TN Parandur Airport Project: તમિલનાડુમાં ચેન્નઈ નજીક પ્રસ્તાવિત પરંદૂર ગ્રીનફિલ્ડ એરપોર્ટ યોજના હવે સત્તાવાર રીતે રદ કરવામાં આવી છે. પરંદૂર શબ્દનો અર્થ ‘ઉડતું શહેર’ થાય છે, પરંતુ હવે આ મહત્વાકાંક્ષી યોજના જમીન પર ઉતરે તે પહેલાં જ અટકાવી દેવામાં આવી છે. યોજના રદ થયા બાદ તેના આર્થિક, પર્યાવરણીય અને નૈતિક પાસાઓને લઈને ચર્ચા તેજ બની છે. ખાસ કરીને તમિલનાડુના મુખ્યમંત્રી વિજય દ્વારા ચૂંટણી દરમિયાન આપવામાં આવેલા વચનને નિભાવવાના નિર્ણયને રાજકીય જવાબદારીના મહત્વપૂર્ણ ઉદાહરણ તરીકે જોવામાં આવી રહ્યો છે.

પરંદૂર યોજનાના ત્રણ મુખ્ય ‘E’

પરંદૂર એરપોર્ટ યોજના અંગે છેલ્લા કેટલાક સમયથી ત્રણ મુખ્ય મુદ્દાઓ ચર્ચાના કેન્દ્રમાં રહ્યા છે—નૈતિકતા, પર્યાવરણ અને અર્થતંત્ર. સોશિયલ મીડિયા પર યોજના રદ થવા અંગે આરોપ-પ્રત્યારોપની ચર્ચા થઈ રહી છે, પરંતુ વિધાનસભા, અખબારો અને જાહેર ચર્ચાઓમાં મુખ્ય ધ્યાન આ ત્રણેય મુદ્દાઓ પર રહ્યું છે.

આ યોજના વર્ષ 2022માં DMK સરકારના કાર્યકાળ દરમિયાન મંજૂર કરવામાં આવી હતી. પ્રસ્તાવિત એરપોર્ટ માટે આશરે 5,800 એકર જમીન સંપાદિત કરવાની યોજના હતી. આ વિસ્તારમાં ફળદ્રુપ ખેતીની જમીન ઉપરાંત અનેક પ્રકારના પાક અને જળાશયો આવેલા છે. તેથી પર્યાવરણ પર તેની સંભવિત અસર અંગે શરૂઆતથી જ સવાલો ઉઠતા રહ્યા હતા.

યોજનાના સમર્થકો તરફથી એવી દલીલ કરવામાં આવી હતી કે ચેન્નઈની આસપાસ એવું વૈકલ્પિક સ્થળ શોધવું અત્યંત મુશ્કેલ છે જ્યાં wetlands એટલે કે ભેજવાળા અથવા જળભરાવવાળા વિસ્તારો ન હોય. બીજી તરફ વિરોધ કરનારાઓનું કહેવું હતું કે મોટા પાયે ખેતીની જમીન અને જળાશયો પર અસર થાય તેવી યોજના લાંબા ગાળે પર્યાવરણ માટે નુકસાનકારક બની શકે છે.

₹27,400 કરોડની યોજના રદ થતાં આર્થિક ચર્ચા તેજ

પરંદૂર એરપોર્ટની અંદાજિત કિંમત ₹27,400 કરોડ હતી. યોજના રદ થતાં તમિલનાડુના ઔદ્યોગિક વિકાસ અને ચેન્નઈની ભવિષ્યની હવાઈ કનેક્ટિવિટી પર તેની અસર અંગે ચર્ચા થઈ રહી છે.

ટીકાકારોનું માનવું છે કે આ નિર્ણયથી તમિલનાડુને લાંબા ગાળે આર્થિક નુકસાન થઈ શકે છે. પાડોશી રાજ્યોની સરખામણીમાં રાજ્યની સ્પર્ધાત્મક સ્થિતિ, નવા રોકાણકારોનો વિશ્વાસ અને ચેન્નઈને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે વધુ મજબૂત એરપોર્ટ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર આપવાની યોજના જેવા મુદ્દાઓ પણ આ ચર્ચામાં સામેલ છે.

આ ઉપરાંત, હવે વૈકલ્પિક સ્થળ શોધવું પડશે અને નવી જગ્યાએ જમીન સંપાદનની પ્રક્રિયા ફરી શરૂ કરવી પડશે. પરંદૂર મામલે જમીન સંપાદનની પ્રક્રિયા પહેલેથી જ નોંધપાત્ર રીતે આગળ વધી ગઈ હતી. તેથી નવી યોજના માટે સમય અને સંસાધનો બંનેની જરૂર પડશે.

ચૂંટણી વચનને કારણે વિજયનો નિર્ણય મહત્વપૂર્ણ

આ તમામ આર્થિક અને પર્યાવરણીય દલીલો વચ્ચે સૌથી મહત્વનો મુદ્દો રાજકીય અને નૈતિક જવાબદારીનો છે. મુખ્યમંત્રી વિજય જાન્યુઆરી 2025થી પરંદૂર યોજનાના સ્પષ્ટ વિરોધમાં રહ્યા હતા. યોજના રદ કરવી TVKના મહત્વપૂર્ણ ચૂંટણી વચનોમાં સામેલ હતી.

