Nationwide Student Protest: છેલ્લા બે મહિનામાં દેશની અનેક યુનિવર્સિટીઓ અને ઉચ્ચ શિક્ષણ સંસ્થાઓમાં વિદ્યાર્થીઓના વિરોધ-પ્રદર્શનની ઘટનાઓ સામે આવી છે. દિલ્હીના જંતર-મંતરથી લઈને BHU, JNU, જામિયા મિલિયા ઇસ્લામિયા, દિલ્હી યુનિવર્સિટી, IIT દિલ્હી, IISER પુણે, NALSAR હૈદરાબાદ, NLSIU બેંગલુરુ, મહાત્મા ગાંધી ઇન્ટરનેશનલ હિન્દી યુનિવર્સિટી વર્ધા, પંજાબ યુનિવર્સિટી અને અન્ય સંસ્થાઓ સુધી વિદ્યાર્થીઓએ અલગ-અલગ મુદ્દાઓને લઈને પોતાની માંગણીઓ રજૂ કરી છે.

જુલાઈમાં દિલ્હીના જંતર-મંતર પર કૉકરોચ જનતા પાર્ટી (CJP)ની આગેવાની હેઠળ વિદ્યાર્થીઓનું આંદોલન ચાલી રહ્યું હતું ત્યારે દેશના વિવિધ ભાગોમાંથી વિદ્યાર્થીઓ એકતા દર્શાવવા પહોંચ્યા હતા. બનારસ હિન્દુ યુનિવર્સિટી (BHU)માંથી આવેલી એક PhD સ્કૉલરે તે સમયે કહ્યું હતું કે આ લડાઈ કોઈ એક વ્યક્તિ, સંગઠન કે નેતાની નહીં પરંતુ દેશના કરોડો વિદ્યાર્થીઓના ભવિષ્ય સાથે જોડાયેલી છે. લોકશાહીમાં સરકારને પ્રશ્ન પૂછવાનો અધિકાર દરેક નાગરિકને છે અને આ અધિકાર કોઈ છીનવી શકે નહીં, એવો તેમનો દાવો હતો.

વિરોધનું સ્વરૂપ કેમ બદલાઈ રહ્યું છે?

JNU, જામિયા અને દિલ્હી યુનિવર્સિટી જેવા કેમ્પસોમાં વિદ્યાર્થી રાજકારણ અને વિરોધ પ્રદર્શનનો લાંબો ઇતિહાસ છે. પરંતુ છેલ્લા બે મહિનામાં એવા સંસ્થાઓમાંથી પણ વિદ્યાર્થીઓના વિરોધ સામે આવ્યા છે જ્યાં આ પ્રકારના આંદોલનો પ્રમાણમાં ઓછા જોવા મળતા હતા.

IIT દિલ્હી, IISER પુણે, NALSAR હૈદરાબાદ અને NLSIU બેંગલુરુ જેવી સંસ્થાઓમાં વિદ્યાર્થીઓએ અલગ-અલગ મુદ્દાઓ ઉઠાવ્યા છે. રસપ્રદ બાબત એ છે કે અનેક જગ્યાએ વિરોધ માત્ર ફી, હોસ્ટેલ કે કોઈ એક વહીવટી નિર્ણય પૂરતો સીમિત રહ્યો નથી. વિદ્યાર્થીઓએ યુનિવર્સિટીની સ્વાયત્તતા, અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા, સંસ્થાકીય જવાબદારી, પારદર્શિતા, માનસિક સ્વાસ્થ્ય અને નિર્ણય લેવાની પ્રક્રિયામાં વિદ્યાર્થીઓની ભૂમિકા જેવા મોટા સવાલો પણ ઉઠાવ્યા છે.

