BRICS Declaration 2026: નવી દિલ્હીમાં યોજાયેલા BRICS શિખર સંમેલનના ઘોષણાપત્રમાં અમેરિકા કે રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પનું સીધું નામ લેવામાં આવ્યું નથી, છતાં તેમાં સમાવિષ્ટ અનેક મુદ્દાઓ અમેરિકાની વર્તમાન નીતિઓ માટે અસ્વસ્થ કરનારા બની શકે છે. એકતરફી ટેરિફ, આર્થિક અને સેકન્ડરી પ્રતિબંધો, IAEAની દેખરેખ હેઠળના પરમાણુ ઠેકાણાં પર હુમલા, ગાઝા અને લેબનોનમાં ઇઝરાયેલી લશ્કરી કાર્યવાહી તથા પેલેસ્ટીનીઓના અધિકારો જેવા મુદ્દાઓ પર BRICSએ સ્પષ્ટ વલણ વ્યક્ત કર્યું છે.
એકતરફી ટેરિફ સામે BRICSનો સંદેશ
ઘોષણાપત્રમાં એકતરફી ટેરિફ અને બિન-ટેરિફ વેપારી પગલાં અંગે ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. BRICSનું કહેવું છે કે આવા પગલાં આંતરરાષ્ટ્રીય વેપારને વિકૃત કરી શકે છે અને જો તે વર્લ્ડ ટ્રેડ ઓર્ગેનાઇઝેશનના નિયમો સાથે સુસંગત ન હોય તો વૈશ્વિક વેપાર વ્યવસ્થા માટે મુશ્કેલી ઊભી થાય છે.
અમેરિકાએ ટેરિફને વેપાર અને રાજદ્વારી નીતિના મહત્વના સાધન તરીકે ઉપયોગ કર્યો છે. જોકે ઘોષણાપત્રમાં અમેરિકાનું નામ નથી, પરંતુ તેમાં બહુપક્ષીય અને નિયમ આધારિત વેપાર વ્યવસ્થાને પ્રાથમિકતા આપવાનો સંદેશ સ્પષ્ટ રીતે જોવા મળે છે.
આર્થિક પ્રતિબંધો સામે પણ વાંધો
BRICSએ એકતરફી આર્થિક પ્રતિબંધો અને સેકન્ડરી પ્રતિબંધોની પણ ટીકા કરી છે. ઘોષણાપત્રમાં જણાવાયું છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા વિરુદ્ધ લાદવામાં આવતા એકતરફી દબાણભર્યા પગલાં સામાન્ય લોકોના માનવ અધિકારોને અસર કરી શકે છે. વિકાસ, આરોગ્ય અને ખાદ્ય સુરક્ષા જેવા ક્ષેત્રોમાં પણ તેની અસર પડી શકે છે.
BRICSએ ખાસ કરીને ગરીબ અને નબળા વર્ગો પર પડતી અસર અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. તેના મતે આવા પ્રતિબંધો ડિજિટલ અસમાનતા અને પર્યાવરણીય પડકારોને પણ વધારી શકે છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદ દ્વારા અધિકૃત ન કરવામાં આવેલા એકતરફી પ્રતિબંધોનો પણ વિરોધ કરવામાં આવ્યો છે. આ ભાષા ઈરાન અને રશિયા જેવા પ્રતિબંધોનો સામનો કરી રહેલા દેશોના સંદર્ભમાં મહત્વપૂર્ણ બને છે.
પરમાણુ ઠેકાણાં પર હુમલાને લઈને ચિંતા
ઘોષણાપત્રમાં શાંતિપૂર્ણ પરમાણુ સુવિધાઓ અને નાગરિક માળખાગત વ્યવસ્થાઓ પરના હુમલાઓ અંગે પણ ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. ખાસ કરીને આંતરરાષ્ટ્રીય પરમાણુ ઊર્જા એજન્સી એટલે કે IAEAની દેખરેખ હેઠળ ચાલતી પરમાણુ સુવિધાઓની સુરક્ષા જાળવવા પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે.
BRICSનું કહેવું છે કે યુદ્ધ દરમિયાન પણ પરમાણુ સુરક્ષા, સંરક્ષણ અને આંતરરાષ્ટ્રીય દેખરેખની વ્યવસ્થા સાથે ચેડાં ન થવા જોઈએ. ઘોષણાપત્રમાં ઈરાનનું નામ નથી, પરંતુ પશ્ચિમ એશિયાના તાજેતરના સંઘર્ષ અને ઈરાનની પરમાણુ સુવિધાઓને લઈને થયેલા વિવાદના સંદર્ભમાં આ નિવેદનનું મહત્વ વધી જાય છે.
અમેરિકા-ઈરાન સંઘર્ષનો સીધો ઉલ્લેખ નહીં
BRICSએ અમેરિકા-ઈરાન યુદ્ધનો સીધો ઉલ્લેખ કર્યો નથી. તેના બદલે આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદો, પરમાણુ સુવિધાઓની સુરક્ષા, એકતરફી લશ્કરી કાર્યવાહીનો વિરોધ અને વિવાદોના શાંતિપૂર્ણ ઉકેલ જેવા વ્યાપક સિદ્ધાંતો પર ભાર મૂક્યો છે.
