Manipur Highway Blockade: મણિપુરમાં ચાલી રહેલી અશાંતિ વચ્ચે રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગો પર થતી કથિત બળજબરીપૂર્વકની વસૂલાત અને નાકાબંધીનો મુદ્દો હવે સુપ્રીમ કોર્ટમાં પહોંચ્યો છે. ટીમ મૈતેઈ પર્સનાલિટીઝ મણિપુર (TMP Manipur) અને મૈતેઈ એલાયન્સ ટ્રસ્ટે બંધારણની કલમ 32 હેઠળ જનહિત અરજી (PIL) દાખલ કરીને કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારો સામે ધોરીમાર્ગો પર અવરજવર સુરક્ષિત અને અવરોધરહિત બનાવવા માટે હસ્તક્ષેપની માગ કરી છે.
અરજદારોનું કહેવું છે કે અત્યાર સુધી રાજ્ય અને કેન્દ્ર સરકારો રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગો પર થતી નાકાબંધી અને બળજબરીથી વસૂલાતની અસરો ઘટાડવા માટે પૂરતી વૈકલ્પિક પરિવહન વ્યવસ્થા ઊભી કરી શકી નથી. અરજીમાં લોકો, મુસાફરો, માલસામાન અને આવશ્યક ચીજવસ્તુઓની અવરજવર ભેદભાવ વિના સુનિશ્ચિત કરવાની માગ કરવામાં આવી છે.
મણિપુરના ચાર મુખ્ય રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગોનો મુદ્દો
મણિપુરના રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગો રાજ્યને દેશના અન્ય વિસ્તારો અને પડોશી દેશ મ્યાનમાર સાથે જોડે છે. રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ 2 કાંગપોકપી અને સેનાપતિમાંથી પસાર થઈ દીમાપુર તથા ગુવાહાટી સાથે જોડાણ આપે છે. NH-37 જિરીબામ થઈ સિલચર અને ગુવાહાટી તરફ જાય છે. NH-102 મોરેહ અને ટેંગનોપાલ મારફતે મ્યાનમાર સાથે જોડાય છે, જ્યારે NH-202 ઇમ્ફાલને નાગાલેન્ડના મોકોકચુંગ સાથે જોડે છે અને ઉખરુલ જિલ્લામાંથી પસાર થાય છે.
અરજીમાં મણિપુર સરકાર, ગૃહ મંત્રાલય મારફતે કેન્દ્ર સરકાર અને ભારતીય રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ પ્રાધિકરણ (NHAI)ને પક્ષકાર બનાવવામાં આવ્યા છે. અરજદારોએ રસ્તા પર ગેરકાયદે અવરોધો, ખાનગી તપાસનાકા, બળજબરીથી માર્ગ બદલાવવો અને પરવાનગી વિના નાણાં વસૂલવાની પ્રવૃત્તિઓ રોકવા માટે અસરકારક વ્યવસ્થા ઊભી કરવાની માગ કરી છે.
30 વર્ષથી વધુ સમયથી અધિકારોના ઉલ્લંઘનનો આક્ષેપ
PILમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે મણિપુરના લોકોના બંધારણીય અધિકારોનું ત્રણ દાયકાથી વધુ સમયથી ગંભીર ઉલ્લંઘન થઈ રહ્યું છે. અરજદારોના જણાવ્યા અનુસાર, ધોરીમાર્ગો પર નાકાબંધી અને બળજબરીપૂર્વકની વસૂલાતને કારણે બંધારણની કલમ 14 હેઠળ સમાનતાનો અધિકાર, કલમ 21 હેઠળ જીવન અને વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતાનો અધિકાર તથા કલમ 19(1)(d) હેઠળ મુક્ત અવરજવરનો અધિકાર અસરગ્રસ્ત થાય છે.
અરજીમાં એવી પણ માગ છે કે ધોરીમાર્ગો સુધી પહોંચ જાતિ, સમુદાય, રહેઠાણ અથવા ગંતવ્યના આધારે મર્યાદિત ન થાય. બંધ અને વિરોધ પ્રદર્શનના નામે ગેરકાયદે રસ્તા રોકવાની પ્રવૃત્તિ સામે કાર્યવાહી કરવામાં આવે, પરંતુ શાંતિપૂર્ણ વિરોધ કરવાના કાનૂની અધિકારનું પણ રક્ષણ થાય.
