NewsClick FIR Quashed: દિલ્હી હાઈકોર્ટે ન્યૂઝક્લિક અને તેના સ્થાપક-સંપાદક પ્રબીર પુરકાયસ્થ વિરુદ્ધ નોંધાયેલી એફઆઈઆર (FIR) રદ કરીને પત્રકારત્વ અને લોકશાહીના મૂલ્યોની મોટી જીત મેળવી છે. કેરળના વિપક્ષના નેતા પિનારાઈ વિજયને આ નિર્ણયને ભાજપ માટે એક મોટો ઝટકો ગણાવ્યો છે. વિજયને સોશિયલ મીડિયા પર આક્રમક વલણ અપનાવતા આરોપ લગાવ્યો છે કે ભાજપ સરકાર પોતાના રાજકીય વિરોધીઓને ડરાવવા અને દબાવવા માટે કેન્દ્રીય એજન્સીઓનો દુરુપયોગ કરી રહી છે. આ કેસ માત્ર એક ન્યૂઝ પોર્ટલ સામેની કાર્યવાહી નથી, પરંતુ તે દેશના સ્વતંત્ર અવાજો અને આલોચનાત્મક પત્રકારત્વને જેલની પાછળ ધકેલવાના પ્રયાસો સામેનો એક મોટો કાનૂની વિજય છે. હાઈકોર્ટના આ ચુકાદાએ સાબિત કર્યું છે કે સત્ય અને કાયદો રાજકીય દબાણથી પર રહી શકે છે.
શું હતો આરોપ
આ મામલો વિદેશી પ્રત્યક્ષ રોકાણ (FDI) સાથે જોડાયેલો હતો. દિલ્હી પોલીસની આર્થિક અપરાધ શાખા (EOW) એ સૂચના અને પ્રસારણ મંત્રાલયની ફરિયાદ પર કેસ નોંધ્યો હતો કે ન્યૂઝક્લિકે ૨૦૧૮ માં અમેરિકાની વર્લ્ડવાઈડ મીડિયા હોલ્ડિંગ્સ એલએલસી (WWMH) પાસેથી ૯.૫૯ કરોડ રૂપિયાનું એફડીઆઈ મેળવ્યું હતું. તપાસ એજન્સીઓનો દાવો હતો કે શેર્સના મૂલ્યાંકનમાં ગેરરીતિ થઈ હતી અને વિદેશી નિયમોનો ભંગ થયો હતો. જોકે, અદાલતે આ તમામ આરોપોને પાયાવિહોણા ગણાવ્યા છે. ન્યાયમૂર્તિ નીના બંસલ કૃષ્ણાએ સ્પષ્ટ કર્યું કે એફઆઈઆરમાં છેતરપિંડી કે ગુનાહિત કાવતરા જેવા કોઈ પણ નક્કર પુરાવા નથી મળતા. અદાલતે માત્ર એફઆઈઆર જ નહીં, પરંતુ એન્ફોર્સમેન્ટ ડિરેક્ટોરેટ (ED) દ્વારા નોંધાયેલી ઈસીઆઈઆર (ECIR) ને પણ રદ કરી દીધી છે, જે સત્તાધારી પક્ષ માટે ખૂબ જ શરમજનક સ્થિતિ છે.
ન્યૂઝક્લિકની કાનૂની લડાઈ: શું સરકારનું વલણ કાયદાકીય ભૂલોથી ભરેલું હતું?
ન્યૂઝક્લિકે અદાલત સમક્ષ પોતાની કાનૂની સ્થિતિ ખૂબ મજબૂતીથી રજૂ કરી હતી. કંપનીએ જણાવ્યું હતું કે આ રોકાણ અધિકૃત બેંકિંગ ચેનલો દ્વારા આવ્યું હતું, જે સંપૂર્ણપણે કાયદેસર હતું. સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે ન્યૂઝક્લિકે ૨૦૧૭ માં જ સરકાર પાસે એફડીઆઈ અંગે સ્પષ્ટીકરણ માંગ્યું હતું. તે સમયે ખુદ સૂચના અને પ્રસારણ મંત્રાલયે સ્વીકાર્યું હતું કે ઓનલાઈન ન્યૂઝ પ્લેટફોર્મ ‘પ્રિન્ટ મીડિયા’ માં નથી આવતા. જ્યારે સરકારી વિભાગ પોતે જ રોકાણને લઈને અસ્પષ્ટ હતું, ત્યારે તેના આધારે પત્રકારો પર દેશદ્રોહ કે છેતરપિંડીના આરોપો મૂકવા એ સરકારી મશીનરીના દુરુપયોગની સ્પષ્ટ સાબિતી છે. અદાલતે ભારતીય દંડ સંહિતાની કલમ ૪૨૦ અને ૪૦૬ હેઠળ જરૂરી તમામ તત્વોનો અભાવ જોતા આ કેસને તત્કાલ બંધ કરવાનો આદેશ આપ્યો છે.
પ્રેસની આઝાદી સામેનું ‘કાવતરું’ અને રાજકીય દબાણ
પિનારાઈ વિજયનના નિવેદન પરથી સ્પષ્ટ થાય છે કે આ કેસનો ઉદ્દેશ્ય માત્ર આર્થિક તપાસ કરવાનો નહોતો, પરંતુ પત્રકારોને ડરાવવાનો હતો. પ્રબીર પુરકાયસ્થ જેવા વરિષ્ઠ પત્રકારોને જેલના સળિયા પાછળ ધકેલીને દેશના મીડિયા જગતને એક એવો સંદેશ આપવાનો પ્રયાસ હતો કે જો તમે સત્તા સામે અવાજ ઉઠાવશો, તો તમારી સામે તપાસનો ગાળિયો કસવામાં આવશે. પરંતુ હાઈકોર્ટના આ ચુકાદાએ સત્તાના આ અભિગમ પર મોટી બ્રેક લગાવી દીધી છે. એજન્સીઓ દ્વારા ઊભી કરવામાં આવેલી ‘એજન્ડા’ આધારિત તપાસ હવે ન્યાયના કઠેરામાં ખુલ્લી પડી ગઈ છે.
નૈતિક હાર અને ભવિષ્યના પડકારો: શું એજન્સીઓ સુધરશે?
આ ચુકાદો માત્ર ન્યૂઝક્લિક માટે નથી, પરંતુ એ દરેક પત્રકાર અને કાર્યકર્તા માટે છે જે અસંમતિના અવાજો ઉઠાવે છે. ભાજપ સરકાર માટે આ એક નૈતિક હાર છે. જ્યારે પણ કોઈ સ્વતંત્ર મીડિયા સંસ્થા સરકારના કામકાજની ટીકા કરે છે, ત્યારે તેને દેશદ્રોહી કે વિદેશી એજન્ટ સાબિત કરવાના પ્રયાસો કરવા એ હવે આ સરકારનું એક સામાન્ય હથિયાર બની ગયું છે. જોકે, અદાલતી ચુકાદાએ દર્શાવ્યું છે કે અદાલતો હજુ પણ લોકશાહીના રક્ષક તરીકે મક્કમ છે. હવે સવાલ એ છે કે શું એજન્સીઓ ખોટી રીતે ફસાવેલા પત્રકારોની માફી માંગશે કે પછી બીજી કોઈ નવી તરકીબ શોધીને પત્રકારોને પરેશાન કરવાનું ચાલુ રાખશે? લોકશાહીમાં અસંમતિનો અવાજ ગુંજતો રહેવો જોઈએ અને આ ચુકાદાએ એ અવાજને નવી ઉર્જા આપી છે.
આ પણ વાંચો:
