BJP Hindutva Politics: ભાજપના શાસનમાં હિન્દુત્વ આધારિત નીતિઓને કેટલો વાસ્તવિક લાભ મળ્યો છે અને સામાન્ય નાગરિકોના જીવનમાં કેટલો સુધારો થયો છે, તે અંગે ચર્ચા વધી રહી છે. રામમંદિરનું નિર્માણ, જમ્મુ-કાશ્મીરમાંથી અનુચ્છેદ 370 હટાવવો અને નાગરિકતા સુધારા કાયદો (CAA) જેવા નિર્ણયો ભાજપની મુખ્ય રાજકીય સિદ્ધિઓ તરીકે રજૂ થાય છે. જોકે, સવાલ એ છે કે આ પગલાંની સાથે બેરોજગારી, મોંઘવારી અને ભ્રષ્ટાચાર જેવી સમસ્યાઓનો સામનો કરતા સામાન્ય હિન્દુઓને કેટલો સીધો લાભ મળ્યો છે.
રામમંદિર અને અન્ય નીતિઓ પછી પણ રાજકીય પડકારો
લાંબા કાનૂની સંઘર્ષ અને સર્વોચ્ચ અદાલતના ચુકાદા બાદ અયોધ્યામાં રામમંદિરનું નિર્માણ થયું. તેમ છતાં, 2024ની લોકસભા ચૂંટણીમાં ભાજપની બેઠકો 2019ની 303થી ઘટીને 240 રહી હતી. ઉત્તર પ્રદેશમાં પણ ભાજપની બેઠકો 62થી ઘટીને 33 થઈ હતી. આ પરિણામોને આધારે કેટલાક વિશ્લેષકો પ્રશ્ન ઉઠાવે છે કે ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક મુદ્દાઓ મતદારોની રોજિંદી આર્થિક ચિંતાઓનું સ્થાન લઈ શક્યા નથી.
ભાજપ સરકારે અનુચ્છેદ 370 નાબૂદ કર્યો, જ્યારે કેટલાક પૂર્વોત્તર અને પર્વતીય રાજ્યોમાં વિશેષ જોગવાઈઓ યથાવત્ છે. સમાન નાગરિક સંહિતા (UCC) લાગુ કરવાની ચર્ચા અને CAA દ્વારા કેટલાક બિનમુસ્લિમ શરણાર્થીઓ માટે નાગરિકત્વનો માર્ગ ખોલવાના નિર્ણયને પણ અલગ-અલગ દૃષ્ટિકોણથી જોવામાં આવે છે. સમર્થકો તેને રાષ્ટ્રીય એકતા અને ધાર્મિક ન્યાય સાથે જોડે છે, જ્યારે ટીકાકારો પૂછે છે કે આ પગલાંથી સામાન્ય લોકોના રોજગાર, આવક અને જીવનધોરણમાં શું ફેરફાર થયો છે.
ધાર્મિક સરઘસો, સૂત્રોચ્ચાર, બુલડોઝર કાર્યવાહી, માંસના વેપાર પરના નિયંત્રણો, ટોળાં દ્વારા હિંસા અને એન્કાઉન્ટર જેવી ઘટનાઓ પણ ચર્ચાનો વિષય બની છે. સવાલ એ છે કે આવી નીતિઓ અને ઘટનાઓથી સમાજને વાસ્તવિક સુરક્ષા તથા આર્થિક લાભ મળે છે કે પછી રાજકીય અને ધાર્મિક ધ્રુવીકરણ વધે છે. જોકે, દરેક ઘટનાના સંજોગો અને કાનૂની સ્થિતિ અલગ હોવાથી તેનું મૂલ્યાંકન પુરાવાના આધારે થવું જરૂરી છે.