આ અભિગમ BRICSમાં સામેલ દેશોના અલગ-અલગ આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધોને ધ્યાનમાં રાખીને મહત્વપૂર્ણ છે. સમૂહના તમામ દેશોના અમેરિકા અને પશ્ચિમી દેશો સાથેના સંબંધો એકસરખા નથી. તેથી કોઈ એક દેશને સીધો નિશાન બનાવવાને બદલે સિદ્ધાંત આધારિત ભાષાનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો છે.
ગાઝા અને લેબનોનમાં ઇઝરાયેલી કાર્યવાહીની ટીકા
પેલેસ્ટાઇનના મુદ્દાને ઘોષણાપત્રમાં વિશેષ મહત્વ આપવામાં આવ્યું છે. તેમાં ગાઝા અને લેબનોનમાં ઇઝરાયેલની લશ્કરી કાર્યવાહીને લઈને ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. સાથે પેલેસ્ટીનીઓના આત્મનિર્ણયના અધિકાર અને પોતાના વતન પરત ફરવાના અધિકારને સમર્થન આપવામાં આવ્યું છે.
BRICSએ સંયુક્ત રાષ્ટ્રમાં પેલેસ્ટાઇનના પૂર્ણ સભ્યપદના સમર્થનને પણ પુનરાવર્તિત કર્યું છે. સાથે બે-રાષ્ટ્ર ઉકેલને સમર્થન આપતાં 1967ની સરહદોના આધારે સ્વતંત્ર અને વ્યવહારુ પેલેસ્ટીની રાજ્યની સ્થાપનાની વાત કરી છે. તેમાં ગાઝા અને વેસ્ટ બેન્કનો સમાવેશ થાય છે અને પૂર્વી જેરુસલેમને રાજધાની બનાવવાની વાત કરવામાં આવી છે.
પહલગામ આતંકી હુમલાની પણ નિંદા
ઘોષણાપત્રમાં 22 એપ્રિલ 2025ના પહલગામ આતંકવાદી હુમલાની પણ આકરી નિંદા કરવામાં આવી છે. આ હુમલામાં 26 લોકોના મોત થયા હતા અને અનેક લોકો ઘાયલ થયા હતા. BRICSએ આતંકવાદના તમામ સ્વરૂપો સામે પોતાની પ્રતિબદ્ધતા વ્યક્ત કરી છે.
ઘોષણાપત્રમાં સરહદ પારના આતંકવાદ, આતંકવાદી સંગઠનોને ભંડોળ અને આતંકવાદીઓને સુરક્ષિત ઠેકાણાં આપવાનો વિરોધ કરવામાં આવ્યો છે. સાથે આતંકવાદને કોઈ ધર્મ, રાષ્ટ્રીયતા, સભ્યતા અથવા વંશીય સમૂહ સાથે જોડવાનો વિરોધ કરવામાં આવ્યો છે.
વંશીય અને ધાર્મિક ભેદભાવ સામે અવાજ
BRICSએ વંશવાદ, વંશીય ભેદભાવ, વિદેશીઓ પ્રત્યે ઘૃણા અને ધાર્મિક ભેદભાવ સામે પણ ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. હેટ સ્પીચ, ખોટી માહિતી અને દુષ્પ્રચારના વધતા વલણને લઈને પણ ઘોષણાપત્રમાં ચિંતા નોંધાવવામાં આવી છે.
ટ્રમ્પ અને અમેરિકા માટે સંદેશ શું?
ઘોષણાપત્રમાં ટ્રમ્પ અથવા અમેરિકાનું નામ ન હોવા છતાં તેની ભાષા વર્તમાન અમેરિકન નીતિઓના અનેક પાસાઓ સાથે જોડાયેલી દેખાય છે. ટેરિફ, આર્થિક પ્રતિબંધો, લશ્કરી કાર્યવાહી અને પશ્ચિમ એશિયાના સંઘર્ષ અંગે BRICSના વલણને કારણે આ ઘોષણાપત્રને વૈશ્વિક શક્તિ સંતુલનમાં થઈ રહેલા પરિવર્તનના સંકેત તરીકે પણ જોવામાં આવી શકે છે.
BRICS હવે માત્ર આર્થિક સહયોગનું મંચ રહેવા કરતાં વેપાર, સુરક્ષા, યુદ્ધ, પરમાણુ સુરક્ષા, આતંકવાદ અને પેલેસ્ટાઇન જેવા વૈશ્વિક મુદ્દાઓ પર પણ સામૂહિક અવાજ રજૂ કરી રહ્યું છે. એકતરફી દબાણને બદલે બહુપક્ષીયતા, આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદો અને રાજદ્વારી ઉકેલ પર ભાર મૂકતી તેની ભાષા ભવિષ્યની વૈશ્વિક વ્યવસ્થાને લઈને સમૂહની દિશાનો મહત્વપૂર્ણ સંકેત આપે છે.