વિજયની રાજનીતિમાં આ નિર્ણય એટલા માટે મહત્વનો માનવામાં આવે છે કારણ કે તેમણે એવું વચન આપ્યું હતું જે માત્ર નવી યોજના શરૂ કરવાની વાત નહોતી, પરંતુ પહેલેથી આગળ વધી રહેલી એક મોટી સરકારી યોજનાને અટકાવવાની વાત હતી.

વિરોધ કરી રહેલા ગામવાસીઓ, wetlands અને જમીન સંપાદન જેવા મુદ્દાઓ ઉપરાંત જમીનના વ્યવહારો અંગે પણ સવાલો ઉઠ્યા હતા. કેટલાક એવા જૂથોએ, જેમના અગાઉની DMK સરકાર સાથે સીધા સંબંધો હોવાના દાવા કરવામાં આવ્યા છે, પરંદૂરને એરપોર્ટ માટે પસંદ કરવામાં આવે તે પહેલાં અથવા તેની આસપાસના સમયગાળામાં આ વિસ્તારમાં જમીન ખરીદી હોવાના આક્ષેપો પણ ચર્ચામાં રહ્યા છે. યોજનાના વિરોધ સામે ઊભા થયેલા કેટલાક અવાજો પાછળ આવા જમીન હિતોનો પ્રભાવ હોવાનો દાવો પણ કરવામાં આવ્યો છે. જોકે આ દાવાઓ અંગે કોઈ અંતિમ ન્યાયિક નિષ્કર્ષ રજૂ કરવામાં આવ્યો નથી.

વચન આપવું અને યોજના રદ કરવાનું વચન એકસરખું નથી

ચૂંટણી વચનો અંગે સામાન્ય રીતે એવી દલીલ કરવામાં આવે છે કે ચૂંટણી દરમિયાન નેતાઓ મોટા વચનો આપે છે, પરંતુ સરકારમાં આવ્યા બાદ દરેક વચનને અમલમાં મૂકવું શક્ય હોતું નથી. આર્થિક પરિસ્થિતિ, સંસાધનોની મર્યાદા અથવા બદલાયેલી પરિસ્થિતિનો હવાલો આપીને સરકારો પોતાના અગાઉના વચનોમાં ફેરફાર કરી શકે છે.

પરંતુ પરંદૂરના મામલે એક અલગ પ્રકારનો તફાવત છે. કોઈ કામ કરવાની જાહેરાત અને કોઈ પહેલેથી ચાલી રહેલી યોજના રદ કરવાની જાહેરાત વચ્ચે મોટો તફાવત છે. નવી યોજના શરૂ કરવાનું વચન અધૂરું રહે તો સરકાર વિવિધ કારણો આપી શકે છે, પરંતુ કોઈ યોજના રદ કરવાનું વચન સ્પષ્ટ નિર્ણય માંગે છે—કાં તો યોજના ચાલુ રાખવી અથવા તેને સંપૂર્ણપણે બંધ કરવી.

આ જ કારણસર નકારાત્મક ચૂંટણી વચનો ઘણી વખત વધુ સ્પષ્ટ રીતે અમલમાં આવી શકે છે. બ્રિટનના પૂર્વ વડાપ્રધાન કીર સ્ટાર્મરે કન્ઝર્વેટિવ સરકારના રવાંડા સ્થળાંતર કરારને સમાપ્ત કરવાનું Labour Partyનું વચન પૂરું કર્યું હતું. બીજી તરફ આવકવેરો નહીં વધારવાનું તેમનું મોટું વચન શબ્દશઃ સંપૂર્ણ રીતે તૂટ્યું ન હોવા છતાં તેની ભાવના અંગે સવાલો ઉઠ્યા હતા.

પરંદૂર પર ત્રણ મહિનાથી વધુનો વિલંબ કેમ થયો?

વિજયે ચૂંટણી વચન પૂરું કરવાનો નિર્ણય લીધો હોવા છતાં એક પ્રશ્ન હજુ ચર્ચામાં છે કે શપથ લીધા બાદ તરત જ પરંદૂર યોજના રદ કરવાની જાહેરાત કેમ ન કરવામાં આવી અને તેના માટે ત્રણ મહિનાથી વધુ સમય કેમ લાગ્યો.

સરકારની અંદરના લોકોનું માનવું હતું કે વિજયનો યોજના રદ કરવાનો મૂળ નિર્ણય બદલાયો નહોતો. તેનો એક પુરાવો એ રીતે રજૂ કરવામાં આવે છે કે તેમની સરકારના કાર્યકાળ દરમિયાન પરંદૂર માટે જમીન સંપાદનની પ્રક્રિયા ફરી શરૂ કરવામાં આવી નહોતી.

