INDIA Alliance President Meeting: લોકસભામાં વિપક્ષના નેતા અને કોંગ્રેસના સાંસદ રાહુલ ગાંધીએ શુક્રવાર, 9 ઑક્ટોબરે જણાવ્યું હતું કે મતદાર યાદીઓની વિશેષ સઘન પુનરીક્ષણ (SIR) પ્રક્રિયા અંગે વિપક્ષે લગાવેલા ‘મતચોરી’ના આરોપોને રાષ્ટ્રપતિ દ્રૌપદી મુર્મુએ નકાર્યા નથી. આ બાબતથી તેઓ આશ્ચર્યચકિત થયા હોવાનું રાહુલ ગાંધીએ કહ્યું હતું. જોકે, મતચોરી અંગેના આક્ષેપો વિપક્ષના દાવા છે.
આ નિવેદન ‘INDIA’ ગઠબંધનના વિપક્ષી નેતાઓના પ્રતિનિધિમંડળે રાષ્ટ્રપતિ ભવનમાં દ્રૌપદી મુર્મુ સાથે મુલાકાત કરીને ચાર માગણીઓ ધરાવતું આવેદનપત્ર સોંપ્યા બાદ આવ્યું હતું. તેમાં મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમારના રાજીનામાની માગણી પણ સામેલ હતી.
રાહુલ ગાંધીએ રાષ્ટ્રપતિની મુલાકાત અંગે શું કહ્યું?
રાષ્ટ્રપતિ ભવનની બહાર પત્રકારો સાથે વાત કરતાં રાહુલ ગાંધીએ દાવો કર્યો કે પ્રતિનિધિમંડળે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી, કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અમિત શાહ અને મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમાર પર ભારતીય લોકશાહીને નબળી પાડવાનું કાવતરું ઘડવાનો આરોપ મૂક્યો હતો. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, રાષ્ટ્રપતિએ આ વાતનું ખંડન કર્યું નહોતું અને ન તો તેના પર સવાલ ઉઠાવ્યો હતો.
રાહુલ ગાંધીએ કહ્યું કે રાષ્ટ્રપતિએ તેમને ચૂંટણીચોરીના પુરાવા રજૂ કરવા જણાવ્યું હતું. તેમણે એવો દાવો કર્યો કે 2024ની લોકસભા ચૂંટણી સહિત અલગ-અલગ રાજ્યોની ચૂંટણીઓમાં ગેરરીતિ થઈ હોવાના પુરાવા વિપક્ષ પાસે છે. તેમના મતે, રાષ્ટ્રપતિએ આરોપો નકારવાને બદલે પુરાવા માગ્યા તે આશ્ચર્યજનક હતું. રાષ્ટ્રપતિએ વિપક્ષના આક્ષેપોને સ્વીકાર્યા હોવાનો અર્થ શું થાય છે તે અંગે તેમની આ ટિપ્પણી હતી; તેને આરોપોની સત્તાવાર પુષ્ટિ તરીકે ગણાવી શકાય નહીં.
આવેદનપત્રમાં ચાર મુખ્ય માગણીઓ
રાષ્ટ્રપતિને સોંપાયેલા બે પાનાંના આવેદનપત્ર પર દસ વિપક્ષી નેતાઓની સહી હોવાનું જણાવાયું છે. તેમાં રાહુલ ગાંધી, કોંગ્રેસ અધ્યક્ષ મલ્લિકાર્જુન ખડગે, તૃણમૂલ કોંગ્રેસનાં મમતા બેનર્જી, જમ્મુ-કાશ્મીરના મુખ્યમંત્રી અને નેશનલ કૉન્ફરન્સના ઉપાધ્યક્ષ ઉમર અબ્દુલ્લા, NCP (શરદ પવાર જૂથ)નાં સુપ્રિયા સુળે, સમાજવાદી પાર્ટીના રાજીવ રાય, CPI(M)ના એમ.એ. બેબી, RJDના મનોજ કુમાર ઝા અને વિદુથલઈ ચિરુથૈગલ કાચીના થોલ થિરુમાવલવનનો સમાવેશ થાય છે.
આવેદનપત્રમાં મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમારના રાજીનામાની માગણી કરવામાં આવી હતી. સાથે જ 2023માં સંસદે પસાર કરેલા મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર અને અન્ય ચૂંટણી કમિશનર અધિનિયમને પાછો ખેંચવાની માગણી કરવામાં આવી હતી. આ કાયદો મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર અને અન્ય ચૂંટણી કમિશનરોને તેમની સત્તાવાર કામગીરી સંબંધિત કાનૂની કાર્યવાહી સામે રક્ષણ આપે છે.
અન્ય માગણીઓમાં SIR પ્રક્રિયા તાત્કાલિક સ્થગિત કરવી, મતદાર યાદીઓમાંથી દૂર કરાયેલા 13.3 કરોડ નામો પુનઃસ્થાપિત કરવાં અને તમામ ચૂંટણીઓમાં ફરીથી મતપત્રોનો ઉપયોગ કરવો સામેલ છે. ઉપરાંત, છેલ્લાં બે વર્ષ દરમિયાન યોજાયેલી એવી વિધાનસભા ચૂંટણીઓ રદ કરવાની માગણી કરવામાં આવી હતી, જેમાં વિપક્ષના દાવા મુજબ મતચોરીના નિર્ણાયક પુરાવા રજૂ કરવામાં આવ્યા છે.
અનેક રાજ્યોની ચૂંટણીઓ અંગે વિપક્ષના આરોપો
આવેદનપત્રમાં હરિયાણા, મહારાષ્ટ્ર, મધ્ય પ્રદેશ, છત્તીસગઢ, બિહાર, દિલ્હી અને પશ્ચિમ બંગાળની ચૂંટણીઓમાં ગેરરીતિ થઈ હોવાનો આરોપ મૂકવામાં આવ્યો હતો. તેમાં જણાવાયું હતું કે ‘INDIA’ ગઠબંધનના સાંસદો દેશની લગભગ 60 ટકા વસ્તીનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે અને તેઓ ચૂંટણીપ્રણાલીની વિશ્વસનીયતા અંગે ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરી રહ્યા છે.
વિપક્ષે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને ગૃહમંત્રી અમિત શાહ પર ચૂંટણીપ્રણાલી અને લોકશાહી માળખાને નબળું પાડવાનો આરોપ લગાવ્યો હતો. આ આરોપોને આવેદનપત્રમાં રજૂ કરાયેલા રાજકીય દાવા તરીકે સમજવા જરૂરી છે.
સેન્ટ્રલ હૉલની બેઠકમાં નામો અંગે ચર્ચા
રાષ્ટ્રપતિ સાથેની મુલાકાત પહેલાં વિપક્ષી નેતાઓએ જૂના સંસદભવનના સેન્ટ્રલ હૉલમાં બેઠક કરી હતી. આ બેઠક દરમિયાન આવેદનપત્રમાં નરેન્દ્ર મોદી અને અમિત શાહનાં નામ સામેલ કરવાં કે નહીં તે અંગે ચર્ચા થઈ હતી. અંતે બંનેનાં નામ આવેદનપત્રમાં સામેલ કરવામાં આવ્યાં હતાં.
આ બેઠકમાં રાહુલ ગાંધી, મલ્લિકાર્જુન ખડગે અને મમતા બેનર્જીએ ભાષણ આપ્યાં હતાં. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, રાહુલ ગાંધીએ પોતાના ભાષણમાં જવાહરલાલ નેહરુના ‘નિયતિ સાથે સાક્ષાત્કાર’ (Tryst with Destiny) ભાષણનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો.
મમતા બેનર્જીએ પશ્ચિમ બંગાળના નંદીગ્રામ અને રેજીનગરમાં યોજાયેલી પેટાચૂંટણીઓનો મુદ્દો ઉઠાવ્યો હતો. તેમણે દાવો કર્યો હતો કે રેજીનગરના એક મતદાન મથક પર નોંધાયેલા મતદારોની સંખ્યા 772 હતી, જ્યારે ભાજપના પક્ષમાં 909 મત નોંધાયા હતા. આ દાવાની સ્વતંત્ર પુષ્ટિ અંગે કોઈ વિગતો અહીં આપવામાં આવી નથી.
આમ આદમી પાર્ટી આ બેઠકમાં હાજર રહી નહોતી, જોકે આવેદનપત્રમાં 2025ની દિલ્હી વિધાનસભા ચૂંટણીનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો.
મુખ્ય ન્યાયાધીશ સાથે મુલાકાતની તૈયારી
બેઠક બાદ કોંગ્રેસના સાંસદ અને મહાસચિવ કે.સી. વેણુગોપાલે જણાવ્યું હતું કે ‘INDIA’ ગઠબંધનના વરિષ્ઠ નેતાઓ સોમવારે ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ સાથે મુલાકાત કરશે. તેમણે કહ્યું કે ચૂંટણીપ્રણાલીની વિશ્વસનીયતા પુનઃસ્થાપિત કરવા અને જવાબદાર ગણાતા લોકો સામે કાનૂની જવાબદારી નક્કી કરાવવા માટે વિપક્ષ પ્રયાસ ચાલુ રાખશે.
રાષ્ટ્રપતિ મુર્મુએ શુક્રવારે રાત્રે 8 વાગ્યે મુલાકાતનો સમય આપ્યો હતો. વિપક્ષે 2 ઑક્ટોબરે પત્ર લખીને 7થી 9 ઑક્ટોબર વચ્ચે મુલાકાત માટે સમય માગ્યો હતો.
દિલ્હીમાં ત્રણ દિવસનાં વિરોધપ્રદર્શન બાદ મુલાકાત
રાષ્ટ્રપતિ સાથેની બેઠક પહેલાં નવી દિલ્હીમાં ‘INDIA’ ગઠબંધન દ્વારા ત્રણ દિવસ સુધી વિરોધપ્રદર્શન કરવામાં આવ્યું હતું. મંગળવારે વિપક્ષી સાંસદોએ સંસદથી ચૂંટણી પંચની કચેરી સુધી કૂચ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો, પરંતુ તેમને રસ્તામાં અટકાવવામાં આવ્યા હતા. ત્યારબાદ રાહુલ ગાંધીએ આકાશવાણી ભવન ખાતે લગભગ આઠ કલાક વિરોધપ્રદર્શન કર્યું હતું અને પછી તેમને અટકાયતમાં લેવામાં આવ્યા હતા.
બુધવારે જંતરમંતર તરફ જવાનો પ્રયાસ કરતી વખતે પોલીસ અને વિપક્ષી સાંસદો વચ્ચે અથડામણ થઈ હતી અને કેટલાક સાંસદોને અટકાયતમાં લેવામાં આવ્યા હતા. ગુરુવારે વિપક્ષે રાજઘાટ પર મૌન વિરોધપ્રદર્શન કર્યું હતું.
આ સમગ્ર ઘટનાક્રમ વચ્ચે મતદાર યાદીઓની પારદર્શિતા, ચૂંટણી પંચની સ્વતંત્રતા અને ચૂંટણી પ્રક્રિયા અંગેના વિપક્ષના આરોપો ફરી ચર્ચાના કેન્દ્રમાં આવ્યા છે. હવે આ મુદ્દે આગળની કાનૂની અને રાજકીય કાર્યવાહી પર નજર રહેશે.
