Surat Textile Child Labor Rescue: ગુજરાતના આર્થિક પાટનગર અને દેશના ટેક્સટાઈલ હબ ગણાતા સુરત શહેરમાંથી બાળ મજૂરીનું એક અત્યંત શરમજનક પ્રકરણ પ્રકાશમાં આવ્યું છે. શહેરના પુણા વિસ્તારમાં આવેલી સાડી પ્રોસેસિંગ ફેક્ટરીઓ અને ટેક્સટાઈલ યુનિટોમાં માસૂમ બાળકો પાસેથી મજૂરી કરાવવામાં આવતી હોવાનો ચોંકાવનારો ખુલાસો થયો છે. આ મામલે રાજસ્થાનના ઉદયપુરની એન્ટી હ્યુમન ટ્રાફિકિંગ યુનિટ (AHTU) અને રાજ્ય બાળ આયોગની સંયુક્ત ટીમે ઓપરેશન પાર પાડીને કુલ ૮૪ બાળકોને નરકાગાર જેવી સ્થિતિમાંથી મુક્ત કરાવ્યા છે. આ કાર્યવાહીએ સુરતના ઉદ્યોગ જગત અને સ્થાનિક વહીવટી તંત્રની ઊંઘ ઉડાવી દીધી છે.
એક મહિનાની ગુપ્ત નજર બાદ ૨૦ સભ્યોની ટીમે પાડી ત્રાટક
આ સમગ્ર ઓપરેશન પાછળ લાંબા સમયનું આયોજન જવાબદાર હતું. રાજસ્થાનની તપાસ ટીમો છેલ્લા એક મહિનાથી આ નેટવર્ક પર ગુપ્ત રીતે નજર રાખી રહી હતી. વિશ્વસનીય બાતમી મળતાની સાથે જ રાજસ્થાનથી ૨૦ સભ્યોની એક વિશેષ ટીમ સુરત પહોંચી હતી. આ ટીમે પુણા વિસ્તારની સીતારામ સોસાયટી અને મુક્તિધામ સોસાયટી સહિત કુલ ૬ અલગ-અલગ સ્થળોએ એકસાથે દરોડા પાડ્યા હતા. આ ઓચિંતી કાર્યવાહીને પગલે ટેક્સટાઈલ એકમોના સંચાલકોમાં ભારે નાસભાગ મચી ગઈ હતી. જોકે, એક જાગૃત નાગરિક તરીકે પ્રશ્ન એ થાય છે કે જે દેખરેખ પાડોશી રાજ્યની ટીમ રાખી શકી, તે સ્થાનિક શ્રમ અને પોલીસ વિભાગની નજરથી કેમ દૂર રહી?
૭ થી ૧૪ વર્ષના માસૂમો જોખમી મશીનો અને ધુમાડા વચ્ચે કેદ
દરોડા દરમિયાન જે દ્રશ્યો સામે આવ્યા તે માનવતાને હચમચાવી દે તેવા હતા. જે બાળકોના હાથમાં પેન અને પુસ્તક હોવા જોઈએ, તેવા ૭ થી ૧૪ વર્ષના બાળકો સાડીઓના દોરા કાપવા અને ફિનિશિંગ જેવા કામોમાં જોતરાયેલા હતા. એટલું જ નહીં, આ માસૂમો પાસે ફેક્ટરીઓમાં જોખમી મશીનો પણ ચલાવડાવવામાં આવતા હતા. તપાસમાં જોવા મળ્યું કે બાળકો અસહ્ય ગરમી, ધુમાડા અને મશીનોના કર્કશ અવાજ વચ્ચે કલાકો સુધી મજૂરી કરતા હતા. ત્યાં રહેવાની વ્યવસ્થા પણ અત્યંત અસુરક્ષિત અને અમાનવીય હતી, જે જોઈને અધિકારીઓ પણ અવાચક રહી ગયા હતા.
ગરીબીનો ગેરલાભ: માસિક નજીવા વેતને બાળકોનું શોષણ
આ માસૂમોના શોષણ પાછળ આર્થિક મજબૂરી અને ગરીબી જવાબદાર છે. એજન્ટો આદિવાસી વિસ્તારોમાં જઈને ગરીબ પરિવારોને સારી નોકરી અને કમાણીના ખોટા સપના બતાવી બાળકોને સુરત લાવતા હતા. અહીં લાવ્યા બાદ આ બાળકોને મહિનાના માત્ર ૫,૦૦૦ થી ૮,૦૦૦ રૂપિયા જેવા નજીવા વેતને દિવસ-રાત વૈતરું કરાવવામાં આવતું હતું. આ ઘટના દર્શાવે છે કે કેવી રીતે માનવ તસ્કરીનું નેટવર્ક ગરીબ વિસ્તારોમાં સક્રિય છે. પ્રશ્ન એ છે કે શું આ એજન્ટો સામે માત્ર દરોડા પૂરતી જ કાર્યવાહી થશે કે પછી તેમને જડમૂળથી ઉખેડવા માટે કોઈ કડક પગલાં લેવાશે?
શિક્ષણનો અધિકાર છીનવાયો: પુનરાવર્તિત ઘટનાઓથી તંત્ર પર સવાલ
રેસ્ક્યુ કરાયેલા બાળકોમાં મોટાભાગના રાજસ્થાનના આદિવાસી પટ્ટાના છે, જેઓ પોતાનું શિક્ષણ અધવચ્ચે છોડીને અહીં મજૂરીમાં ધકેલાઈ ગયા હતા. આશ્ચર્યની વાત એ છે કે વર્ષ ૨૦૧૯માં પણ ઉદયપુરના બાળકોને સુરતમાંથી જ મુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા. વર્ષો બાદ ફરી એ જ પ્રકારની ઘટનાનું પુનરાવર્તન તંત્રની કામગીરી અને કાયદાના અમલીકરણ પર ગંભીર સવાલો ઊભા કરે છે. શું આપણે માત્ર દરોડા અને રેસ્ક્યુ સુધી જ સીમિત રહીશું, કે પછી બાળકોના શિક્ષણના અધિકારની રક્ષા માટે કોઈ કાયમી ઉકેલ લાવી શકીશું?
રેસ્ક્યુ બાદ બાળકોની વતન વાપસી અને જવાબદારોની પૂછપરછ
કાર્યવાહી બાદ તમામ ૮૪ બાળકોનું કાઉન્સેલિંગ કરવામાં આવ્યું હતું અને તેમની આરોગ્ય તપાસ પણ હાથ ધરાઈ હતી. ત્યારબાદ તેમને વિશેષ બસ મારફતે સુરક્ષિત રીતે રાજસ્થાન પરત મોકલવામાં આવ્યા છે. બીજી તરફ, પોલીસ અને બાળ સુરક્ષા વિભાગે ફેક્ટરી સંચાલકોની પૂછપરછ શરૂ કરી છે અને આ માનવ તસ્કરીના નેટવર્કમાં સામેલ એજન્ટો સુધી પહોંચવા કવાયત આદરી છે. આશા રાખીએ કે આ તપાસ માત્ર કાગળ પર ન રહી જાય અને બાળકોના ભવિષ્ય સાથે રમત રમનારાઓને કડકમાં કડક સજા મળે.
આ પણ વાંચો:
