Chongtham Vikram Singh Murder: દક્ષિણ-પૂર્વ દિલ્હીના કિલોકરી વિસ્તારમાં 6 સપ્ટેમ્બરે મણિપુરના 55 વર્ષીય ગિટારવાદક અને સંગીત શિક્ષક ચોંગથામ વિક્રમ સિંહની થયેલી હત્યાએ માત્ર એક ગુનાની તપાસનો મુદ્દો ઊભો કર્યો નથી, પરંતુ દિલ્હીમાં રહેતા પૂર્વોત્તરના લોકોની સુરક્ષા, વંશીય ભેદભાવ અને સામૂહિક હિંસાના વધતા ભય અંગે પણ ગંભીર ચર્ચા શરૂ કરી છે. દિલ્હી પોલીસના જણાવ્યા અનુસાર, સિંહે દારૂના નશામાં હોબાળો કરી રહેલા કેટલાક યુવકોને રોકવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો, ત્યારબાદ થયેલા વિવાદે હિંસક સ્વરૂપ ધારણ કર્યું.
ઘર સુધી પીછો કરીને હુમલો
પોલીસના જણાવ્યા પ્રમાણે, કિલોકરીમાં પોતાના એપાર્ટમેન્ટના ત્રીજા માળેથી બહાર આવ્યા બાદ સિંહનો યુવકો સાથે વિવાદ થયો હતો. ત્યારબાદ તેઓ ઘરે પરત ફરી રહ્યા હતા ત્યારે આરોપીઓએ તેમનો પીછો કર્યો. યુવકો સિંહની ઇમારત અને પછી સીડીઓ સુધી પહોંચ્યા હતા. પત્ની અને પુત્ર જે એપાર્ટમેન્ટની બહાર રાહ જોઈ રહ્યા હતા, ત્યાં જ સિંહ પર હુમલો કરવામાં આવ્યો. ગંભીર મારપીટ બાદ સવાર સુધીમાં તેમનું મૃત્યુ થયું હતું. હત્યા કેસમાં સાત લોકોની ધરપકડ કરવામાં આવી છે અને એક સગીરને પણ કસ્ટડીમાં લેવામાં આવ્યો છે.
દિલ્હીમાં બે દાયકાથી સંગીત સાથે જોડાયેલું જીવન
સિંહ લગભગ બે દાયકાથી દિલ્હીમાં રહેતા હતા અને સંગીત તેમના જીવનનો મુખ્ય હિસ્સો હતો. કિલોકરી-આશ્રમનો વિસ્તાર તેમના જીવન અને રોજગારનું કેન્દ્ર બની ગયો હતો. અહીં રહેણાંક ઇમારતો સાથે નાની દુકાનો, ખાણી-પીણીના વ્યવસાયો અને વિવિધ રાજ્યોમાંથી આવેલા લોકો રહે છે. સ્થાનિક રહેવાસીઓના જણાવ્યા અનુસાર, પૂર્વોત્તરના અનેક લોકો લાંબા સમયથી આ વિસ્તારમાં રહે છે અને હવે તેઓ અહીંના સામાજિક જીવનનો અભિન્ન ભાગ બની ગયા છે.
સ્થાનિક ઓટો-રિક્ષા ચાલક ગોવિંદે જણાવ્યું કે તેઓ લગભગ 50 વર્ષથી વિસ્તારમાં રહે છે અને પૂર્વોત્તરના લોકોને વર્ષોથી અહીં વસતા જોયા છે. સ્પેર પાર્ટ્સની દુકાન ધરાવતા રમેશે પણ સિંહના મૃત્યુ પર દુઃખ વ્યક્ત કર્યું અને કહ્યું કે આ પ્રકારની ઘટના વિસ્તારના સામાન્ય વાતાવરણ માટે ચિંતાજનક છે.
મણિપુરના ઘાવ વચ્ચે દિલ્હીમાં સુરક્ષાનો ભય
સિંહની હત્યા એવા સમયે થઈ છે જ્યારે મણિપુર મે 2023થી વંશીય હિંસાથી ગંભીર રીતે પ્રભાવિત છે. આ હિંસામાં સેંકડો લોકોનાં મૃત્યુ થયા છે અને હજારો લોકો વિસ્થાપિત બન્યા છે. રાજ્યમાં સમુદાયો વચ્ચેનું અંતર વધ્યું છે અને બહાર રહેતા મણિપુરી લોકો પરિવારજનો સાથેના ફોન, તસવીરો અને સંદેશાઓ મારફતે ત્યાંની સ્થિતિ પર નજર રાખે છે.
દિલ્હીમાં રહેતી મણિપુરની રહેવાસી કિમે કહ્યું કે પૂર્વોત્તરના લોકોને વંશીય અપમાનજનક શબ્દો સાંભળવા પડે છે અને સુરક્ષાને લઈને પોલીસ સમક્ષ ફરિયાદો પણ કરવામાં આવી છે. તેમના જણાવ્યા મુજબ વધુ CCTV કેમેરા અને પેટ્રોલિંગની જરૂર છે. કિલોકરીમાં રહેતા પૂર્વોત્તરના લોકો માટે સિંહની હત્યાએ અસુરક્ષાની લાગણી વધુ ઊંડી કરી છે.
‘અમે ભારતીય છીએ, છતાં સ્વીકારાતા નથી’
કિલોકરીમાં તાજેતરમાં રહેવા આવેલા મણિપુરના બે વિદ્યાર્થીઓએ જણાવ્યું કે તેમના માતા-પિતાએ ઘટનાની જાણ થયા બાદ તેમને સાવચેત રહેવા અને કોઈનું ધ્યાન પોતાની તરફ ન ખેંચવા સલાહ આપી. આ ઘટના એ પ્રશ્ન પણ ઊભો કરે છે કે ભારતની રાજધાનીમાં વર્ષો સુધી રહેતા લોકો માટે માત્ર પોતાની ઓળખના કારણે અસુરક્ષાની લાગણી કેમ રહેવી જોઈએ.
સિંહને ખાસ કરીને મણિપુરી હોવાના કારણે નિશાન બનાવવામાં આવ્યા હતા કે નહીં, તે અંગે પોલીસ તપાસ કરી રહી છે. હાલ ઉપલબ્ધ માહિતીના આધારે આ બાબતને નિશ્ચિત માનવી યોગ્ય નથી. જોકે, પૂર્વોત્તરના સંગઠનો અને સોશિયલ મીડિયા પર આ ઘટનાને લાંબા સમયથી ચાલતા વંશીય ભેદભાવના પરિપ્રેક્ષ્યમાં જોવામાં આવી રહી છે.
નિડો તાનિયમની ઘટના ફરી યાદ આવી
દિલ્હીમાં પૂર્વોત્તરના લોકો સામેની હિંસાનો ઇતિહાસ પણ જૂનો છે. 2014માં અરુણાચલ પ્રદેશના વિદ્યાર્થી નિડો તાનિયમના મૃત્યુ બાદ દેશભરમાં ભારે આક્રોશ ફેલાયો હતો. હુમલા દરમિયાન થયેલી ગંભીર ઇજાઓના કારણે તેમનું મૃત્યુ થયું હતું. ત્યારબાદ સરકારે બેઝબરુઆ સમિતિની રચના કરી હતી, જેણે વંશીય ભેદભાવ અને હિંસા સામે કાયદાકીય તથા સંસ્થાકીય પગલાંની ભલામણ કરી હતી.
સુરક્ષા માટે 1093 હેલ્પલાઇન પર પણ સવાલ
ઇમ્ફાલના કલાકાર નિકી ચાંદમે સવાલ ઉઠાવ્યો કે પૂર્વોત્તરના લોકો માટે અલગ 1093 હેલ્પલાઇનની જરૂર કેમ પડે છે અને પોતાની સુરક્ષાની જવાબદારી તેમણે જાતે કેમ ઉઠાવવી પડે છે. તેમણે દિલ્હી પોલીસ અને સરકાર પાસે વંશીય ભેદભાવના કેસોમાં કેટલી ફરિયાદો નોંધાય છે અને તેમાં કેટલી અસરકારક કાર્યવાહી થાય છે તેની માહિતી જાહેર કરવાની માંગ સાથે સવાલો ઉઠાવ્યા.
તેમણે સરકાર પ્રત્યે નિરાશા વ્યક્ત કરતાં કહ્યું કે તેમને હાલની વ્યવસ્થા પાસેથી વધુ આશા નથી. સિંહના મૃત્યુ બાદ ઊભા થયેલા આ સવાલો માત્ર ધરપકડ અને ચાર્જશીટ સુધી સીમિત નથી. શું દિલ્હીમાં લાંબા સમયથી રહેતા પૂર્વોત્તરના લોકો માટે સુરક્ષાની ખાતરી પૂરતી છે? વંશીય અપમાનની ફરિયાદો પર પોલીસની કાર્યવાહી કેટલી અસરકારક છે? અને સામૂહિક હિંસાને રોકવા માટે સરકાર પાસે લાંબા ગાળાની શું વ્યવસ્થા છે?
સામૂહિક હિંસાના સામાન્યકરણનો ભય
સિંહની હત્યાએ ભારતમાં ભીડ દ્વારા થતી હિંસા અંગેની ચર્ચાને ફરી વેગ આપ્યો છે. 2014 પછી મોહસિન શેખ, દાદરીના મોહમ્મદ અખલાક અને રાજસ્થાનના પહેલુ ખાન સહિત અનેક હિંસક ઘટનાઓએ લિન્ચિંગ અને સામૂહિક હુમલાઓ અંગે રાષ્ટ્રીય સ્તરે ચિંતા ઊભી કરી હતી. ધાર્મિક લઘુમતી, દલિતો, ખ્રિસ્તીઓ અને અન્ય નબળા સમુદાયો સામેની હિંસાની ઘટનાઓ સાથે પૂર્વોત્તરના લોકો પરના હુમલાઓ પણ આ વિશાળ ચિંતાનો ભાગ બન્યા છે.
સિંહના પરિવારની માંગ બદલો નહીં પરંતુ ન્યાયની છે. જોકે, તેમના મૃત્યુએ દિલ્હી જેવા મહાનગરમાં ઘર બનાવી ચૂકેલા પૂર્વોત્તરના હજારો લોકો માટે સુરક્ષા અને સમાન નાગરિકતાનો પ્રશ્ન ફરી કેન્દ્રસ્થાને લાવી દીધો છે. મણિપુરથી દૂર નવું જીવન શરૂ કરનાર લોકો માટે પણ જો ભેદભાવ અને હિંસાનો ભય યથાવત રહે, તો સરકાર અને પોલીસ સામે તેનો કાયમી ઉકેલ લાવવાનો સવાલ સ્વાભાવિક રીતે ઊભો થાય છે.
