Telangana BC CM Demand: તેલંગાણા કોંગ્રેસમાં આગામી મુખ્યમંત્રી કોણ હશે અને રાજ્યમાં રાજકીય સત્તાનું સંતુલન કેવી રીતે જળવાશે, તે અંગે ચર્ચા તેજ બની છે. તેલંગાણા પ્રદેશ કોંગ્રેસ સમિતિ (TPCC)ના અધ્યક્ષ બી. મહેશ કુમાર ગૌડે આગામી મુખ્યમંત્રી પછાત વર્ગ (BC)માંથી હોવા જોઈએ તેવી માગ કરીને પક્ષની અંદર નવા રાજકીય સમીકરણો ઊભાં કર્યાં છે. તેમનું નિવેદન મુખ્યમંત્રી રેવંત રેડ્ડીના લાંબા સમય સુધી સત્તામાં રહેવાના દાવા વચ્ચે આવ્યું હોવાથી તેને માત્ર સામાજિક ન્યાયની માગ તરીકે જ નહીં, પરંતુ કોંગ્રેસની આંતરિક સત્તાની વહેંચણી સાથે જોડીને પણ જોવામાં આવી રહ્યું છે.

ગયા અઠવાડિયે હૈદરાબાદ નજીક શમશાબાદમાં અન્ય પછાત વર્ગ (OBC)ના નેતાઓની મોટી સભામાં ગૌડે કહ્યું હતું કે રાજ્યના આગામી મુખ્યમંત્રી BC સમુદાયમાંથી હોવા જોઈએ. આ નિવેદનથી રાજકીય વર્તુળોમાં ચર્ચા શરૂ થઈ છે. રેવંત રેડ્ડી અગાઉ કહી ચૂક્યા છે કે જો કોંગ્રેસ સતત ચૂંટણી જીતે અને સત્તામાં રહે, તો તેઓ 2034 સુધી રાજ્યનું નેતૃત્વ કરવા માગે છે. આવી સ્થિતિમાં ગૌડની માગને રેવંતના રાજકીય ભવિષ્ય અંગેના દાવા સામે એક અલગ સંકેત તરીકે જોવામાં આવી રહી છે.

‘જેટલી વસ્તી, એટલો હક’ના નારા સાથે BC સમુદાયની માગ

મહેશ કુમાર ગૌડે પોતાના નિવેદનને કોંગ્રેસના રાષ્ટ્રીય નેતૃત્વના સમર્થન સાથે જોડ્યું હતું. તેમણે જણાવ્યું હતું કે કોંગ્રેસ અધ્યક્ષ મલ્લિકાર્જુન ખડગે અને લોકસભામાં વિપક્ષના નેતા રાહુલ ગાંધી બંનેનું તેમને સમર્થન છે. રાહુલ ગાંધી દ્વારા રજૂ કરવામાં આવેલા ‘જેટલી વસ્તી, એટલો હક’ના વિચારનો ઉલ્લેખ કરતાં ગૌડે કહ્યું કે તેલંગાણાની કુલ વસ્તીમાં BC સમુદાયનો હિસ્સો 54 ટકાથી વધુ છે. તેમના મતે, આ વસ્તીગત પ્રમાણને ધ્યાનમાં રાખીને પછાત વર્ગને રાજકીય પ્રતિનિધિત્વમાં યોગ્ય સ્થાન મળવું જોઈએ.

ગૌડ તેલંગાણા પ્રદેશ કોંગ્રેસ સમિતિના OBC પ્રકોષ્ઠ દ્વારા આયોજિત જનસભાને સંબોધી રહ્યા હતા. સભામાં કેન્દ્ર સરકાર સમક્ષ વસ્તીગણતરીમાં OBCની જાતિ આધારિત ગણતરીનો સમાવેશ કરવાની અને BC સમુદાયને સામાજિક ન્યાય આપવાની માગ કરવામાં આવી હતી.

જોકે, ગૌડે પોતાના નિવેદનમાં રેવંત રેડ્ડીની ભૂમિકાને પણ સ્વીકારી હતી. તેમણે તેલંગાણા સરકાર દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલા જાતિ સર્વેક્ષણને ઐતિહાસિક પહેલ ગણાવીને તેનો શ્રેય મુખ્યમંત્રીને આપ્યો હતો. આમ, તેમણે સામાજિક ન્યાયની માગ રજૂ કરવાની સાથે વર્તમાન મુખ્યમંત્રી સાથે સીધો સંઘર્ષ ઊભો ન થાય તેનું પણ ધ્યાન રાખ્યું હતું.

119માંથી માત્ર 19 BC ધારાસભ્યો, છતાં રાજકીય પ્રતિનિધિત્વનો મુદ્દો ચર્ચામાં

મહેશ ગૌડના નિવેદનને કોંગ્રેસના કેટલાક ધારાસભ્યો અને સાંસદોએ ગંભીરતાથી લીધું હોવાનું માનવામાં આવે છે. તેલંગાણા વિધાનસભાની કુલ 119 બેઠકોમાંથી માત્ર 19 ધારાસભ્યો BC વર્ગના છે. આ આંકડો પછાત વર્ગની વસ્તી અને વિધાનસભામાં તેના પ્રતિનિધિત્વ વચ્ચેના તફાવત અંગે સવાલ ઊભા કરે છે.

કોંગ્રેસના BC નેતાઓએ ઉચ્ચ જાતિના નેતાઓના પરંપરાગત રાજકીય પ્રભુત્વને પડકારવા બદલ ગૌડના વલણની પ્રશંસા કરી હોવાનું જણાવાયું છે. બીજી તરફ, રેડ્ડી અને કમ્મા સમુદાયના મોટા ભાગના ધારાસભ્યોએ આ નિવેદન અંગે જાહેરમાં કોઈ પ્રતિક્રિયા આપી નથી.

ગૌડને કોંગ્રેસના વરિષ્ઠ નેતા વી. હનુમંત રાવ (VHR)નું સમર્થન મળ્યું છે. તેઓ BC સમુદાયના જાણીતા નેતા છે અને મુખ્યમંત્રીના 14 સલાહકારોમાં સામેલ છે. હનુમંત રાવે પણ આગામી મુખ્યમંત્રી પછાત વર્ગમાંથી બનાવવાની માગનું પુનરાવર્તન કરીને પક્ષના ટોચના નેતૃત્વને આ મુદ્દે વિચારવા અપીલ કરી હતી.

સત્તાની વહેંચણી અંગે રેવંત રેડ્ડી પર દબાણ વધવાની શક્યતા

કોલકાતાની સેન્ટર ફૉર સ્ટડીઝ ઇન સોશિયલ સાયન્સિસના સમાજશાસ્ત્રના સહાયક પ્રોફેસર ડૉ. સી. સતીશ કુમારના મતે, કોંગ્રેસ સંગઠન અને ધારાસભ્યો પરના નિયંત્રણ વચ્ચે સંતુલન જાળવવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે. તેમના મતે, BC મુખ્યમંત્રીની માગથી પક્ષમાં નેતૃત્વ અને સત્તાની વહેંચણી અંગેની ચર્ચાને નવી દિશા મળી છે.

સતીશ કુમારે જણાવ્યું હતું કે મહેશ ગૌડનું નિવેદન રેવંત રેડ્ડીના 2034 સુધી મુખ્યમંત્રી રહેવાના દાવા સામે એક અલગ સમયમર્યાદા અને રાજકીય વિકલ્પ રજૂ કરે છે. તેમણે વધુમાં કહ્યું કે કેબિનેટમાં ઓછામાં ઓછા ત્રણથી ચાર BC મંત્રીઓને સ્થાન આપવાની અને મુખ્યમંત્રીની સલાહકાર ટીમમાં BC નેતાઓને સામેલ કરવાની માગ પણ આ જ ચર્ચાનો ભાગ છે.

તેમના મતે, આ માગો દ્વારા રેવંત રેડ્ડીની સરકાર પર ભવિષ્યમાં સત્તાની વહેંચણી કેવી રીતે થવી જોઈએ તે અંગે દબાણ ઊભું થઈ શકે છે. જોકે, કોંગ્રેસ સમગ્ર BC સમુદાયને એકજૂથ કરવામાં કેટલી આગળ વધશે તે હજી સ્પષ્ટ નથી. આ ચર્ચા પક્ષને પછાત અને વંચિત વર્ગોના નેતૃત્વ અંગે પોતાનું વલણ સ્પષ્ટ કરવાની તક પણ આપે છે.

42 ટકા અનામતના વચન બાદ કોંગ્રેસ સામે નવો રાજકીય પડકાર

સ્થાનિક સ્વરાજ્યની ચૂંટણીઓમાં BC સમુદાયને 42 ટકા અનામત આપવાના વચનને કાનૂની અડચણોનો સામનો કરવો પડ્યો હતો. આ મુદ્દે કોંગ્રેસની ટીકા પણ થઈ હતી. આવી સ્થિતિમાં BC વર્ગમાંથી મુખ્યમંત્રી બનાવવાની માગ પક્ષ માટે સામાજિક ન્યાય અને રાજકીય પ્રતિનિધિત્વના મુદ્દાને ફરી કેન્દ્રમાં લાવવાનો માર્ગ બની શકે છે.

ભારત રાષ્ટ્ર સમિતિ (BRS) અને ભાજપે પણ સત્તામાં આવવા પર BC સમુદાયમાંથી મુખ્યમંત્રી બનાવવાનું વચન આપ્યું છે. તેથી કોંગ્રેસની અંદર ઊઠેલી આ માગ રાજ્યમાં રાજકીય સ્પર્ધા અને વિવિધ પક્ષોના BC સમુદાય પ્રત્યેના અભિગમ સાથે પણ જોડાયેલી છે.

રેડ્ડી સમુદાયના લાંબા રાજકીય પ્રભુત્વ અંગે સવાલો

કાકતીયા યુનિવર્સિટીના રાજનીતિશાસ્ત્રના ભૂતપૂર્વ પ્રોફેસર કે. નાગરાજુના મતે, મહેશ ગૌડની માગથી કોંગ્રેસને પોતાના આંતરિક રાજકીય સમીકરણોનું પુનર્મૂલ્યાંકન કરવાની જરૂર પડી શકે છે. તેમના જણાવ્યા અનુસાર, 1956માં આંધ્ર પ્રદેશની રચના થઈ ત્યારથી રાજ્યમાં સાત મુખ્યમંત્રી રેડ્ડી સમુદાયમાંથી આવ્યા છે.

નાગરાજુએ કર્ણાટકના રાજકીય સંજોગો સાથે સરખામણી કરતાં કહ્યું હતું કે સિદ્ધારમૈયા અને ડી. કે. શિવકુમાર વચ્ચેના મતભેદોમાં કોંગ્રેસના કેન્દ્રીય નેતૃત્વે વારંવાર હસ્તક્ષેપ કર્યો હતો. જોકે, તેલંગાણામાં મહેશ ગૌડના નિવેદન બાદ દિલ્હી સ્થિત કોઈ વરિષ્ઠ કોંગ્રેસી નેતા કે મંત્રીએ જાહેરમાં તેની નિંદા કરી નથી.

નાગરાજુના મતે, આ નિવેદન રેવંત રેડ્ડીને એવો સંકેત આપી શકે છે કે વર્તમાન મુખ્યમંત્રી હોવા છતાં ભવિષ્યમાં નેતૃત્વ બદલાઈ શકે છે અને રાજ્યની સત્તા પર કોઈ એક સમુદાયનું કાયમી પ્રભુત્વ રહેવું જોઈએ નહીં.

હાલમાં મહેશ કુમાર ગૌડની માગ કોંગ્રેસની સત્તાવાર નીતિ બની છે કે નહીં તે સ્પષ્ટ નથી. જોકે, તેમના નિવેદને BC સમુદાયના રાજકીય પ્રતિનિધિત્વ, સામાજિક ન્યાય અને તેલંગાણા કોંગ્રેસમાં ભવિષ્યના નેતૃત્વ અંગેની ચર્ચાને વેગ આપ્યો છે. હવે પક્ષનું કેન્દ્રીય નેતૃત્વ, રેવંત રેડ્ડી અને BC નેતાઓ આ મુદ્દે કેવું વલણ અપનાવે છે તેના પર રાજ્યના આગામી રાજકીય સમીકરણોનો આધાર રહેશે.