Chirag Paswan Political Strategy: લોક જનશક્તિ પાર્ટી (રામવિલાસ)ના રાષ્ટ્રીય અધ્યક્ષ અને કેન્દ્રીય મંત્રી ચિરાગ પાસવાન બિહારના રાજકારણમાં પોતાની અલગ ઓળખ મજબૂત કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા હોય તેવું જણાય છે. NDAનો ભાગ હોવા છતાં તેઓ કેટલાક મુદ્દાઓ પર સાથી પક્ષો અને પોતાના ગઠબંધનના નેતાઓથી અલગ અભિપ્રાય વ્યક્ત કરી રહ્યા છે. તેમની રાજકીય શૈલીમાં જોવા મળતા આ ફેરફારોને કારણે સવાલ ઊભો થયો છે કે શું ચિરાગ પાસવાન હવે માત્ર ભાજપના સહયોગી તરીકે નહીં, પરંતુ સ્વતંત્ર રાજકીય નેતા તરીકે પોતાની જગ્યા બનાવવા માગે છે?
ચિરાગ પાસવાનનો સંદેશ એવો જણાય છે કે તેઓ ગઠબંધન સાથે રહીને રાજકારણ કરવા તૈયાર છે, પરંતુ કોઈ પક્ષના દરેક નિર્ણયને આંખ બંધ કરીને સ્વીકારશે નહીં. તાજેતરના કેટલાક પ્રસંગોમાં તેમના નિવેદનો અને વલણથી આ વાત સામે આવી છે. યુવાનોના પ્રદર્શનથી લઈને લાલુ પ્રસાદ યાદવ પ્રત્યેના સન્માન, પ્રશાંત કિશોર અંગેના અભિપ્રાય અને અનામતના મુદ્દા સુધી, ચિરાગે અનેક વખત પોતાની અલગ વિચારસરણી રજૂ કરી છે.
CJPના પ્રસ્તાવિત પ્રદર્શન પર યુવાનોના સમર્થનમાં નિવેદન
10 ઑક્ટોબરે કૉકરોચ જનતા પાર્ટી (CJP) દ્વારા પ્રસ્તાવિત પ્રદર્શન પહેલાં ચિરાગ પાસવાને જેન Zના આંદોલન અને પરિવહન પર નિયંત્રણો અંગે પોતાનો અભિપ્રાય વ્યક્ત કર્યો હતો. તેમણે કહ્યું કે ભારતના યુવાનોને રોકવા સરળ નથી અને દેશની નવી પેઢીમાં દુનિયાને માર્ગ બતાવવાની ક્ષમતા છે.
ચિરાગે પોતાની જ સરકારની વ્યવસ્થા સામે સવાલ ઉઠાવતાં પૂછ્યું હતું કે આખરે કેટલી ટ્રેનો રોકી શકાશે અને કેટલા રસ્તાઓ પર અવરોધ ઊભા કરી શકાશે. તેમણે લોકશાહી દેશમાં વિરોધ પ્રદર્શનો થવા જોઈએ તેમ પણ કહ્યું હતું. જોકે, તેમણે આ સાથે મધ્યમ માર્ગ અપનાવવાની સલાહ આપી હતી. તેમના મતે, સમસ્યાઓનો ઉકેલ માત્ર વિરોધ પ્રદર્શનથી નહીં, પરંતુ વાતચીત અને સંવાદથી શોધવો જોઈએ. આ નિવેદનથી તેમણે યુવાનોના પ્રશ્નો પ્રત્યે સહાનુભૂતિ દર્શાવવાની સાથે સરકારને પણ સંદેશ આપ્યો હતો.
લાલુ પ્રસાદ યાદવને ‘મહાપુરુષ’ ગણાવીને રાજકીય સંકેત
ચિરાગ પાસવાનના વલણમાં જોવા મળેલો બીજો ફેરફાર RJDના સુપ્રીમો લાલુ પ્રસાદ યાદવ અંગેના તેમના નિવેદનથી ચર્ચામાં આવ્યો છે. અગાઉ NDAમાં રહીને ચિરાગે લાલુ પ્રસાદના શાસન અને બિહારમાં કથિત ‘જંગલરાજ’ના મુદ્દે રાજકીય ટીકા કરી હતી. જોકે, તાજેતરમાં તેમણે લાલુ પ્રસાદ પ્રત્યે સન્માન વ્યક્ત કરતાં તેમને ‘મહાપુરુષ’ ગણાવ્યા હતા.
ચિરાગે એવું પણ સૂચવ્યું હતું કે લાલુ પ્રસાદ યાદવની પ્રતિમા રાજધાનીના કોઈ ચોક અથવા ચાર રસ્તા પર સ્થાપિત કરવી જોઈએ. તેમના આ નિવેદનથી રાજકીય વર્તુળોમાં આશ્ચર્ય ફેલાયું હતું. NDAમાં સામેલ નેતા દ્વારા વિરોધી પક્ષના વરિષ્ઠ નેતા પ્રત્યે આવું સકારાત્મક વલણ દર્શાવવું તેમની બદલાતી રાજકીય શૈલીના સંકેત તરીકે જોવામાં આવી રહ્યું છે.
પ્રશાંત કિશોર અંગે ટીકા પણ, વખાણ પણ
જન સુરાજના સ્થાપક પ્રશાંત કિશોર અંગે પણ ચિરાગ પાસવાનના નિવેદનોમાં અલગ-અલગ વલણ જોવા મળ્યાં છે. બાંકીપુર વિધાનસભાની પેટાચૂંટણી દરમિયાન ચિરાગે જન સુરાજના દાવાઓને પોકળ ગણાવ્યા હતા. તેમણે મતદારોને અપીલ કરી હતી કે તેઓ જમીની સ્તરે થયેલા વિકાસને પ્રાથમિકતા આપે અને માત્ર વચનોના આધારે નિર્ણય ન લે.
જોકે, અન્ય પ્રસંગોએ ચિરાગે પ્રશાંત કિશોરની રાજકીય વિચારસરણી અને વિકાસના મુદ્દાઓની પ્રશંસા કરી છે. તેમણે પ્રશાંત કિશોર શિક્ષણ, રોજગાર અને બિહારના વિકાસની વાત કરે છે તથા જાતિ અને ધર્મ આધારિત રાજકારણથી ઉપર ઊઠવાનો પ્રયાસ કરે છે એવું કહ્યું હોવાનું અહેવાલમાં જણાવાયું છે. એક તરફ ટીકા અને બીજી તરફ પ્રશંસા કરતું આ વલણ ચિરાગની સ્વતંત્ર રાજકીય ઓળખ બનાવવાની કોશિશ તરીકે જોવામાં આવે છે.
અનામતમાં ક્રીમી લેયર મુદ્દે જીતન રામ માંઝીથી અલગ વલણ
અનામતમાં ક્રીમી લેયર લાગુ કરવાના મુદ્દે ચિરાગ પાસવાનનું વલણ કેન્દ્રીય મંત્રી જીતન રામ માંઝી અને તેમના પુત્ર સંતોષ સુમનથી અલગ છે. ચિરાગનું માનવું છે કે અનામતનો આધાર સામાજિક અને ઐતિહાસિક ભેદભાવ, અસ્પૃશ્યતા તથા અત્યાચાર હોવો જોઈએ, માત્ર આર્થિક સ્થિતિ નહીં. તેમના મતે, આર્થિક રીતે આગળ વધવાથી સદીઓથી ચાલતો સામાજિક ભેદભાવ આપમેળે દૂર થતો નથી.
બીજી તરફ, હિન્દુસ્તાની આવામ મોરચા સાથે જોડાયેલા જીતન રામ માંઝી અને સંતોષ સુમનનું કહેવું છે કે અનુસૂચિત જાતિ અને અનુસૂચિત જનજાતિમાં આર્થિક અથવા શૈક્ષણિક રીતે આગળ વધી ચૂકેલા વર્ગોની સ્થિતિની સમીક્ષા થવી જોઈએ, જેથી સૌથી વધુ વંચિત લોકો સુધી અનામતનો લાભ પહોંચી શકે.
ચિરાગે આ અભિગમનો વિરોધ કર્યો હતો. તેમણે કહ્યું હતું કે જો સંતોષ સુમન ક્રીમી લેયર અથવા અનામતમાં ફેરફારનું સમર્થન કરે છે, તો તેમણે મંત્રીપદેથી રાજીનામું આપવું જોઈએ. આ મુદ્દે ચિરાગે પોતાના ગઠબંધનના એક સાથીથી સ્પષ્ટ અંતર જાળવ્યું છે.
મુખ્યમંત્રી પદની ચર્ચા વચ્ચે ચિરાગની નવી રાજકીય વ્યૂહરચના?
LJP (રામવિલાસ)ના મંચ પરથી ચિરાગ પાસવાનને આગામી મુખ્યમંત્રી તરીકે આગળ લાવવાની ચર્ચા થયા બાદ તેમની રાજકીય ભૂમિકા અંગે અટકળો વધી છે. પાર્ટીના રાષ્ટ્રીય મહાસચિવ રાજુ તિવારી સાથે જોડાયેલા મંચ પરથી પોતાના દમ પર સરકાર બનાવવાની વાત પણ સામે આવી હતી.
આ પરિસ્થિતિમાં ચિરાગની બદલાયેલી શૈલીને ભવિષ્યની રાજકીય સંભાવનાઓ સાથે જોડીને જોવામાં આવી રહી છે. જો તેઓ સંપૂર્ણપણે ભાજપની રાજકીય રેખા પાછળ ચાલે, તો બિહારમાં નવા સમીકરણો રચાય ત્યારે પોતાની સ્વતંત્ર ભૂમિકા ઊભી કરવી મુશ્કેલ બની શકે છે. જોકે, તેમના વલણ પરથી કોઈ ચોક્કસ રાજકીય નિર્ણયનું અનુમાન લગાવવું વહેલું ગણાશે.
હાલમાં એટલું સ્પષ્ટ છે કે ચિરાગ પાસવાન કેટલાક મહત્વપૂર્ણ મુદ્દાઓ પર પોતાની અલગ વિચારસરણી રજૂ કરી રહ્યા છે. આ અભિગમ NDAમાં તેમની ભૂમિકા, LJP (રામવિલાસ)ની રાજકીય દિશા અને બિહારમાં ભવિષ્યની નેતાગીરી અંગે ચર્ચાને વેગ આપી રહ્યો છે.
