ચીન તિબેટમાં બ્રહ્મપુત્રા નદી પર વિશ્વનો સૌથી મોટો હાઇડ્રોઇલેક્ટ્રિક ડેમ બનાવવાની તૈયારી કરી રહ્યું છે. તેનું નિર્માણ તિબેટીયન ઉચ્ચપ્રદેશના પૂર્વી કિનારા પર કરવામાં આવશે. તેનાથી ભારત અને બાંગ્લાદેશના લાખો લોકોને અસર થઈ શકે છે અને નદીના પ્રવાહમાં ફેરફાર થઈ શકે છે. આ ડેમ થ્રી ગોર્જ ડેમ કરતા પણ મોટો હશે.
ભારત અને બાંગ્લાદેશે ડેમ નિર્માણ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. આ પ્રોજેક્ટ માત્ર સ્થાનિક ઇકોસિસ્ટમમાં જ નહીં પરંતુ નદીના પ્રવાહ અને દિશાને પણ બદલશે. યાર્લુંગ ઝંગબો નદી તિબેટમાં ઉદ્દભવે છે અને ભારતના અરુણાચલ પ્રદેશ અને આસામ રાજ્યોમાંથી દક્ષિણ તરફ વહે છે. આ પછી તે બાંગ્લાદેશ જાય છે. ભારતમાં તે બ્રહ્મપુત્રા નદી તરીકે ઓળખાય છે. ચીને યાર્લુંગ ઝાંગબોના ઉપરના વિસ્તારો પર હાઇડ્રોપાવર ઉત્પાદન શરૂ કર્યું છે. તે તિબેટમાં પશ્ચિમથી પૂર્વ તરફ વહે છે. ચીન આ નદીના ઉપરના ભાગમાં વધુ પ્રોજેક્ટનું આયોજન કરી રહ્યું છે.
ચાઇના પાવર કન્સ્ટ્રક્શન કોર્પોરેશન દ્વારા 2020 માં આપવામાં આવેલા અંદાજ મુજબ, ડેમ યાર્લુંગ ઝાંગબો નદી (ભારતમાં બ્રહ્મપુત્રા નદી તરીકે ઓળખાય છે) ના નીચેના ભાગમાં બનાવવામાં આવશે. આનાથી વાર્ષિક 300 અબજ કિલોવોટ પ્રતિ કલાક વીજળી ઉત્પન્ન થશે. મધ્ય ચીનમાં થ્રી ગોર્જ્સ ડેમની 88.2 બિલિયન કિલોવોટ-કલાકની ડિઝાઇન ક્ષમતા કરતાં આ ત્રણ ગણું વધુ હશે.
ચીનની સરકારી સમાચાર એજન્સી સિન્હુઆએ અહેવાલ આપ્યો છે કે, આ પ્રોજેક્ટ ચીનના કાર્બન ઉત્સર્જન ઘટાડવાના લક્ષ્યોને પૂર્ણ કરવામાં મદદ કરશે. આનાથી તિબેટમાં ઉદ્યોગોને વેગ મળશે અને રોજગારીની તકો ઊભી થશે.
યાર્લુંગ ઝાંગબોનો એક વિભાગ 50 કિમીના અંતરે 2000 મીટરની ઉંચાઈ પર સ્થિત છે. તેની જળવિદ્યુત ક્ષમતા ખૂબ ઊંચી છે. આના પર ડેમ બનાવવો એ એન્જિનિયરિંગ માટે મોટો પડકાર છે. થ્રી ગોર્જ્સ ડેમ બનાવવાનો ખર્ચ $34.83 બિલિયન (રૂ. 2,97,054 કરોડથી વધુ) થયો હતો. આ ડેમને કારણે 14 લાખ લોકો વિસ્થાપિત થયા હતા. યાર્લુંગ ઝાંગબો પર ડેમ બનાવવા માટે વધુ ખર્ચ થશે. ચીનના અધિકારીઓએ હજુ એ નથી જણાવ્યું કે, ડેમના નિર્માણ માટે કેટલા લોકોને વિસ્થાપિત કરવા પડશે. સ્થાનિક ઇકોસિસ્ટમ પર આની શું અસર થશે?
ચીની અધિકારીઓના મતે તિબેટમાં ચીનની એક તૃતીયાંશથી વધુ જળવિદ્યુત ક્ષમતા છે. તેના હાઇડ્રોપાવર પ્રોજેક્ટ્સ પર્યાવરણ અથવા ડાઉનસ્ટ્રીમ વિસ્તારોમાં પાણી પુરવઠા પર કોઈ મોટી અસર કરશે નહીં.
