Taliban Child Marriage Law: અફઘાનિસ્તાનની સત્તા પર બંદૂકના જોરે કબ્જો જમાવીને બેઠેલી તાલિબાન સરકારે ફરી એકવાર એક એવો અમાનવીય અને પછાત આદેશ જારી કર્યો છે, જેને કારણે સમગ્ર વિશ્વમાં તેની ભારે થૂ-થૂ થઈ રહી છે. તાલિબાન શાસને દેશમાં નાની માસૂમ બાળકીઓના જબરન બાળ લગ્નને કાનૂની માન્યતા આપતો એક નવો વિવાદાસ્પદ કાયદો પસાર કર્યો છે. આ કાયદાની કલમો એટલી ક્રૂર છે કે વૈશ્વિક સંસ્થા સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (UN) એ પણ તેના પર સખત વાંધો ઉઠાવીને ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. હવે તાલિબાને અફઘાનિસ્તાનમાં માત્ર બાળ લગ્નોને જ કાનૂની નથી બનાવ્યા, પરંતુ સગીર દીકરીઓની ઈચ્છા કે મરજીની કોઈ કિંમત ન રહે અને તેમના પિતા, દાદા કે પતિ જે ધારે તે જ કરી શકે તેવી સંપૂર્ણ વ્યવસ્થા ગોઠવી દીધી છે.
એસોસિએટેડ પ્રેસના સત્તાવાર અહેવાલ અનુસાર, સંયુક્ત રાષ્ટ્ર દ્વારા આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે મુકવામાં આવેલા ગંભીર આરોપોને તાલિબાન સરકારે ફગાવી દીધા છે. તાલિબાની પ્રવક્તાઓએ પોતાની મધ્યયુગીન માનસિકતાનો બચાવ કરતા દલીલ કરી છે કે, દેશમાં પસાર કરવામાં આવેલો આ નવો લગ્ન સંબંધી કાયદો સંપૂર્ણપણે ઇસ્લામિક શરિયા કાયદાના નિયમોને આધીન છે. તાલિબાનનો દાવો છે કે અફઘાનિસ્તાનમાં યુવતીઓ અને છોકરીઓના મરજી વિરૂદ્ધ થતા જબરન લગ્નો પર તેમની સરકારે પહેલાથી જ કડક પ્રતિબંધ મૂકેલો છે, તેથી સંયુક્ત રાષ્ટ્ર દ્વારા કરવામાં આવતી ટીકાઓ પાયાવિહોણી છે. જો કે, કાયદાના આંતરિક દસ્તાવેજો તાલિબાનના આ દાવાઓથી તદ્દન વિપરીત વાસ્તવિકતા દર્શાવે છે.
છોકરીની ‘ચૂપકીદી’ ને જ લગ્ન માટેની સત્તાવાર મંજૂરી માની લેવાશે
અફઘાનિસ્તાનના ન્યાય મંત્રાલય દ્વારા સત્તાવાર રીતે ‘ડિક્રી નંબર ૧૮’ (Decree Number 18) જારી કરવામાં આવી છે, જેને “પતિ-પત્નીના ન્યાયિક અલગાવ” (Judicial Separation of Spouses) નું નામ આપવામાં આવ્યું છે. આ કાયદામાં મુખ્યત્વે પરિણીત યુગલોના છૂટાછેડા અને અલગ થવાના નિયમો ઘડાયા છે. પરંતુ, આ ડિક્રીના સૌથી વધુ વિવાદાસ્પદ અને શરમજનક નિયમમાં સ્પષ્ટ લખાયું છે કે, જો કોઈ સગીર છોકરી યુવાવસ્થામાં (પ્યુબર્ટી) પ્રવેશે છે, તો લગ્ન માટેની તેની ‘ચૂપકીદી’ (શાંતિ) ને જ તેની સત્તાવાર મંજૂરી કે સંમતિ માની લેવામાં આવશે. એટલે કે, ડરના માર્યા જો કોઈ દીકરી મૌન રહે, તો પણ તેની મરજી સમજીને તેના લગ્ન આધેડ ઉંમરના પુરુષ સાથે કરી શકાશે.
સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મિશન (UNAMA) નો આક્રોશ: મુક્ત અને સ્વતંત્ર સંમતિના મૂળભૂત સિદ્ધાંતની થઈ હત્યા
અફઘાનિસ્તાનમાં કાર્યરત સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સહાયતા મિશન (UNAMA) એ આ અમાનવીય કાયદા સામે સત્તાવાર નિવેદન જારી કરીને આકરા પ્રહારો કર્યા છે. યુનામાએ જણાવ્યું છે કે, આ નવા કાયદામાં એવી બાળકીઓના પણ છૂટાછેડાનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે જેઓ અત્યારે યુવાવસ્થામાં પહોંચી ચૂકી છે પરંતુ તેમના લગ્ન બાળપણમાં જ કરી દેવાયા હતા. આ જોગવાઈ જ સ્પષ્ટ સંકેત આપે છે કે તાલિબાને દેશમાં બાળ લગ્નને કાયદેસરની પરવાનગી આપી દીધી છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્રના મતે, આ આદેશ આંતરરાષ્ટ્રીય માનવાધિકારના ‘મુક્ત અને સ્વતંત્ર સંમતિ’ ના મૂળભૂત સિદ્ધાંતને સંપૂર્ણપણે નબળો પાડે છે અને માસૂમ બાળકોના હિતો તેમજ તેમના અધિકારોની સુરક્ષા કરવામાં બહુ ખરાબ રીતે નિષ્ફળ નીવડ્યો છે. આનાથી મહિલાઓ વિરુદ્ધ થતો ભેદભાવ સમાજમાં વધુ મજબૂત અને સંસ્થાકીય બનશે.