વર્ધા યુનિવર્સિટીમાં PhD પ્રવેશ અને મૂળભૂત સુવિધાઓનો મુદ્દો

મહારાષ્ટ્રની મહાત્મા ગાંધી ઇન્ટરનેશનલ હિન્દી યુનિવર્સિટી, વર્ધામાં 8 જુલાઈથી વિદ્યાર્થીઓનું આંદોલન ચાલી રહ્યું છે. વિદ્યાર્થીઓની મુખ્ય માંગણીઓમાં સત્ર 2022-23ની બાકી રહેલી PhD પ્રવેશ પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવી, સ્ત્રી અધ્યયન અને ફિલ્મ અધ્યયન વિભાગોને મુખ્ય કેમ્પસમાં ફરી શરૂ કરવું, પુસ્તકાલયને 24 કલાક ખુલ્લું રાખવું તથા ભોજન, પાણી, દવા અને સ્વચ્છતા જેવી મૂળભૂત સુવિધાઓ સુધારવાનો સમાવેશ થાય છે.

21 ઓગસ્ટની રાત્રે યુનિવર્સિટી વહીવટીતંત્રે છ દલિત અને OBC વિદ્યાર્થીઓ સામે રામનગર પોલીસ સ્ટેશનમાં FIR નોંધાવી. વહીવટીતંત્રનો આરોપ હતો કે વિદ્યાર્થીઓએ સરકારી કામગીરીમાં અડચણ ઊભી કરી અને યુનિવર્સિટીની સંપત્તિને નુકસાન પહોંચાડ્યું.

FIRમાં નામ ધરાવતા સ્ત્રી અધ્યયનના PhD સંશોધક રામચંદ્રે આરોપ લગાવ્યો કે અનેક વિદ્યાર્થીઓ આંદોલનમાં સામેલ હતા, પરંતુ દલિત સમુદાયમાંથી આવતા વિદ્યાર્થીઓને જાણીજોઈને નિશાન બનાવવામાં આવ્યા. FIR બાદ નિરંજન ઓબેરોય, રાજેશ કુમાર યાદવ, રાહુલ કુમાર ઠાકુર, રામચંદ્ર, રાકેશ અહિરવાર અને શિવપૂજન પાસી પર કેમ્પસમાં પ્રવેશનો પ્રતિબંધ પણ મૂકવામાં આવ્યો.

વિદ્યાર્થીઓનું કહેવું છે કે તેમણે લાંબા સમય સુધી વહીવટીતંત્ર સાથે વાતચીત કરી હતી, પરંતુ ઉકેલ ન મળતાં સત્યાગ્રહ અને અનિશ્ચિતકાળના ઉપવાસનો માર્ગ અપનાવ્યો. બીજી તરફ, યુનિવર્સિટી વહીવટીતંત્ર સતત સંવાદ કરવાનો દાવો કરે છે.

લખનૌ યુનિવર્સિટીમાં હોસ્ટેલ ફીમાં મોટો વધારો

લખનૌ યુનિવર્સિટીમાં વિદ્યાર્થીઓનો વિરોધ હોસ્ટેલ ફીમાં વધારા સામે છે. વિદ્યાર્થીઓના જણાવ્યા પ્રમાણે તમામ 18 હોસ્ટેલની ફીમાં વધારો કરવામાં આવ્યો છે અને રણવીર સિંહ બિષ્ટ હોસ્ટેલની વાર્ષિક ફીમાં લગભગ ચાર ગણો વધારો થયો છે.

વિદ્યાર્થીઓએ કુલપતિ અને પ્રૉક્ટરની કચેરી બહાર વિરોધ કરીને વધારો પાછો ખેંચવાની માંગ કરી. તેમનું કહેવું છે કે ફી વધારતા પહેલાં વિદ્યાર્થીઓ સાથે ચર્ચા કરવામાં આવી નહોતી. વિદ્યાર્થીઓએ ફી સંબંધિત નિર્ણયો માટે એવી સમિતિ બનાવવાની માંગ પણ કરી છે જેમાં વિદ્યાર્થી પ્રતિનિધિઓ સામેલ હોય.

કૉંગ્રેસે પણ ફી વધારાની ટીકા કરતાં તેને જાહેર શિક્ષણને વધુ મોંઘું બનાવવાની દિશામાંનું પગલું ગણાવ્યું.