બેરોજગારી અને મોંઘવારીની અસર સામાન્ય પરિવારો પર
એક સર્વે અનુસાર, દેશમાં 8 કરોડથી વધુ યુવાનો અભ્યાસ, તાલીમ કે રોજગાર શોધવાની પ્રક્રિયાથી બહાર છે. NSSOના 2017-18ના આંકડાઓ મુજબ ઉચ્ચ શિક્ષિત લોકોમાં બેરોજગારીનો દર 17 ટકા સુધી પહોંચ્યો હતો, જેને ચાર દાયકાથી વધુ સમયનો ઊંચો આંકડો ગણાવવામાં આવ્યો હતો. બીજી તરફ, 2025ના PLFSના આંકડાઓમાં આ દર ઘટીને 11 ટકા થયો હોવાનું જણાવાયું છે. આથી રોજગારની સ્થિતિનું મૂલ્યાંકન કરતી વખતે અલગ-અલગ સમયગાળા અને માપદંડોને ધ્યાનમાં લેવા જરૂરી છે.
2011ની વસ્તીગણતરી મુજબ ભારતમાં હિન્દુઓની વસ્તી લગભગ 80 ટકા હતી. તેથી બેરોજગારી, મોંઘવારી, ગુનાઓ અને ભ્રષ્ટાચાર જેવી સમસ્યાઓની અસર મોટી સંખ્યામાં હિન્દુ પરિવારો પર પણ પડે છે. સરકારી શિક્ષણ, આરોગ્ય અને કાયદો-વ્યવસ્થાની સ્થિતિ અંગે પણ સવાલો ઊઠતા રહ્યા છે. પોલીસમથકો અને તાલુકા કચેરીઓમાં લાંચના આક્ષેપો, સરકારી કોન્ટ્રાક્ટમાં કમિશનખોરી અને નવા બનેલા રસ્તા, હાઇવે તથા પુલોમાં ખામીઓ અંગેની ફરિયાદો પણ જાહેર ચર્ચાનો ભાગ છે.
મફત અનાજ, ખેડૂતો અને આર્થિક અસમાનતાનો મુદ્દો
સરકારી યોજનાઓ હેઠળ 80 કરોડથી વધુ લોકોને મફત અનાજ આપવામાં આવે છે. આ યોજના ગરીબ પરિવારો માટે ખાદ્ય સુરક્ષાનો આધાર છે, પરંતુ સાથે જ રોજગાર અને આવકની સ્થિરતા અંગેના સવાલો પણ ઊભા થાય છે. ખેડૂતોની આવક, ખેતીનો ખર્ચ અને ખેડૂતોની આત્મહત્યાની ઘટનાઓ અંગે પણ સતત ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવે છે.
ભારતના GDPમાં વૃદ્ધિ અને વિશ્વની મોટી અર્થવ્યવસ્થાઓમાં સ્થાન મેળવવાના દાવાઓ વચ્ચે સામાન્ય પરિવારોના ખર્ચ, આવક અને જીવનધોરણનું મૂલ્યાંકન પણ એટલું જ જરૂરી છે. વૈશ્વિક સ્વતંત્રતા, માનવ વિકાસ, ભ્રષ્ટાચાર, લિંગ સમાનતા, પર્યાવરણીય કામગીરી, શાંતિ, લોકશાહી અને કાયદાના શાસન જેવા સૂચકાંકોમાં ભારતના સ્થાન અંગે પણ ચર્ચા થાય છે. જોકે, દરેક સૂચકાંકની પદ્ધતિ અને માપદંડ અલગ હોવાથી આ આંકડાઓને તેમના સંદર્ભમાં સમજવા જોઈએ. નવીનતા, લશ્કરી ક્ષમતા અને ટકાઉ વિકાસ જેવા કેટલાક ક્ષેત્રોમાં ભારતે પ્રગતિ પણ નોંધાવી છે.