આ વિલંબ પાછળ પરંદૂર યોજના ચાલુ રાખવા માગતા કેટલાક અધિકારીઓ અને ઉદ્યોગ ક્ષેત્રના હિસ્સા તરફથી આવતું દબાણ એક કારણ હોઈ શકે છે. સાથે જ રોકાણકારોમાં સરકારની વિશ્વસનીયતા જાળવી રાખવાની રાજકીય જરૂરિયાત પણ એક પરિબળ રહી હોવાની શક્યતા છે.

₹67,000 કરોડના રોકાણ બાદ યોજનાનો અંત

પરંદૂર યોજના રદ કરવાનો નિર્ણય એવા સમયે આવ્યો જ્યારે સરકાર તરફથી મોટા રોકાણને આકર્ષવા માટે યોજાયેલ એક મહત્વપૂર્ણ રોકાણ સંમેલનની પણ ચર્ચા થઈ હતી. આ સંમેલનમાં ₹67,000 કરોડથી વધુના 97 MoU પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા.

આ સંદર્ભમાં યોજના રદ કરવાના સમયને લઈને પણ ચર્ચા થઈ છે. એક તરફ સરકાર રોકાણકારોને તમિલનાડુમાં રોકાણ માટે અનુકૂળ વાતાવરણનો સંદેશ આપવા માગે છે, તો બીજી તરફ ચૂંટણી દરમિયાન કરેલા વચનને પણ પૂર્ણ કરવાની જવાબદારી છે. વિજયે આ બંને બાબતો વચ્ચે સંતુલન સાધવાનો પ્રયાસ કર્યો હોવાનું માનવામાં આવે છે.

સંપાદિત જમીનના ભવિષ્ય પર પણ નજર

પરંદૂર યોજના રદ થયા બાદ સરકાર સામે બીજો મહત્વપૂર્ણ પડકાર પહેલેથી સંપાદિત અથવા પ્રક્રિયામાં આવેલી જમીનનો છે. જો સરકાર આ જમીનને તેની કુદરતી સ્થિતિમાં જાળવી રાખે છે, તો તે યોજના રદ કરવા પાછળ આપવામાં આવેલા પર્યાવરણીય કારણોને અનુરૂપ રહેશે.

પરંતુ જો આ જમીનને અન્ય કોઈ ઔદ્યોગિક અથવા વિકાસલક્ષી પ્રોજેક્ટ માટે ઉપયોગમાં લેવામાં આવે, તો TVK દ્વારા પરંદૂર યોજના સામે કરવામાં આવેલા પર્યાવરણ સંબંધિત દાવાઓ અંગે નવા પ્રશ્નો ઊભા થઈ શકે છે. તેથી જમીનના ઉપયોગ અંગેનો આગામી નિર્ણય પણ મહત્વપૂર્ણ રહેશે.

પર્યાવરણ, અર્થતંત્ર અને નૈતિકતા વચ્ચેનો પ્રશ્ન

પરંદૂર યોજના રદ કરવાના નિર્ણયનું મૂલ્યાંકન કયા દૃષ્ટિકોણથી કરવામાં આવે છે તેના આધારે પરિણામ અલગ હોઈ શકે છે. આર્થિક દૃષ્ટિએ જોવામાં આવે તો ₹27,400 કરોડની મોટી યોજના રદ થવાથી તમિલનાડુને નુકસાન થવાની દલીલને અવગણી શકાય નહીં.

પર્યાવરણની દૃષ્ટિએ સ્થિતિ એટલી સરળ નથી. ચેન્નઈની આસપાસ ખેતીની જમીન અને wetlandsથી સંપૂર્ણપણે મુક્ત સ્થળ શોધવું મુશ્કેલ છે. પરંતુ એવું વૈકલ્પિક સ્થળ શોધવાની શક્યતા હોઈ શકે છે જ્યાં ઓછા લોકોનું વિસ્થાપન થાય અને પર્યાવરણીય અસર પણ પ્રમાણમાં ઓછી રહે.

બીજી તરફ નૈતિક દૃષ્ટિકોણથી જોવામાં આવે તો ચૂંટણી દરમિયાન આપવામાં આવેલા સ્પષ્ટ વચનને સત્તામાં આવ્યા બાદ અમલમાં મૂકવું લોકશાહી જવાબદારીના સિદ્ધાંત સાથે જોડાયેલું છે. વિજયે આર્થિક નુકસાન અને વિકાસલક્ષી ટીકા વચ્ચે પણ પોતાના ચૂંટણી વચનને પ્રાથમિકતા આપી છે.

પરંદૂરનો અંતિમ નિર્ણય તમિલનાડુ માટે માત્ર એક એરપોર્ટ યોજના રદ થવાનો મુદ્દો નથી. તે સરકારની નીતિ, ચૂંટણી વચનો, પર્યાવરણ, રોકાણ અને આર્થિક વિકાસ વચ્ચેના સંતુલન અંગેનો મોટો રાજકીય પ્રશ્ન બની ગયો છે. આવનારા સમયમાં વૈકલ્પિક એરપોર્ટ સ્થળની પસંદગી અને તેના માટેની પ્રક્રિયા જ નક્કી કરશે કે પરંદૂરને રદ કરવાનો નિર્ણય તમિલનાડુ માટે લાંબા ગાળે કેટલો યોગ્ય સાબિત થાય છે.