દયાનંદ સાગર યુનિવર્સિટીમાં હોસ્ટેલ સુવિધાઓનો સવાલ

કર્ણાટકની દયાનંદ સાગર યુનિવર્સિટીના હરહલ્લી કેમ્પસના S-રેસિડેન્સિઝ હોસ્ટેલમાં 2 સપ્ટેમ્બરની રાત્રે સેંકડો વિદ્યાર્થીઓએ પ્રદર્શન કર્યું. વિદ્યાર્થીઓએ ખરાબ Wi-Fi, ગરમ પાણીનો અભાવ, પીવાના પાણીની ગુણવત્તા, સફાઈની સમસ્યા, મચ્છરો, ખરાબ લિફ્ટ અને ખાલી ફૂડ વેન્ડિંગ મશીનો જેવી સમસ્યાઓ ઉઠાવી.

વિદ્યાર્થીઓના જણાવ્યા પ્રમાણે હોસ્ટેલની વાર્ષિક ફી લગભગ 2.45 લાખ રૂપિયા છે અને આ સમસ્યાઓથી 5,000થી વધુ વિદ્યાર્થીઓ અસરગ્રસ્ત છે. 26 ઓગસ્ટે પણ વિરોધ થયો હતો, ત્યારબાદ વહીવટીતંત્રે પાંચ દિવસમાં સમસ્યાઓ દૂર કરવાની ખાતરી આપી હતી. વિદ્યાર્થીઓનું કહેવું છે કે 31 ઓગસ્ટની સમયમર્યાદા પસાર થયા પછી પણ સમસ્યાઓ યથાવત રહી.

કુલપતિ BS સત્યનારાયણે વીજળી, Wi-Fi અને પાણી સંબંધિત ફરિયાદો સ્વીકારી હતી અને સમસ્યાઓ દૂર કરવાની પ્રક્રિયા ચાલી રહી હોવાનું જણાવ્યું હતું. તેમણે વિદ્યાર્થીઓ માટે શુદ્ધ RO પાણીની વ્યવસ્થા કરવાની પણ વાત કરી.

જામિયામાં પ્રવેશ પ્રક્રિયા અને સસ્પેન્શન સામે વિરોધ

જામિયા મિલિયા ઇસ્લામિયામાં સ્પૉટ એડમિશન પ્રક્રિયામાં કથિત અનિયમિતતાઓને લઈને 24 ઓગસ્ટથી વિદ્યાર્થીઓ વિરોધ કરી રહ્યા છે. વિદ્યાર્થીઓનો આરોપ છે કે સ્પૉટ રાઉન્ડ ખૂબ ઝડપથી શરૂ કરવામાં આવ્યો, જેના કારણે ઘણા લાયક ઉમેદવારો પ્રવેશથી વંચિત રહી ગયા.

26 ઓગસ્ટે યુનિવર્સિટીએ એબિન બેસિલ, ધ્રુવ ચૌહાણ, તબરેઝ અફસર અને જાસિમ અલીને નોટિસ આપી અસ્થાયી રીતે સસ્પેન્ડ કર્યા હતા. તેમને ત્રણથી 10 દિવસ સુધી કેમ્પસમાં પ્રવેશથી પણ રોકવામાં આવ્યા. વહીવટીતંત્રનું કહેવું હતું કે આ વિદ્યાર્થીઓએ નક્કી કરેલા સ્થળની બહાર વિરોધ કર્યો હતો.

2 સપ્ટેમ્બરે NSUI, AISA, SFI અને ફ્રેટરનિટી મૂવમેન્ટ સહિત નવ વિદ્યાર્થી સંગઠનોએ સંયુક્ત રીતે વિરોધનું આહ્વાન કર્યું. સંગઠનોનો આરોપ હતો કે વિદ્યાર્થીઓની ફરિયાદોનું નિરાકરણ લાવવાને બદલે વહીવટીતંત્ર દંડાત્મક કાર્યવાહી કરી રહ્યું છે. બીજી તરફ યુનિવર્સિટીનું કહેવું છે કે સ્પૉટ રાઉન્ડ ખાલી બેઠકો ભરવા માટે યોજાય છે અને પાત્ર વિદ્યાર્થીઓને તક આપવામાં આવે છે.

જાદવપુર યુનિવર્સિટીમાં દિવાલોની ગ્રાફિટીથી રાજકીય વિવાદ

જાદવપુર યુનિવર્સિટીમાં દિવાલો પર લખાયેલા રાજકીય અને સામાજિક સૂત્રોને લઈને ઓગસ્ટના અંતમાં વિવાદ થયો. 29 ઓગસ્ટે વહીવટીતંત્રના આદેશથી વર્ષોથી દિવાલો પર લખાયેલી ગ્રાફિટીને ચૂનાથી ઢાંકી દેવામાં આવી. તેમાં પેલેસ્ટાઇન, મનુવાદ, રવીન્દ્રનાથ ટાગોર, પંડિત રઘુનાથ મુર્મૂ અને ચે ગ્વેવારા જેવા મુદ્દાઓ અને નામો સાથે જોડાયેલા લખાણો હતા.

બીજા જ દિવસે વિદ્યાર્થીઓએ વરસાદ વચ્ચે ફરી દિવાલો પર લખવાનું શરૂ કર્યું. બાદમાં ABVP અને અન્ય રાજકીય પ્રવૃત્તિઓને લઈને પણ વિવાદ વધ્યો. વિદ્યાર્થીઓએ આરોપ લગાવ્યો કે દિવાલો પરથી ડાબેરી સંગઠનોનું લખાણ પસંદગીપૂર્વક દૂર કરવામાં આવ્યું, જ્યારે ABVP સંબંધિત સામગ્રી કેટલીક જગ્યાએ યથાવત રહી.

આ મુદ્દો રાજકીય નિવેદનો સાથે પણ જોડાયો. પશ્ચિમ બંગાળના BJP નેતા સુવેન્દુ અધિકારીએ યુનિવર્સિટીમાં કેટલાક સૂત્રો અંગે વાંધો ઉઠાવી ‘દિમાગી નક્સલ’ સક્રિય હોવાનો આરોપ લગાવ્યો હતો. તેમણે કહ્યું હતું કે ‘અથવા તો તેઓ રહેશે અથવા અમે રહીશું.’

વિદ્યાર્થીઓએ 2020 બાદથી બાકી રહેલી વિદ્યાર્થી સંઘની ચૂંટણી યોજવાની માંગ પણ ઉઠાવી. તેમનો તર્ક છે કે કેમ્પસમાં રાજકીય મતભેદોનો ઉકેલ લોકશાહી વિદ્યાર્થી ચૂંટણીથી આવવો જોઈએ.

IIT દિલ્હીમાં વિદ્યાર્થીના મૃત્યુ બાદ માનસિક સ્વાસ્થ્યનો મુદ્દો

IIT દિલ્હીમાં 31 વર્ષીય MSc વિદ્યાર્થી ઋષિકેશ કુમારના કેમ્પસમાં કથિત આત્મહત્યા બાદ વિદ્યાર્થીઓએ પ્રદર્શન શરૂ કર્યું. વિદ્યાર્થીઓએ સ્વતંત્ર તપાસ, સંસ્થાકીય જવાબદારી અને પરિવારને વળતર સહિતની માંગણીઓ કરી.

વિદ્યાર્થીઓએ માનસિક સ્વાસ્થ્ય સહાય, હોસ્ટેલ વ્યવસ્થા અને વિદ્યાર્થી કલ્યાણની નીતિઓ પર પણ સવાલ ઉઠાવ્યા. સંસ્થાએ બાહ્ય તપાસ સમિતિ બનાવી અને દિલ્હી હાઇકોર્ટની નિવૃત્ત ન્યાયાધીશ મુક્તા ગુપ્તાને અધ્યક્ષ બનાવવામાં આવ્યા. અગાઉ ઉત્તરાખંડના પૂર્વ DGP અશોક કુમારે વ્યક્તિગત કારણોસર સમિતિમાંથી પોતાને અલગ કર્યા હતા.