આ નવા તાલિબાની આદેશમાં કેટલીક એવી કલમો પણ ઉમેરાઈ છે જે ગેરમાર્ગે દોરનારી છે. કાયદા મુજબ જો કોઈ સગીર છોકરી કે છોકરાના લગ્ન તેના પિતા અથવા દાદાએ દહેજ વિના, બહુ નજીવા દહેજ અથવા કોઈ ખોટી પદ્ધતિથી કર્યા હોય, તો તે લગ્નને અમાન્ય જાહેર કરી શકાય છે. વધુમાં, જો પિતા કે દાદાએ દીકરીના લગ્ન કોઈ એવા ચરિત્રહીન પુરુષ સાથે કરી દીધા હોય જે તેની સાથે પશુ જેવું વર્તન કરતો હોય કે પોતાના ખરાબ નિર્ણયો માટે સમાજમાં બદનામ હોય, તો તે છોકરી પુખ્ત વયની (યુવાવસ્થા) થયા પછી કાઝીની અદાલતમાં જઈને લગ્ન રદ કરવાની માંગ કરી શકે છે. પરંતુ અફઘાનિસ્તાનની વર્તમાન કોર્ટ સિસ્ટમમાં મહિલાઓ માટે ન્યાય મેળવવો અશક્ય સમાન છે.
કોર્ટમાં સાક્ષી વિના મહિલાઓની વાત કચડી નંખાશે: પતિની જુઠ્ઠી જુબાનીને જ સાચી માનવામાં આવશે
આ ડિક્રીમાં મહિલાઓના અધિકારોને કચડી નાખતી સૌથી ખતરનાક જોગવાઈ એ છે કે, જો કોઈ પીડિત યુવતી પોતાના ક્રૂર પતિથી કાયદેસરના છૂટાછેડા (ડિવોર્સ) માંગે છે અને તેનો પતિ આ વાતનો સ્પષ્ટ ઇનકાર કરી દે છે, તો અદાલત દ્વારા આવી સ્થિતિમાં માત્ર પતિની વાતને જ સર્વોપરી અને સાચી માનવામાં આવશે. તાલિબાની કાયદા મુજબ, સ્ત્રીઓ પાસે પુરુષ સાક્ષીઓ ન હોવાના કારણે તેમની જુબાની ગ્રાહ્ય રાખવામાં આવશે નહીં. જો કે, આમાં એક છટકબારી એ અપાઈ છે કે જો છોકરી સીધી જ મુખ્ય જજ (કાઝી) ની સામે જઈને આ માંગણી રાખે, તો કદાચ તેને સાક્ષીઓની જરૂર નહીં પડે, પરંતુ કડક તાલિબાની પહેરા વચ્ચે કોઈ છોકરી માટે એકલા અદાલત સુધી પહોંચવું જ લોઢાના ચણા ચાવવા સમાન છે.
અફઘાનિસ્તાનમાં મહિલાઓ અને સગીર છોકરીઓની સ્થિતિ દિન-પ્રતિદિન વધુ ને વધુ નરકાગાર બની રહી છે. વર્ષ ૨૦૨૧ માં તાલિબાનના આવ્યા બાદથી જ ત્યાં કડક કાયદાઓ દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે કે મહિલાઓએ કેવા કપડાં પહેરીને બહાર નીકળવું અને સમાજમાં કેવું વર્તન કરવું. અફઘાનિસ્તાનમાં છોકરીઓ માટે માધ્યમિક સ્કૂલો, કોલેજો, યુનિવર્સિટીઓ અને મોટાભાગની તમામ સરકારી તેમજ ખાનગી નોકરીઓ પર પહેલેથી જ સદંતર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે. એટલું જ નહીં, મહિલાઓને માનસિક શાંતિ આપતા જીમ, બ્યુટી પાર્લર અને સાર્વજનિક બગીચાઓ (પાર્ક) જેવી લગભગ તમામ મનોરંજન પ્રવૃત્તિઓથી પણ કાયદાકીય રીતે વંચિત કરી દેવાઈ છે, અને હવે આ નવા લગ્ન કાયદાએ તેમના અસ્તિત્વ પર જ પ્રશ્નાર્થચિહ્ન મૂકી દીધું છે.
આ પણ વાંચો:
