Rice Production Decline India: ભારતમાં ચાલુ વર્ષે ચોખાના ઉત્પાદનમાં મોટો ઘટાડો થવાની આશંકા છે. ઓછા વરસાદ અને પાક તૈયાર થવાના મહત્વપૂર્ણ તબક્કામાં પૂરતી ભેજ ન મળવાને કારણે આ વર્ષે ચોખાનું ઉત્પાદન ગયા વર્ષના રેકોર્ડ 154 મિલિયન ટનથી ઘટીને લગભગ 144 મિલિયન ટન રહી શકે છે. રાઇસ એક્સપોર્ટર્સ એસોસિએશનના અધ્યક્ષ બી.વી. કૃષ્ણ રાવના જણાવ્યા અનુસાર ઉત્પાદન લગભગ 10 મિલિયન મેટ્રિક ટન ઘટી શકે છે. આમ, એક વર્ષમાં ઉત્પાદન આશરે 6.5 ટકા ઘટશે, જે લગભગ બે દાયકામાં સૌથી મોટો ઘટાડો બની શકે છે.
ચોમાસાની અછતથી ચોખાના પાક પર અસર
રોઇટર્સના અહેવાલ મુજબ, 1 જૂનથી શરૂ થયેલા ચાર મહિનાના ચોમાસા દરમિયાન દેશમાં સામાન્ય કરતાં લગભગ 15 ટકા ઓછો વરસાદ નોંધાયો છે. ચોખાના કેટલાક મહત્વપૂર્ણ ઉત્પાદક રાજ્યોમાં વરસાદની અછત 42 ટકા સુધી પહોંચી છે. તાજેતરના અઠવાડિયાઓમાં લાંબા સમય સુધી ચાલેલા શુષ્ક સમયગાળાની અસર ખાસ કરીને દક્ષિણ અને પૂર્વ ભારતના ચોખાના પાક પર પડી છે. પાક તૈયાર થવાના તબક્કે પૂરતો વરસાદ ન મળવાથી પ્રતિ હેક્ટર ઉપજમાં ઘટાડો થવાની આશંકા છે.
ડાંગરના વાવેતર વિસ્તારમાં પણ ઘટાડો
સરકારી આંકડા મુજબ, 11 સપ્ટેમ્બર સુધી ઉનાળાની સિઝનમાં ચોખા માટે 4.268 કરોડ હેક્ટર વિસ્તારમાં વાવેતર થયું હતું. ગયા વર્ષની સમાન અવધિની તુલનામાં આ વિસ્તાર લગભગ 4 ટકા ઓછો છે. ભારતમાં કુલ ચોખાના ઉત્પાદનમાં ઉનાળામાં વાવવામાં આવતા પાકનો હિસ્સો 80 ટકાથી વધુ છે. બાકીનું ઉત્પાદન શિયાળાની સિઝનમાં વાવવામાં આવતા પાકમાંથી આવે છે. તેથી ઉનાળાના પાકના વાવેતર વિસ્તારમાં થયેલો ઘટાડો સમગ્ર વર્ષના ઉત્પાદન પર સીધી અસર કરી શકે છે.
શિયાળાના પાક માટે પણ પાણીની ચિંતા
હાલની મુશ્કેલી માત્ર વર્તમાન ખરીફ પાક પૂરતી મર્યાદિત રહે તેવી શક્યતા નથી. ઓલમ એગ્રી ઇન્ડિયાના ડેપ્યુટી કન્ટ્રી હેડ નિતિન ગુપ્તાના જણાવ્યા અનુસાર, જળાશયોમાં સામાન્ય કરતાં ઓછું પાણી હોવાથી શિયાળાની સિઝનમાં ચોખાના વાવેતર વિસ્તાર પર પણ અસર થઈ શકે છે. જો જળાશયોમાં પૂરતું પાણી એકત્ર નહીં થાય તો આગામી પાક માટે સિંચાઈની ઉપલબ્ધતા ઘટી શકે છે અને ઉત્પાદન પર વધુ દબાણ ઊભું થઈ શકે છે.
સ્થાનિક બજારમાં ભાવ વધવાની શરૂઆત
ઉત્પાદન ઘટવાની આશંકાની અસર ચોખાના બજારમાં પણ દેખાવા લાગી છે. સ્થાનિક બજારમાં ચોખાના ભાવમાં વધારો નોંધાયો છે, જ્યારે નિકાસ માટેના ચોખાના ભાવ એક વર્ષથી વધુ સમયના સૌથી ઊંચા સ્તરે પહોંચી ગયા છે. ભારત વિશ્વના સૌથી મોટા ચોખા ઉત્પાદક અને નિકાસકાર દેશોમાંનું એક હોવાથી અહીંના ઉત્પાદન અને ભાવમાં ફેરફારની અસર વૈશ્વિક બજાર પર પણ પડી શકે છે. થાઇલેન્ડ અને વિયેતનામ જેવા અન્ય મુખ્ય નિકાસકાર દેશોમાં પણ ચોખાના ભાવ વધવાના અહેવાલો છે.