વિદ્યાર્થીઓએ તપાસ પૂર્ણ થાય ત્યાં સુધી પોતાનું આંદોલન સ્થગિત કર્યું છે.

IISER પુણેમાં માનસિક સ્વાસ્થ્ય અને હોસ્ટેલ નિયમોનો વિરોધ

IISER પુણેમાં 27 ઓગસ્ટથી વિદ્યાર્થીઓ અનિશ્ચિતકાળના ધરણા પર છે. આંદોલનની પૃષ્ઠભૂમિમાં 16 ઓગસ્ટે કેમ્પસની એક ઇમારત પરથી કૂદ્યા બાદ એક વિદ્યાર્થીનું મૃત્યુ અને વિદ્યાર્થી પરિષદના મહાસચિવ રાજ બાગવેના સસ્પેન્શન સહિતના મુદ્દાઓ છે.

વિદ્યાર્થીઓ કાયમી કાઉન્સેલર અને મનોચિકિત્સકોની નિમણૂક, આત્મહત્યા નિવારણ અંગે નિયમિત તાલીમ, 24 કલાક નર્સ, તબીબી સુવિધાઓમાં સુધારો અને હોસ્ટેલના લિંગ તથા સમય આધારિત અવરજવર નિયંત્રણોમાં ફેરફારની માંગ કરી રહ્યા છે.

31 ઓગસ્ટ સુધીમાં 850થી વધુ વિદ્યાર્થીઓએ માંગપત્ર પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા અને 1 સપ્ટેમ્બર સુધી આ સંખ્યા લગભગ 900 સુધી પહોંચી હતી. 2 સપ્ટેમ્બરે આંદોલન સાતમા દિવસે પહોંચ્યું હતું. વિદ્યાર્થીઓએ ડીનની કચેરીઓ સામે ધરણું ચાલુ રાખ્યું હતું.

NALSAR અને NLSIUમાં CJIને લઈને વિવાદ

NALSAR હૈદરાબાદમાં વિદ્યાર્થીઓએ આગામી દીક્ષાંત સમારોહમાં મુખ્ય ન્યાયાધીશ CJI સૂર્યકાંતને મુખ્ય અતિથિ બનાવવાના નિર્ણય સામે વાંધો ઉઠાવ્યો હતો. વિદ્યાર્થીઓએ જુલાઈમાં NEET-UG અને અન્ય મુદ્દાઓ પર દિલ્હીમાં થયેલા વિદ્યાર્થી પ્રદર્શન દરમિયાન થયેલી કથિત પોલીસ કાર્યવાહી સંબંધિત સુપ્રીમ કોર્ટની કાર્યવાહીનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો.

400થી વધુ વિદ્યાર્થીઓએ યુનિવર્સિટી વહીવટીતંત્રને વાંધો મોકલ્યો હતો. ત્યારબાદ 13 ઓગસ્ટે બાર કાઉન્સિલ ઑફ ઇન્ડિયાએ 2026 બેચના વિદ્યાર્થીઓની રાજ્ય બાર કાઉન્સિલમાં નોંધણી પર રોક લગાવવાનો આદેશ આપ્યો, જોકે થોડા કલાકોમાં આ નિર્ણય પાછો ખેંચાયો અને BCI અધ્યક્ષ મનન કુમાર મિશ્રાએ માફી માંગી.

CJI સૂર્યકાંતે બાદમાં કહ્યું કે તેમણે NALSARનું આમંત્રણ સ્વીકાર્યું જ નહોતું.

