Maharashtra FDA Survey: હોસ્પિટલમાં સારવાર દરમિયાન દર્દીના પરિવાર માટે સૌથી મોટી ચિંતા માત્ર દર્દીની તબિયત નહીં, પરંતુ સારવારનો વધતો ખર્ચ પણ બની જાય છે. ખાસ કરીને ICU જેવી પરિસ્થિતિમાં પરિવાર પાસે બિલની દરેક વસ્તુની કિંમત તપાસવાનો સમય કે વિકલ્પ રહેતો નથી. આવી સ્થિતિ વચ્ચે મહારાષ્ટ્ર ફૂડ એન્ડ ડ્રગ એડમિનિસ્ટ્રેશન (FDA)ના એક સર્વેમાં હોસ્પિટલોમાં ઉપયોગમાં લેવાતી કેટલીક મેડિકલ કન્ઝ્યુમેબલ્સ અને સાધનો પર ભારે માર્જિન વસૂલાતો હોવાનો દાવો સામે આવ્યો છે.
મહારાષ્ટ્ર FDAના સર્વેમાં 2841% સુધીના માર્જિનનો દાવો
મહારાષ્ટ્ર FDA કમિશનર તુકારામ મુંડે દ્વારા જાહેર કરાયેલા સર્વેના પરિણામોમાં મેડિકલ કન્ઝ્યુમેબલ્સ પર ખરીદ કિંમતની સરખામણીએ અત્યંત ઊંચી MRP રાખવામાં આવતી હોવાનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. સર્વે અનુસાર કેટલાક કિસ્સાઓમાં માર્જિન 2841% સુધી પહોંચતું હોવાનું સામે આવ્યું છે. તુકારામ મુંડેએ આ મુદ્દે કેન્દ્ર સરકાર અને નેશનલ ફાર્માસ્યુટિકલ પ્રાઇઝિંગ ઓથોરિટી (NPPA)ને કિંમતો નિયંત્રિત કરવા માટે વધુ કડક માર્ગદર્શિકા બનાવવાની ભલામણ કરી છે.
₹11ના IV સેટની MRP ₹325 હોવાનો ઉલ્લેખ
સર્વેમાં આપવામાં આવેલા ઉદાહરણો અનુસાર IV ઇન્ફ્યુઝન સેટ, જેનો ઉપયોગ દર્દીને પ્રવાહી અથવા દવા ચડાવવા માટે થાય છે, હોસ્પિટલ દ્વારા આશરે ₹11માં ખરીદવામાં આવ્યો હતો, જ્યારે તેની દર્દી માટેની MRP ₹325 રાખવામાં આવી હતી. આ ઉપરાંત ₹6.75ની ખરીદ કિંમત ધરાવતી સિરીંજની MRP ₹57.20 દર્શાવવામાં આવી હતી. કેથેટર માટે પણ ખરીદ કિંમત અને દર્દી પાસેથી વસૂલાતી MRP વચ્ચે મોટો તફાવત જોવા મળ્યો હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે. નેબ્યુલાઇઝર, ઓક્સિજન માસ્ક સહિતના અન્ય કન્ઝ્યુમેબલ્સ પર પણ ખરીદ કિંમત કરતાં અનેકગણી ઊંચી કિંમત વસૂલાતી હોવાનું સર્વેમાં નોંધાયું છે.
મેડિકલ ડિવાઇસ પર ભાવ નિયંત્રણની મર્યાદા
તુકારામ મુંડેના જણાવ્યા અનુસાર આવશ્યક દવાઓના ભાવ પર Drugs Price Control Order, 2013 હેઠળ નિયંત્રણ છે. જોકે અનેક મેડિકલ ડિવાઇસ અને કન્ઝ્યુમેબલ્સ આ પ્રકારના સીધા ભાવ નિયંત્રણની બહાર રહે છે. આ કારણે ઉત્પાદકો અને ખાનગી હોસ્પિટલો દ્વારા ઊંચી MRP ધરાવતા ઉત્પાદનોનો ઉપયોગ થતો હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે. મહારાષ્ટ્ર FDAએ ખરીદ કિંમત અને મહત્તમ વેચાણ કિંમત વચ્ચે ટ્રેડ માર્જિનની મર્યાદા નક્કી કરવાની ભલામણ કરી છે.
₹600ની દવા અને ₹12,000ની MRPનો સવાલ
દવાઓના ભાવ અંગે પણ એક મોટો પ્રશ્ન ઉઠાવવામાં આવ્યો છે. બજારમાં આશરે ₹600માં ઉપલબ્ધ દવા પર ₹12,000ની MRP કેવી રીતે નક્કી થાય છે, તે અંગે કાયદાકીય વ્યવસ્થાની મર્યાદાઓ ચર્ચામાં આવી છે. બિન-શેડ્યુલ દવાઓ માટે કંપનીઓને શરૂઆતની કિંમત નક્કી કરવાની વધુ છૂટ હોવાનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. હાલની વ્યવસ્થામાં ભાવ વધારવા અંગે મર્યાદાઓ હોવા છતાં શરૂઆતની MRP અત્યંત ઊંચી રાખવામાં આવે તો તેને રોકવા માટેની વ્યવસ્થા અંગે સવાલો ઊભા થાય છે.
બ્રાન્ડેડ જેનેરિક અને માર્જિનની બજાર વ્યવસ્થા
આવી ઊંચી MRP પાછળ બ્રાન્ડિંગ, માર્કેટિંગ, R&D, મેડિકલ રિપ્રેઝેન્ટેટિવ્સ, લોજિસ્ટિક્સ અને વિતરણ ખર્ચ જેવી દલીલો પણ આપવામાં આવે છે. પરંતુ ટીકા એ છે કે જો ખરીદ કિંમત અને દર્દી પાસેથી વસૂલાતી કિંમત વચ્ચે હજારો ટકાનો તફાવત હોય તો સામાન્ય દર્દી પર તેનો મોટો આર્થિક બોજ પડે છે. હોસ્પિટલો અને કેમિસ્ટોને વધુ માર્જિન આપતી બ્રાન્ડ્સને પ્રાથમિકતા મળતી હોવાનો દાવો પણ આ ચર્ચામાં કરવામાં આવ્યો છે.
ટ્રેડ માર્જિન રેશનલાઇઝેશન અંગે નીતિની જરૂરિયાત
સંસદીય સમિતિઓ સહિત વિવિધ સ્તરે હોસ્પિટલ અથવા વેપારી દ્વારા ચૂકવાતી લેન્ડિંગ કોસ્ટ અને દર્દી પાસેથી વસૂલાતી MRP વચ્ચે માર્જિન મર્યાદિત કરવાની ભલામણો થઈ છે. કેન્સરની કેટલીક દવાઓ અને કોરોના સમયગાળામાં ઓક્સિજન સંબંધિત સાધનો પર માર્જિન 30% સુધી મર્યાદિત કરાતા ભાવમાં 80% સુધી ઘટાડો થયો હોવાનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. જોકે તમામ સામાન્ય અને બિન-આવશ્યક દવાઓ તથા મેડિકલ કન્ઝ્યુમેબલ્સ માટે આવી વ્યવસ્થા હજુ વ્યાપક રીતે લાગુ થઈ નથી.
દર્દીઓને ફરિયાદ માટે કયા વિકલ્પો ઉપલબ્ધ છે?
હોસ્પિટલના બિલમાં અસામાન્ય કિંમત અથવા માર્જિન અંગે શંકા હોય તો દર્દી અથવા પરિવાર હોસ્પિટલના મેનેજમેન્ટ અને ગ્રીવન્સ સેલનો સંપર્ક કરી શકે છે. NPPAના Pharma Jan Samadhan પોર્ટલ, National Consumer Helpline, સંબંધિત State Health Authority, Clinical Establishment સંબંધિત સત્તાધિકારીઓ અને ગ્રાહક અદાલતનો પણ સહારો લઈ શકાય છે. ફરિયાદ કરતી વખતે હોસ્પિટલના બિલ, પ્રિસ્ક્રિપ્શન, ડિસ્ચાર્જ સમરી, પેમેન્ટ રસીદ અને અન્ય સંબંધિત દસ્તાવેજો સાચવી રાખવા મહત્વપૂર્ણ છે.
સરકાર સામે મુખ્ય સવાલ
હોસ્પિટલમાં સારવાર લેતા દર્દીને કોઈ મેડિકલ કન્ઝ્યુમેબલની વાસ્તવિક ખરીદ કિંમત અને તેની MRP વચ્ચે કેટલો તફાવત છે તેની પારદર્શક માહિતી કેમ ન મળવી જોઈએ? જે સાધનો અને કન્ઝ્યુમેબલ્સ આવશ્યક દવાઓના ભાવ નિયંત્રણ હેઠળ નથી, તેમના માટે માર્જિનની યોગ્ય મર્યાદા નક્કી કરવાની જરૂરિયાત અંગે પણ સરકાર સમક્ષ સવાલ ઊભો થાય છે. સારવારનો ખર્ચ પરિવારને આર્થિક રીતે તોડી ન નાખે તે માટે ભાવ પારદર્શિતા અને મેડિકલ બિલિંગમાં જવાબદારી સુનિશ્ચિત કરવી હવે મહત્વપૂર્ણ જાહેર મુદ્દો બની રહ્યો છે.