પ્રીમિયમ ચોખા ઉગાડતા ખેડૂતોને સારો ભાવ મળવાની શક્યતા
ચોખાના ઉત્પાદન અને બજાર ભાવની બદલાતી સ્થિતિમાં પ્રીમિયમ જાતોના ચોખા ઉગાડતા ખેડૂતોને ખુલ્લા બજારમાં વધુ સારો ભાવ મળવાની શક્યતા છે. બી.વી. કૃષ્ણ રાવના જણાવ્યા અનુસાર, વધતી કિંમતો ખેડૂતો માટે લાભદાયક બની શકે છે. જોકે બીજી તરફ ખેડૂતો જો સરકારી ખરીદીની જગ્યાએ ખુલ્લા બજારમાં વધુ ચોખા વેચવાનું પસંદ કરે તો સરકાર દ્વારા કરવામાં આવતી ખરીદી પર પણ તેની અસર થઈ શકે છે.
59.6 મિલિયન ટનનો સરકારી સ્ટોક ભારત માટે મોટું સુરક્ષા કવચ
ઉત્પાદનમાં સંભવિત 10 મિલિયન ટનના ઘટાડા છતાં હાલમાં દેશમાં ચોખાનો મોટો સરકારી સ્ટોક ઉપલબ્ધ છે. 1 સપ્ટેમ્બર 2026 સુધી રાજ્ય ભંડારમાં ચોખા અને મિલિંગ ન કરાયેલા ડાંગર સહિત કુલ સ્ટોક લગભગ 59.6 મિલિયન ટન હતો. આ જથ્થો સરકાર દ્વારા 1 ઓક્ટોબર માટે નક્કી કરાયેલા 10.3 મિલિયન ટનના બફર સ્ટોક લક્ષ્ય કરતાં અનેક ગણો વધારે છે. અગાઉના વર્ષોમાં થયેલા રેકોર્ડ ઉત્પાદનને કારણે ઊભા થયેલા આ મોટા ભંડારથી સ્થાનિક પુરવઠો જાળવવા તેમજ નિકાસને ચાલુ રાખવામાં મદદ મળી શકે છે.
ઉત્પાદન ઘટ્યા છતાં નિકાસ પર તાત્કાલિક સંકટ નહીં
નવી દિલ્હીની એક વૈશ્વિક ટ્રેડિંગ કંપનીના ડીલરના જણાવ્યા અનુસાર, દેશમાં ઉપલબ્ધ મોટા ચોખાના સ્ટોકને કારણે ઉત્પાદન ઘટવા છતાં ભારત નવા નિકાસ પ્રતિબંધ વિના નિકાસ ચાલુ રાખી શકે છે. એટલે કે ઉત્પાદન આશરે 6.5 ટકા ઘટે તો પણ નિકાસમાં એટલા જ પ્રમાણમાં ઘટાડો થવો જરૂરી નથી. જૂના સ્ટોકનો ઉપયોગ કરીને નવી ફસલમાં થયેલી ઘટની કેટલીક હદ સુધી ભરપાઈ કરી શકાય છે.
જોકે જો વાસ્તવિક ઉત્પાદન અંદાજ કરતાં વધુ ઘટે અથવા સ્થાનિક બજારમાં ભાવ ઝડપથી વધતા રહે તો સરકાર સામે સ્થાનિક જરૂરિયાતો અને નિકાસ વચ્ચે સંતુલન જાળવવાનો પડકાર ઊભો થઈ શકે છે.
ભારત સામે સ્થાનિક ભાવ અને નિકાસ બંનેનું સંતુલન જાળવવાનો પડકાર
ચોખાના ઉત્પાદન માટે આ વર્ષે ઓછો વરસાદ, પાક તૈયાર થવાના તબક્કે ભેજની અછત અને વાવેતર વિસ્તારમાં ઘટાડો ત્રણેય પરિબળો મહત્વપૂર્ણ બની રહ્યા છે. એક તરફ ઉત્પાદન ઘટવાથી સ્થાનિક બજારમાં ભાવ વધવાનું દબાણ છે, તો બીજી તરફ વૈશ્વિક બજારમાં ભારતીય ચોખાના ભાવ વધવાથી તેની સ્પર્ધાત્મક સ્થિતિ પર અસર થઈ શકે છે.
હાલમાં 59.6 મિલિયન ટનનો વિશાળ સરકારી સ્ટોક ભારતને આ પરિસ્થિતિ સામે મોટું બફર પૂરું પાડે છે. પરંતુ જો ઓછા વરસાદની અસર શિયાળાના પાક સુધી પણ પહોંચે અને ઉત્પાદન વધુ ઘટે તો આગામી મહિનાઓમાં ચોખાના ભાવ, સરકારી ખરીદી અને નિકાસની સ્થિતિ વધુ મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.