આ મુદ્દો NLSIU બેંગલુરુ સુધી પણ પહોંચ્યો. અહીં 2026માં સ્નાતક થનારા 165 વિદ્યાર્થીઓ, 409 વર્તમાન વિદ્યાર્થીઓ અને 128 પૂર્વ વિદ્યાર્થીઓએ CJI તથા BCI અધ્યક્ષને દીક્ષાંત સમારોહમાં બોલાવવાના મુદ્દે વાંધો વ્યક્ત કર્યો. 27 ઓગસ્ટે NLSIUએ 2026 બેચનો પ્રસ્તાવિત 34મો દીક્ષાંત સમારોહ રદ કર્યો અને વિદ્યાર્થીઓને ગેરહાજરીમાં ડિગ્રી આપવાની વાત કરી.

પંજાબ યુનિવર્સિટીમાં વિદ્યાર્થીના મૃત્યુ બાદ આંદોલન

પંજાબ યુનિવર્સિટીના દક્ષિણ કેમ્પસમાં જુલાઈના અંતમાં માઇક્રોબાયોલોજી વિભાગની ચોથા વર્ષની PhD સંશોધક જ્યોતિનું પાણી ભરાયેલા રસ્તા પરથી પસાર થતી વખતે કથિત કરંટ લાગવાથી મૃત્યુ થયું હતું. વિદ્યાર્થીઓએ આ ઘટનાને વહીવટીતંત્રની બેદરકારી ગણાવીને વિરોધ કર્યો.

વિદ્યાર્થીઓએ માળખાકીય સુવિધાઓનું ઑડિટ, જવાબદાર અધિકારીઓ સામે કાર્યવાહી, પરિવારને વળતર, મુખ્ય સુરક્ષા અધિકારીનું સસ્પેન્શન અને કુલપતિના રાજીનામાની માંગ કરી. યુનિવર્સિટીએ કહ્યું હતું કે મૃત્યુનું ચોક્કસ કારણ તપાસ હેઠળ છે.

પુડુચેરી યુનિવર્સિટીમાં મૂળભૂત સુવિધાઓનો મુદ્દો

21 ઓગસ્ટે ABVPએ પુડુચેરી યુનિવર્સિટીમાં અનિશ્ચિતકાળના ધરણાની શરૂઆત કરી. વિદ્યાર્થીઓનો આરોપ હતો કે કર્મચારીઓની ઑફિસના નવીનીકરણ પાછળ કરોડો રૂપિયા ખર્ચવામાં આવી રહ્યા છે, જ્યારે પીવાનું પાણી, હોસ્ટેલ, રમતગમત અને પરિવહન જેવી મૂળભૂત સુવિધાઓની માંગણીઓ પર પૂરતું ધ્યાન આપવામાં આવતું નથી.

ABVPએ ખર્ચની શિક્ષણ મંત્રાલય દ્વારા તપાસની માંગ કરી. યુનિવર્સિટી વહીવટીતંત્રે સંવાદ દ્વારા સમસ્યાઓ ઉકેલવાની ખાતરી આપી અને કહ્યું કે વિદ્યાર્થીઓની યોગ્ય માંગણીઓની સમયાંતરે સમીક્ષા થાય છે.

ફી, પરીક્ષા અને શૈક્ષણિક નિર્ણયો સામે પણ વિરોધ

પુણેની MIT વર્લ્ડ પીસ યુનિવર્સિટીમાં 1 સપ્ટેમ્બરે વિશેષ પરીક્ષાના પરિણામોને લઈને વિદ્યાર્થીઓએ વિરોધ કર્યો. વિદ્યાર્થીઓનો દાવો હતો કે શૈક્ષણિક વર્ષ બચાવવા માટે યોજાયેલી પરીક્ષા બાદ પણ ઘણા વિદ્યાર્થીઓને ફરી નિષ્ફળ જાહેર કરવામાં આવ્યા.