ધોરીમાર્ગો માટે સંકલિત સુરક્ષા અને પુરવઠા યોજના
અરજદારો ઇચ્છે છે કે કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારો, ધોરીમાર્ગ સત્તાવાળાઓ તથા સુરક્ષા એજન્સીઓ સાથે મળીને કોર્ટ દ્વારા નક્કી કરવામાં આવેલી સમયમર્યાદામાં સંયુક્ત યોજના તૈયાર કરે. તેમાં તમામ રાષ્ટ્રીય અને રાજ્ય ધોરીમાર્ગો પર સંવેદનશીલ વિસ્તારો, પુલો, સાંકડા માર્ગો, ચાર રસ્તાઓ અને વારંવાર નાકાબંધી થતી જગ્યાઓની ઓળખ કરવાની માગ છે.
આ ઉપરાંત, આવશ્યક ચીજવસ્તુઓ પહોંચાડવા માટે વૈકલ્પિક માર્ગો, રેલવે વ્યવસ્થા, માલસામાનના સંગ્રહસ્થાનો અને એક વાહનમાંથી બીજા વાહનમાં માલ ખસેડવાની સુવિધાનું આયોજન કરવાની માગ કરવામાં આવી છે. કટોકટીમાં વૈકલ્પિક માર્ગો શરૂ કરવા માટે જવાબદાર એજન્સી પણ નક્કી કરવાની વાત છે.
દવાઓ, ઇંધણ અને ખાદ્યસામગ્રીને પ્રાથમિકતા
અરજી મુજબ નાકાબંધી દરમિયાન દવાઓ, ઑક્સિજન, તબીબી સામગ્રી, ઇંધણ, LPG, પાણી અને ખાદ્યસામગ્રીની અછત ઊભી થઈ શકે છે. તેના કારણે ભાવ વધે છે અને સામાન્ય લોકોને આર્થિક મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડે છે. તેથી જોખમના સમયે જીવનરક્ષક સામગ્રી અને ખાદ્યચીજોના પરિવહનને પ્રાથમિકતા આપવાની માગ કરવામાં આવી છે.
વસૂલાતના કેસો અને નાકાબંધીના આંકડા રજૂ કરવાની માગ
અરજદારોના જણાવ્યા મુજબ, 2010માં મણિપુરના તત્કાલીન મુખ્યમંત્રીએ વિધાનસભામાં જણાવ્યું હતું કે 1995થી 2010 દરમિયાન રાજ્યમાં 628 બંધ અને નાકાબંધી થઈ હતી, જેના કારણે આશરે ₹3,000 કરોડનું નુકસાન થયું હતું.
PILમાં એવો પણ ઉલ્લેખ છે કે 3 મે 2023થી 8 સપ્ટેમ્બર 2026 દરમિયાન 1,225 દિવસના સમયગાળામાં 523 દિવસ આર્થિક નાકાબંધી અને રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગો બંધ રહ્યા હતા. જોકે, આ આંકડાઓ અરજીમાં રજૂ કરાયેલા દાવા છે.
અરજદારો કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારો પાસેથી વસૂલાત સંબંધિત FIR, અદાલતોમાં પડતર કેસો અને અત્યાર સુધી લેવાયેલા પગલાંની વિગતો માગે છે. ફરિયાદ નોંધાવવા માટે 24 કલાક ઉપલબ્ધ વ્યવસ્થા, નોડલ અધિકારીઓ અને ફરિયાદીઓ તથા સાક્ષીઓની સુરક્ષા માટેના ઉપાયો સૂચવવાની પણ માગ છે.
અરજીમાં ગેરકાયદે રસ્તા રોકવા, ધમકી, હુમલો, બળજબરીપૂર્વક નાણાં વસૂલવા અને ધોરીમાર્ગની જમીન પર પરવાનગી વિના બાંધકામ કે કબજો કરવા સામે કાયદા મુજબ તપાસ અને કાર્યવાહી કરવાની માગ કરવામાં આવી છે.
