCLએ 1,320 મેગાવોટ વીજળીની લાંબા ગાળાની ખરીદી માટે નવું ટેન્ડર બહાર પાડ્યું.

Lanco Amarkantakના અધિગ્રહણને લઈને પણ સવાલ

કોંગ્રેસે આ ઘટનાક્રમને અદાણી પાવર દ્વારા છત્તીસગઢની Lanco Amarkantak Power Ltd.ના અધિગ્રહણ સાથે પણ જોડ્યો છે. પવન ખેડાના જણાવ્યા અનુસાર, અદાણી પાવરે ઑગસ્ટ 2024માં NCLTની નાદારી પ્રક્રિયા મારફતે Lanco Amarkantakનું અધિગ્રહણ કર્યું હતું. તેમાં છત્તીસગઢના કોરબામાં 1,320 મેગાવોટની વધારાની ક્ષમતા ધરાવતી નિર્માણાધીન પરિયોજના પણ સામેલ હતી.

કોંગ્રેસે સવાલ ઉઠાવ્યો છે કે આ ઘટનાક્રમ બાદ ઉત્તરાખંડમાં પણ બરાબર 1,320 મેગાવોટની વીજળી ખરીદવા માટે નવું ટેન્ડર કેમ બહાર પાડવામાં આવ્યું.

86માંથી 84 શરતો બદલ્યાનો કોંગ્રેસનો આરોપ

કોંગ્રેસનો મુખ્ય આરોપ ટેન્ડરની શરતોમાં કરવામાં આવેલા ફેરફારોને લઈને છે. પાર્ટીનો દાવો છે કે કેન્દ્રીય વીજ મંત્રાલયના સ્ટાન્ડર્ડ ટેન્ડર ડોક્યુમેન્ટમાં કુલ 86 ફેરફારો પ્રસ્તાવિત કરવામાં આવ્યા હતા, જેમાંથી 84 ફેરફારો સ્વીકારવામાં આવ્યા. કોંગ્રેસના મતે આ ફેરફારોથી મૂળ ટેન્ડરની રચના બદલાઈ અને સ્પર્ધાની સ્થિતિ પર અસર પડી.

પાર્ટીએ ખાસ કરીને એવી જોગવાઈઓનો ઉલ્લેખ કર્યો છે જેમાં સંપૂર્ણ 1,320 મેગાવોટ વીજળી એક જ બિડર પાસેથી લેવાની મંજૂરી, વીજ પ્લાન્ટ ઉત્તરાખંડની બહાર દેશમાં ક્યાંય પણ સ્થાપિત કરવાની છૂટ અને બહારના રાજ્યમાંથી વીજળી ઉત્તરાખંડ સુધી પહોંચાડવાની વ્યવસ્થા સામેલ છે.

છત્તીસગઢથી ઉત્તરાખંડ સુધી વીજળી લાવવાનો મુદ્દો

કોંગ્રેસે સવાલ કર્યો છે કે જો વીજ ઉત્પાદન પરિયોજના ઉત્તરાખંડમાં નહીં પરંતુ અન્ય રાજ્યમાં સ્થાપિત થાય તો લાંબા અંતરની વીજ ટ્રાન્સમિશનનો ખર્ચ કોણ ઉઠાવશે. પવન ખેડાના જણાવ્યા અનુસાર, સુધારેલી શરતો હેઠળ એક હજાર કિલોમીટરથી વધુ અંતરથી વીજળી પહોંચાડવાનો ખર્ચ સરકારી તિજોરી પર આવી શકે છે.

કોંગ્રેસે બાંધકામની સમયમર્યાદા પર પણ સવાલ ઉઠાવ્યો છે. તેના જણાવ્યા મુજબ પ્રથમ યુનિટ માટે લગભગ 42 મહિના અને બીજા યુનિટ માટે 48 મહિનાનો સમય નક્કી કરવામાં આવ્યો છે.

ફિક્સ્ડ ચાર્જ 70 ટકાથી 75 ટકા કરવાનો આરોપ

કોંગ્રેસે ટેન્ડરની ફિક્સ્ડ ચાર્જ સંબંધિત જોગવાઈમાં ફેરફારનો પણ મુદ્દો ઉઠાવ્યો છે. પાર્ટીનો દાવો છે કે ફિક્સ્ડ ચાર્જની મહત્તમ મર્યાદા 70 ટકાથી વધારીને 75 ટકા કરવામાં આવી. કોંગ્રેસના મતે આવી જોગવાઈથી વીજળીના વાસ્તવિક વપરાશથી અલગ લાંબા ગાળાની ચુકવણીની જવાબદારી ઊભી થઈ શકે છે.

