Siang Project Protest: અરુણાચલ પ્રદેશમાં પ્રસ્તાવિત 12,000 મેગાવોટના અપર સિયાંગ બહુપક્ષીય પ્રોજેક્ટને લઈને વિરોધ વધુ ઉગ્ર બન્યો છે. સિયાંગ ઇન્ડિજિનસ ફાર્મર્સ ફોરમ (SIFF)એ મંગળવારે, 6 ઓક્ટોબરે દાવો કર્યો કે પ્રોજેક્ટના વિરોધ દરમિયાન સુરક્ષા દળો અને પ્રદર્શનકારીઓ વચ્ચે થયેલી અથડામણોમાં પ્રોજેક્ટથી અસરગ્રસ્ત પરિવારોના 67 સભ્યો ઘાયલ થયા છે. આ દાવો સિયાંગ પોલીસના એ નિવેદનના એક દિવસ બાદ આવ્યો છે જેમાં અથડામણમાં આઠથી વધુ સુરક્ષાકર્મીઓ ઘાયલ થયા હોવાનું અને બે મહિલાઓ સહિત પાંચ લોકોની ધરપકડ કરવામાં આવી હોવાનું જણાવાયું હતું.
રીગામાં 52 અને પાંગકાંગમાં 15 લોકો ઘાયલ
SIFFના મહાસચિવ લિકેંગ લિબાંગ દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા અહેવાલ મુજબ, 4 ઓક્ટોબરે સિયાંગ જિલ્લાના ઉગ્ગેંગમાં હિંસક અથડામણ થઈ હતી. આ વિસ્તારમાં પ્રસ્તાવિત પ્રોજેક્ટ માટે સિયાંગ નદી પર પ્રી-ફિઝિબિલિટી રિપોર્ટ એટલે કે PFR તૈયાર કરવા માટેનો સર્વે ચાલી રહ્યો છે, જેનો સ્થાનિક લોકો સતત વિરોધ કરી રહ્યા છે.
સંગઠનના દાવા પ્રમાણે રીગામાં 52 અને પાંગકાંગમાં 15 લોકો ઘાયલ થયા હતા. કુલ 67 ઘાયલોમાંથી 31 લોકોને ગંભીર ઈજાઓ થઈ હોવાનું અને 36 લોકોને સામાન્ય ઈજાઓ થઈ હોવાનું SIFFએ જણાવ્યું છે. જોકે, આ આંકડા સંગઠનનો દાવો છે અને સમગ્ર ઘટનાની સત્તાવાર તપાસ તથા ઘાયલોની સ્થિતિ અંગે વધુ વિગતો મહત્વપૂર્ણ રહેશે.
આઠ વાહનોને નુકસાન પહોંચાડવાનો પણ આક્ષેપ
SIFFએ એવો પણ દાવો કર્યો છે કે અથડામણ દરમિયાન પ્રોજેક્ટથી અસરગ્રસ્ત પરિવારોનાં આઠ વાહનોને ભારે નુકસાન પહોંચાડવામાં આવ્યું હતું. તેમાં રીગાના ચાર પિક-અપ વાહનો અને પાંગકાંગના ચાર કાર અથવા પિક-અપ વાહનોનો સમાવેશ થાય છે.
સંગઠને રિઉ અને બેગિંગ ગામ સાથે જોડાયેલી અન્ય એક ઘટનાનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો છે. ડાઇટે ડાઇમમાં સિયાંગ પુલ પાસે બનેલી આ ઘટનામાં પ્રોજેક્ટથી અસરગ્રસ્ત સાત લોકો ઘાયલ થયાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે. તેમાં રિઉના પાંચ અને બેગિંગના બે લોકોનો સમાવેશ થાય છે. SIFF મુજબ એક વ્યક્તિને ગંભીર ઈજા થઈ હતી, જ્યારે છ લોકોને સામાન્ય ઈજાઓ થઈ હતી.
યુવા સંગઠને સુરક્ષા દળોને પાછા બોલાવવાની માગ કરી
અપર સિયાંગ પ્રોજેક્ટના વિરોધ વચ્ચે ઑલ આદી યુથ એસોસિએશન એટલે કે AAYAએ પણ સરકાર સામે સવાલ ઉઠાવ્યા છે. સંગઠને સિયાંગ અને અપર સિયાંગ જિલ્લામાં વિરોધને નિયંત્રિત કરવા માટે તૈનાત કરવામાં આવેલા કેન્દ્રીય સશસ્ત્ર પોલીસ દળો અને રાજ્ય પોલીસને પાછા બોલાવવાની માગ કરી છે.
AAYAએ પ્રદર્શનકારીઓ અને સુરક્ષા દળો વચ્ચેની અથડામણો પર ચિંતા વ્યક્ત કરી અને કહ્યું કે સ્થાનિક સમુદાયની સમસ્યાઓનો ઉકેલ સુરક્ષા દળોની તૈનાતીથી નહીં પરંતુ વાતચીતથી લાવવો જોઈએ. સંગઠને પ્રદર્શનકારીઓ સામે નોંધાયેલી FIR પાછી ખેંચવા અને સરકારી અધિકારીઓના સસ્પેન્શન ઓર્ડર રદ કરવાની પણ માગ કરી છે.