તેલંગાણામાં પૉલિટેકનિક કૉલેજોને યંગ ઇન્ડિયા સ્કિલ્સ યુનિવર્સિટી હેઠળ લાવવાના નિર્ણય સામે પણ વિદ્યાર્થીઓએ ઓગસ્ટમાં વિરોધ કર્યો. વિદ્યાર્થીઓને આશંકા હતી કે ડિપ્લોમા બાદ એન્જિનિયરિંગના બીજા વર્ષમાં મળતી લેટરલ એન્ટ્રી બંધ થઈ શકે છે. જોકે, રાજ્યના શ્રમ મંત્રી G. વિવેક વેંકટસ્વામીએ આ આશંકાને ફગાવી દીધી અને લેટરલ એન્ટ્રી ચાલુ રહેશે તેવી ખાતરી આપી.

હિમાચલ પ્રદેશ યુનિવર્સિટીમાં પણ વિદ્યાર્થીઓએ ફી વધારા સામે વિરોધ કર્યો. વિદ્યાર્થી સંગઠનોના જણાવ્યા પ્રમાણે કેટલીક શ્રેણીઓમાં ફીમાં 25 ટકાથી વધુ વધારો થયો હતો. SFIએ ફી વધારો પાછો ખેંચવાની અને નવનિયુક્ત પ્રોફેસરોને દૂર કરવાની માંગ કરી.

બેંગલુરુની સેન્ટ જોસેફ્સ યુનિવર્સિટીમાં પણ વિદ્યાર્થીઓએ દીક્ષાંત સમારોહ માટેની 4,500 રૂપિયાની ફી અને વધારાના 600 રૂપિયાના ચાર્જ સામે સવાલ ઉઠાવ્યા. માતા-પિતાને કાર્યક્રમમાં સામેલ કરવાની મંજૂરી અંગે પણ વિરોધ થયો હતો. બાદમાં યુનિવર્સિટીએ વાલીઓને સામેલ કરવાની મંજૂરી આપવાની વાત કરી.

શું આ દેશવ્યાપી વિદ્યાર્થી આંદોલનની શરૂઆત છે?

દેશની અલગ-અલગ યુનિવર્સિટીઓમાં ચાલી રહેલા આંદોલનોને જોતા એક બાબત સ્પષ્ટ દેખાય છે કે વિદ્યાર્થીઓના પ્રશ્નો હવે માત્ર ફી, હોસ્ટેલ કે પરીક્ષા સુધી મર્યાદિત નથી. તેઓ સંસ્થાકીય પારદર્શિતા, જવાબદારી, અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા, માનસિક સ્વાસ્થ્ય, કેમ્પસ લોકશાહી અને નિર્ણય પ્રક્રિયામાં પોતાની ભૂમિકા જેવા વ્યાપક મુદ્દાઓ પર પણ સવાલ કરી રહ્યા છે.

જોકે, આ તમામ આંદોલનોને હાલ એક જ સંગઠિત દેશવ્યાપી વિદ્યાર્થી આંદોલન તરીકે ઓળખાવવું વહેલું ગણાશે. અલગ-અલગ સંસ્થાઓમાં વિરોધના કારણો અને નેતૃત્વ અલગ છે. પરંતુ વિવિધ કેમ્પસોમાં એકસાથે વિદ્યાર્થીઓનો અવાજ ઉઠવો એ ઉચ્ચ શિક્ષણ ક્ષેત્રમાં અસંતોષના વિસ્તરતા સ્વરૂપ તરફ ચોક્કસ સંકેત આપે છે.

હવે મહત્વનો સવાલ એ છે કે યુનિવર્સિટી વહીવટીતંત્ર અને સરકારો આ વિરોધોને માત્ર શિસ્ત અથવા કાયદો-વ્યવસ્થાના મુદ્દા તરીકે જોશે કે વિદ્યાર્થીઓની માંગણીઓ, ચિંતાઓ અને પ્રશ્નોના સંસ્થાકીય ઉકેલ તરફ આગળ વધશે. આવનારા સમયમાં આ જ નક્કી કરશે કે હાલના અલગ-અલગ કેમ્પસ વિરોધો એક મોટા વિદ્યાર્થી આંદોલનમાં રૂપાંતરિત થાય છે કે પછી સ્થાનિક સ્તરે જ સમાપ્ત થઈ જાય છે.