25 વર્ષમાં રૂ. 1.6 લાખ કરોડના બોજનો દાવો

કોંગ્રેસે વીજળીના દર અને લાંબા ગાળાના કરારના આધારે રાજ્યના ગ્રાહકો પર પડનારા સંભવિત નાણાકીય બોજનો અંદાજ પણ રજૂ કર્યો છે. પવન ખેડાના જણાવ્યા અનુસાર, 1,320 મેગાવોટની ક્ષમતા, વર્ષના 8,760 કલાક અને રૂ. 5.746 પ્રતિ યુનિટના દરને આધારે વાર્ષિક ખર્ચ આશરે રૂ. 6,649 કરોડ થઈ શકે છે. 25 વર્ષ માટે આ ગણતરી લગભગ રૂ. 1.66 લાખ કરોડ સુધી પહોંચે છે. જોકે આ ગણતરી અંદાજ આધારિત છે અને વાસ્તવિક ચુકવણી કરારની શરતો, વીજ ઉત્પાદન, ઉપલબ્ધતા તથા અન્ય ચાર્જ પર આધારિત રહેશે. અદાણી પાવર પાસેથી 25 વર્ષ માટે 1,320 મેગાવોટ વીજળી ખરીદવાની દરખાસ્તને ઉત્તરાખંડ કેબિનેટે મંજૂરી આપી હોવાનું પણ અહેવાલોમાં જણાવાયું છે.

સરકારનું સ્પષ્ટીકરણ શું છે?

કોંગ્રેસના આરોપો વચ્ચે ઉત્તરાખંડના પ્રિન્સિપલ સેક્રેટરી એનર્જી આર. મીનાક્ષી સુંદરમે કહ્યું છે કે વીજળી ખરીદીની પ્રક્રિયા નિર્ધારિત નિયમો, ટેક્નિકલ જરૂરિયાતો, સ્પર્ધાત્મક બિડિંગ અને ઉત્તરાખંડ વીજ નિયમન આયોગની મંજૂરી સાથે આગળ વધી રહી છે. સરકારના જણાવ્યા મુજબ 2019નું કેન્દ્રીય વીજ મંત્રાલયનું Model Bidding Document સામાન્ય માળખું છે અને ટેક્નોલોજી, સ્થળ, ઇંધણની ઉપલબ્ધતા, પરિવહન ખર્ચ તથા અન્ય પરિસ્થિતિઓને ધ્યાનમાં રાખીને તેમાં ફેરફાર કરી શકાય છે. સરકારનો દાવો છે કે પ્રક્રિયાનો હેતુ કોઈ ચોક્કસ કંપનીને લાભ આપવાનો નહીં પરંતુ રાજ્યની લાંબા ગાળાની વધતી વીજળીની જરૂરિયાત પૂરી કરવાનો છે.

કોંગ્રેસે સરકાર પાસે ઉઠાવ્યા સવાલ

આ સમગ્ર મામલે કોંગ્રેસે સરકાર પાસે સવાલ કર્યો છે કે UJVN અને THDCના જાહેર ક્ષેત્રના પ્રોજેક્ટને જાન્યુઆરી 2025માં શા માટે રદ કરવામાં આવ્યો, ત્યારબાદ બરાબર 1,320 મેગાવોટની ખરીદી માટે ટેન્ડર શા માટે બહાર પાડવામાં આવ્યું અને 86માંથી 84 શરતોમાં ફેરફાર કરવાની જરૂર શા માટે પડી. સાથે જ પ્લાન્ટને ઉત્તરાખંડની બહાર સ્થાપિત કરવાની મંજૂરી, એક જ બિડર પાસેથી સંપૂર્ણ 1,320 મેગાવોટ ખરીદવાની જોગવાઈ અને ફિક્સ્ડ ચાર્જ વધારવા અંગે પણ સ્પષ્ટતા માગવામાં આવી છે.

હાલમાં આ મુદ્દે કોંગ્રેસના આરોપો અને રાજ્ય સરકારના સ્પષ્ટીકરણ વચ્ચે રાજકીય તથા નીતિગત ચર્ચા ચાલી રહી છે. ઉત્તરાખંડના વીજ ગ્રાહકો પર વાસ્તવિક નાણાકીય અસર આખરે કરારની શરતો, વીજળીના વપરાશ, ટ્રાન્સમિશન ખર્ચ અને નિયમનકારી મંજૂરીઓના આધારે નક્કી થશે.