- ફેક્ટરીઓેએ જવાબદારી વિમો બનાવવો જોઈએ
- ફેક્ટરીઓમાં નથી થતું મોટા ભાગે નિયમોનું પાલન
Fireworks factories in India: 2025માં ભારતમાં ફટાકડાના કારખાનાઓમાં અકસ્માતોને કારણે લગભગ 40 લોકોએ જીવ ગુમાવ્યા છે. આ અકસ્માતોનું સૌથી મોટું કારણ નિયમોનું પાલન ન કરવું છે.
મંગળવાર, 1 એપ્રિલના રોજ, ગુજરાતમાં એક ગેરકાયદેસર ફટાકડાની ફેક્ટરીમાં થયેલા વિસ્ફોટમાં 21 લોકો માર્યા ગયા હતા, જ્યારે 10 વધુ લોકો ઈજાગ્રસ્ત થયા હતા. વિસ્ફોટ એટલો વિનાશક હતો કે ઘણા મૃતકોના શરીરના ભાગો 200-300 મીટર દૂર એક ખેતરમાં વિખરાયેલા મળી આવ્યા હતા. મોટાભાગના મૃતકો મધ્યપ્રદેશના હરદા અને દેવાસ જિલ્લાના રહેવાસી હતા.
પશ્ચિમ બંગાળ
પશ્ચિમ બંગાળના દક્ષિણ 24 પરગણા જિલ્લામાં પણ એક અકસ્માત થયો હતો. ફટાકડાની ફેક્ટરી અને ગોદામમાં ભીષણ આગ લાગી હતી, જેમાં એક જ પરિવારના આઠ સભ્યોના મોત થયા હતા. મૃતકોમાં ચાર બાળકો પણ હતા. પોલીસે ફેક્ટરી માલિકો સામે ગુનો નોંધ્યો છે.
મધ્યપ્રદેશ
ફેબ્રુઆરી 2024 માં, મધ્યપ્રદેશમાં ફટાકડાની ફેક્ટરીમાં થયેલા વિસ્ફોટમાં 11 લોકો માર્યા ગયા હતા અને લગભગ 150 લોકો ઘાયલ થયા હતા.
તમિલનાડુ
તમિલનાડુના વિરુધુનગર જિલ્લામાં સ્થિત શિવકાશીને ભારતમાં ફટાકડા ઉત્પાદનનું કેન્દ્ર માનવામાં આવે છે. વિરુધુનગરમાં એક હજારથી વધુ ફટાકડાના કારખાનાઓ અને ત્રણ હજારથી વધુ ફટાકડાની દુકાનો છે. ફટાકડાના કારખાનાઓને લગતા મોટાભાગના અકસ્માતો પણ અહીં જ થાય છે. કામ કરતા કામદારોના સ્વાસ્થ્યને પણ અસર કરે છે.
2023 અને 2024 માં, વિરુધુનગરની ફટાકડા ફેક્ટરીઓમાં 27 અકસ્માતો થયા હતા અને આમાં 70 લોકોએ જીવ ગુમાવ્યા હતા. અકસ્માતોના વિશ્લેષણમાં જાણવા મળ્યું છે કે રસાયણોનો વધુ પડતો ઉપયોગ અને પરવાનગી કરતાં વધુ કામદારોને રોજગારી આપવાથી જીવલેણ અકસ્માતો થયા હતા.
વિરુધુનગરની લગભગ અડધી વસ્તી પ્રત્યક્ષ કે પરોક્ષ રીતે ફટાકડાના ઉત્પાદન સાથે સંકળાયેલી છે. અહીં સૂકા અને ગરમ વાતાવરણને કારણે, અહીં ફટાકડા બનાવવાનું સરળ છે. અહીંના ફટાકડા ઉદ્યોગે વર્ષ 2020-21માં 112 કરોડ રૂપિયાનો ટેક્સ ચૂકવ્યો હતો.
મધ્યપ્રદેશમાં ફટાકડાની ફેક્ટરીમાં જ્યાં વિસ્ફોટ થયો હતો, ત્યાં પરવાનગી આપેલી માત્રા કરતાં વધુ ફટાકડા બનાવવામાં આવી રહ્યા હતા. ફેક્ટરી સંચાલકો પાસે ફક્ત 15 કિલો વિસ્ફોટકો માટેનું લાઇસન્સ હતું, પરંતુ ફેક્ટરી પાસે તેના કરતા અનેક ગણો વધુ ગનપાઉડર હતું. આ ફેક્ટરીમાં અગાઉ પણ અકસ્માતો થયા હતા, પરંતુ તેમ છતાં ફટાકડા બનાવવાનું કામ બંધ થયું ન હતું.
વર્ષ 2021માં વિરુધુનગરમાં ફટાકડાની ફેક્ટરીમાં વિસ્ફોટમાં 27 લોકો માર્યા ગયા હતા. નેશનલ ગ્રીન ટ્રિબ્યુનલ (NGT) એ આની તપાસ માટે એક સમિતિની રચના કરી હતી. આ સમિતિએ શોધી કાઢ્યું હતું કે ફેક્ટરી પાસે બધા જરૂરી લાઇસન્સ હતા, પરંતુ તેમ છતાં વિસ્ફોટકોના નિયમો, 2008 ને સંપૂર્ણપણે અવગણવામાં આવી રહ્યા હતા. 2008 ફટાકડાના ઉત્પાદન, પરિવહન અને વેચાણ માટેના નિયમો નક્કી કરે છે.
ફટાકડાના કારખાનાઓમાં અકસ્માતો અટકાવવા માટે NGT સમિતિએ કહ્યું હતું કે ફટાકડાના કારખાનાઓ પર ડ્રોનનો ઉપયોગ કરીને નજર રાખવી જોઈએ. ત્યાં કામ કરતા કામદારો માટે સલામતી સંબંધિત તાલીમ હોવી જોઈએ. ખુલ્લામાં ફટાકડા ન બને તેની ખાતરી કરવી જોઈએ.
સમિતિએ સૂચન કર્યું હતું કે નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરતી ફેક્ટરીઓ પર ઓછામાં ઓછા 50 લાખ રૂપિયાનો દંડ લાદવો જોઈએ. વધુમાં, જે ફેક્ટરીઓ અગાઉ નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરવા બદલ દોષિત ઠર્યા છે તેમને બંધ કરવા જોઈએ અને તમામ ફેક્ટરીઓ માટે જાહેર જવાબદારી વીમો ફરજિયાત બનાવવો જોઈએ.
આ પણ વાંચોઃ Surat: તક્ષશિલા કાંડમાં મોતને ભેટલા બાળકોના પરિવારો 6 વર્ષથી ન્યાય લડે છે!
આ પણ વાંચોઃ Jamnagar: એરફોર્સનું જેગુઆર ફાઈટર પ્લેન તૂટી પડ્યુ, પાયલોટનું મોત