‘કેબાંગ’ પ્રણાલીથી ઉકેલ લાવવાની દલીલ
AAYAના IPR સચિવ ઓકુટ તાલીએ કહ્યું કે આદી સમાજ પરંપરાગત રીતે ‘કેબાંગ’ પ્રણાલી દ્વારા મહત્વના મુદ્દાઓ પર ચર્ચા કરીને નિર્ણય લેતો આવ્યો છે. તેમના આક્ષેપ મુજબ 27 અસરગ્રસ્ત ગામોના લોકો સાથે પૂરતી વાતચીત કર્યા વિના મોટી સંખ્યામાં સુરક્ષા દળો તૈનાત કરવામાં આવ્યા છે.
તાલીએ એવો પણ દાવો કર્યો કે વિરોધમાં ભાગ લેવા બદલ કેટલાક ગામ બુરા અને ગામ બુરિયોને સસ્પેન્ડ કરવામાં આવ્યા છે અને અનેક લોકો સામે FIR નોંધાઈ છે. AAYAએ આ કાર્યવાહી પાછી ખેંચવાની માગ કરી છે. સંગઠનનું કહેવું છે કે પ્રોજેક્ટ સાથે જોડાયેલા નિર્ણયો લેતી વખતે સ્થાનિક લોકોની સંમતિ અને પરંપરાગત વ્યવસ્થાને મહત્વ આપવું જોઈએ.
પૂર્વ મુખ્યમંત્રી ગેગોંગ અપાંગે PFR સર્વે રોકવાની માગ કરી
અરુણાચલ પ્રદેશના પૂર્વ મુખ્યમંત્રી ગેગોંગ અપાંગે પણ પ્રોજેક્ટ મુદ્દે સરકારને ઘેરી છે. તેમણે PFR સર્વે તાત્કાલિક પાછો ખેંચવાની અને સિયાંગ નદીના કિનારે રહેતા લોકોના હિતમાં અપર સિયાંગ બહુપક્ષીય પ્રોજેક્ટ રદ કરવાની સરકારી જાહેરાત કરવાની માગ કરી છે.
અપાંગે દાવો કર્યો કે વિશાળ બંધનું નિર્માણ સિયાંગ નદીની આસપાસના વિસ્તારોને અસર કરશે અને આદી સમુદાયના ઇતિહાસ, વારસા અને સંસ્કૃતિને નુકસાન પહોંચી શકે છે. તેમણે કહ્યું કે સ્થાનિક લોકો લાંબા સમયથી બંધના નિર્માણનો વિરોધ કરી રહ્યા છે, તેથી PFR સર્વે કરાવવાનો કોઈ અર્થ નથી.
‘PFR એટલે બંધ નહીં’ સરકારની દલીલ પર પણ સવાલ
અપાંગે મુખ્યમંત્રી અને સરકારના અન્ય પ્રતિનિધિઓની એ દલીલ પર પણ સવાલ ઉઠાવ્યો કે PFR સર્વેનો અર્થ સીધો બંધ બનાવવાનો નિર્ણય નથી. તેમના જણાવ્યા મુજબ સ્થાનિક લોકોનો મૂળ વિરોધ જ પ્રસ્તાવિત બંધ સામે છે. તેથી તેમની દલીલ છે કે જ્યારે પ્રોજેક્ટનો સામાજિક અને પર્યાવરણીય વિરોધ સ્પષ્ટ છે ત્યારે સર્વે આગળ વધારવાની જરૂરિયાત અંગે સરકારે ફરી વિચાર કરવો જોઈએ.
તેમણે ચીનમાં યારલંગ ત્સાંગપો નદી પર બની રહેલા વિશાળ બંધના સંદર્ભમાં સિયાંગ પ્રોજેક્ટને જરૂરી ગણાવતી સરકારી દલીલ અંગે પણ સવાલ ઉઠાવ્યા. અપાંગે પૂછ્યું કે જો સિયાંગના વિસ્તારો ડૂબમાં જશે તો સ્થાનિક આદિવાસી લોકોના વિસ્થાપન અને તેમની જમીન-સંસ્કૃતિને થતા નુકસાનની ભરપાઈ કેવી રીતે થશે.
જમીનના પરંપરાગત અધિકારોનો મુદ્દો કેન્દ્રમાં
ગેગોંગ અપાંગે દાવો કર્યો કે સિયાંગ ખીણ આઝાદી પછીથી શાંતિપૂર્ણ વિસ્તાર રહી છે અને તાજેતરની અથડામણો ગંભીર ચિંતાનો વિષય છે. તેમના અનુસાર આ વિસ્તારમાં જમીન પર સ્થાનિક સમુદાયના પરંપરાગત માલિકી હકો છે અને કોઈપણ મોટા પ્રોજેક્ટ માટે તેમની સંમતિ અને પરવાનગીનો પ્રશ્ન મહત્વપૂર્ણ છે.
હવે સિયાંગ પ્રોજેક્ટ સામેનો વિરોધ માત્ર PFR સર્વે પૂરતો સીમિત રહ્યો નથી. એક તરફ સરકાર પ્રોજેક્ટને વિકાસ, ઊર્જા સુરક્ષા અને વ્યૂહાત્મક જરૂરિયાત સાથે જોડે છે, તો બીજી તરફ સ્થાનિક સંગઠનો અને પૂર્વ મુખ્યમંત્રી જેવા નેતાઓ જમીન, પર્યાવરણ, સંસ્કૃતિ, વિસ્થાપન અને પરંપરાગત અધિકારોને લઈને વિરોધ કરી રહ્યા છે. 67 લોકો ઘાયલ થયાના દાવા બાદ મુખ્ય સવાલ એ છે કે સરકાર હવે સુરક્ષા દળોની તૈનાતી કરતાં સંવાદ અને સ્થાનિક લોકોની ચિંતાઓના ઉકેલ તરફ કેટલું આગળ વધે છે.