નોટબંધી, કોરોના મહામારી દરમિયાનનું લૉકડાઉન, GSTની અસરો અને પેટ્રોલમાં ઇથેનોલ મિશ્રણ અંગે પણ નીતિગત ચર્ચા જરૂરી છે. આ પગલાંથી વિવિધ આવકવર્ગોને કેટલી અસર થઈ, તે સમજવા માટે વિશ્વસનીય અને ક્ષેત્રવાર આંકડાઓની જરૂર છે. શેરબજારની અસ્થિરતા અને ડૉલર સામે રૂપિયાના મૂલ્યમાં ઘટાડાની અસર પણ રોકાણકારો, આયાતકારો અને સામાન્ય ગ્રાહકો પર અલગ-અલગ રીતે પડે છે.
કલ્યાણકારી યોજનાઓનો લાભ કોને મળ્યો?
હર ઘર જલ, આયુષ્માન ભારત અને PM કિસાન જેવી યોજનાઓનો લાભ વિવિધ સમુદાયોના લોકોને મળે છે. પ્રધાનમંત્રી આવાસ યોજના, મફત અનાજ અને વિધવા તથા વૃદ્ધાવસ્થા પેન્શન જેવી યોજનાઓમાં અલગ-અલગ સમુદાયોના લાભાર્થીઓ અંગે અનેક દાવાઓ કરવામાં આવે છે. જોકે, સમુદાયવાર તુલના કરવા માટે તાજેતરના અને વિશ્વસનીય સત્તાવાર આંકડાઓ જરૂરી છે.
બીજી તરફ, ઉચ્ચ શિક્ષણ અને ટેક્નિકલ શિક્ષણ મેળવ્યા પછી પણ અનેક યુવાનોને તેમની લાયકાતને અનુરૂપ રોજગાર મળતો નથી. જ્યારે અન્ય લોકો પરંપરાગત વ્યવસાયો અને કૌશલ્ય આધારિત કામ દ્વારા આજીવિકા મેળવે છે. તેથી કોઈ એક સમુદાયને મળતા લાભનું મૂલ્યાંકન માત્ર ધાર્મિક ઓળખના આધારે નહીં, પરંતુ આવક, શિક્ષણ, રોજગાર અને સામાજિક સ્થિતિના આધારે થવું જોઈએ.
ચૂંટણી પ્રક્રિયા અને જવાબદારીનો સવાલ
ભાજપના હિન્દુત્વ આધારિત રાજકીય મોડેલ અંગેની ચર્ચાનો અંતિમ મુદ્દો ચૂંટણીની પારદર્શિતા અને લોકશાહી સંસ્થાઓની વિશ્વસનીયતા છે. વિપક્ષ દ્વારા SIR એટલે કે મતદાર યાદીની વિશેષ સઘન સુધારણા પ્રક્રિયાને લઈને ચૂંટણી પંચ સાથે મળીને ગેરરીતિ થતી હોવાના આરોપો મૂકવામાં આવે છે. આ આરોપો સાબિત થયેલા તથ્યો તરીકે નહીં, પરંતુ તપાસ અને સ્પષ્ટતાની માગ કરતા રાજકીય આક્ષેપો તરીકે જોવા જરૂરી છે.
મૂળ સવાલ એ છે કે ધાર્મિક અને સાંસ્કૃતિક મુદ્દાઓની સાથે રોજગાર, મોંઘવારી, શિક્ષણ, આરોગ્ય અને ભ્રષ્ટાચાર જેવા મુદ્દાઓને કેટલી પ્રાથમિકતા મળે છે. હિન્દુ હોય કે અન્ય કોઈ સમુદાયનો નાગરિક, સરકારની કામગીરીનું મૂલ્યાંકન તેના જીવનમાં આવેલા વાસ્તવિક ફેરફારોના આધારે થવું જોઈએ. ચૂંટણીમાં સત્તાવિરોધી અસંતોષ કેવી રીતે પ્રતિબિંબિત થાય છે, તે મતદારોના નિર્ણય, રાજકીય વિકલ્પો અને ચૂંટણી પ્રક્રિયાની વિશ્વસનીયતા પર આધારિત છે.
