Exam System Reform: આજકાલ ભારતનું શિક્ષણ જગત એક ગંભીર સંકટમાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે. નીટ-યુજી (NEET-UG) પરીક્ષા રદ થવાથી લઈને સીયુઈટી (CUET) માં અંધાધૂંધી અને સીબીએસઈ (CBSE) ના પોર્ટલમાં ગડબડીઓ—આ બધી ઘટનાઓએ વિદ્યાર્થીઓ અને તેમના પરિવારોના વિશ્વાસને ડગમગાવી દીધો છે. પરીક્ષાઓ એ માત્ર કાગળનો ટુકડો નથી, પરંતુ લાખો વિદ્યાર્થીઓની વર્ષોની મહેનત અને તેમના પરિવારના સપનાઓનું પ્રતિબિંબ છે. જ્યારે આ વ્યવસ્થામાં પેપર લીક જેવા કૌભાંડો થાય છે, ત્યારે તે માત્ર શિક્ષણ તંત્રની જ નહીં, પરંતુ સમગ્ર રાષ્ટ્રની નૈતિક નિષ્ફળતા ગણાય છે. સુપ્રીમ કોર્ટથી લઈને તપાસ એજન્સીઓ સુધીના તમામ સ્તરે આ મુદ્દે મંથન ચાલી રહ્યું છે, પણ સવાલ એ છે કે શું આ માત્ર ઉપરછલ્લા સુધારા છે કે વ્યવસ્થામાં પડેલા ઊંડા કાણાં છે?
પારદર્શિતાનો અભાવ અને સત્તાના દાવાઓ વચ્ચે વિદ્યાર્થીઓનું શોષણ
સરકારે નીટ-યુજીમાં ગડબડી બાદ તપાસ સીબીઆઈ (CBI) ને સોંપીને ત્વરિત કાર્યવાહીનો દાવો કર્યો છે, પરંતુ શું આ ‘ઝડપી નિર્ણય’ ગડબડીઓને રોકવા માટે પૂરતો છે? હકીકત એ છે કે ‘પેપર લીક માફિયા’ દાયકાઓથી આ વ્યવસ્થામાં મૂળ જમાવીને બેઠા છે. નીટ-યુજી રદ કરવી એ વિદ્યાર્થીઓ માટે એક મોટો ફટકો હતો, પરંતુ ગડબડીવાળી પરીક્ષા ચાલુ રાખવી એ મેધાવી વિદ્યાર્થીઓ સાથેના અન્યાય સમાન હતો. સરકાર હવે ૨૦૨૪ ના નવા કાયદા હેઠળ કડક સજાની વાતો કરી રહી છે. પરંતુ જ્યાં સુધી સિસ્ટમમાં રહેલા છિદ્રો બૂરાશે નહીં અને માફિયાઓ સુધી સત્તાનો હાથ પહોંચશે નહીં, ત્યાં સુધી આ કાયદા માત્ર કાગળ પર જ રહેશે. પ્રજાનો વિશ્વાસ જીતવા માટે પારદર્શિતાના દાવા નહીં, પણ પરિણામોની જરૂર છે.
એનટીએ (NTA) નો બચાવ: શું સંસ્થા સુધરી શકે છે?
વિપક્ષ દ્વારા એનટીએ (NTA) ને સંપૂર્ણપણે બંધ કરવાની માંગણી ઉઠી રહી છે, પરંતુ તે પ્રશ્નનું સંપૂર્ણ સમાધાન નથી. આ ‘બાળકને નહાવાના પાણી સાથે બહાર ફેંકવા’ જેવું છે. એનટીએના સંગઠનાત્મક માળખામાં ખામીઓ ચોક્કસ છે, જેને સુધારવાની જરૂર છે. સરકારે હવે નીટ-યુજીને કોમ્પ્યુટર બેઝ્ડ ટેસ્ટ (CBT) મોડમાં લાવવાની તૈયારી કરી છે, જે ૯૫% સુધી પેપર લીકના જોખમો ઘટાડી શકે છે. પેન-પેપર મોડમાં પ્રશ્નપત્ર છાપવાથી લઈને વિતરણ સુધીની જે જટિલ પ્રક્રિયા છે, તેમાં માનવ હસ્તક્ષેપ સૌથી મોટું જોખમ છે. ભલે ટેકનોલોજી ગમે તેટલી એડવાન્સ આવે, પણ તેને ચલાવનારા હાથોની પ્રામાણિકતા વિના કોઈ પણ સિસ્ટમ સુરક્ષિત નથી.
રાજકીય ગરમાવો: શું વિપક્ષ માત્ર રાજનીતિ કરી રહ્યો છે?
જ્યારે વિદ્યાર્થીઓ રસ્તા પર છે, ત્યારે કોંગ્રેસ અને આપ (AAP) જેવા પક્ષો સરકાર પર આક્રમક છે. જોકે, આ આક્ષેપબાજીમાં પણ રાજકીય ગંધ સ્પષ્ટ દેખાય છે. કોંગ્રેસ એક તરફ સીબીએસઈના સેવા પ્રદાતા પર સવાલ ઉઠાવે છે, તો બીજી તરફ તેમના જ શાસિત રાજ્યો તેલંગાણા અને કર્ણાટકમાં તે જ કંપનીને પ્રોજેક્ટ આપવામાં આવે છે. આ બેધારી નીતિ દર્શાવે છે કે વિપક્ષનું લક્ષ્ય વિદ્યાર્થીઓની સમસ્યાનો ઉકેલ લાવવાનું ઓછું અને સરકારને બદનામ કરીને રાજકીય રોટલા શેકવાનું વધુ છે. આ પ્રકારની રાજનીતિ દેશના શિક્ષણ માળખાને વધુ નુકસાન પહોંચાડી રહી છે. વિપક્ષ પાસે જો કોઈ વૈકલ્પિક દ્રષ્ટિકોણ હોત તો તે આ મુદ્દાને વધુ ગંભીરતાથી રજૂ કરી શકત, પણ અફસોસ કે આલોચના જ તેમની મુખ્ય રણનીતિ બની ગઈ છે.
ભવિષ્યનો માર્ગ: વ્યવસ્થા અને નૈતિકતાનું સંતુલન
આજનો યુગ માત્ર પરીક્ષાના પરિણામોનો નથી, પણ સિસ્ટમની વિશ્વસનીયતાનો છે. આપણે એ વાસ્તવિકતા સ્વીકારવી પડશે કે આપણી સિસ્ટમમાં માનવ પાસાઓ જ સૌથી વધુ નબળા છે. પેપર લીક કરનારા સિન્ડિકેટ્સ વ્યવસ્થાને વિકૃત કરવાનું કામ કરે છે. હવે સમય આવી ગયો છે કે શિક્ષણ મંત્રાલય માત્ર પોર્ટલ કે સોફ્ટવેર સુધારવાને બદલે જમીની સ્તર પર જવાબદારી નક્કી કરે. આદર્શ વ્યવસ્થાની શોધમાં આપણે વર્તમાન તંત્રને પાયાથી મજબૂત કરવું પડશે. વિદ્યાર્થીઓનું ભવિષ્ય રાજકીય અખાડાની ભેટ ન ચઢવું જોઈએ. જો આ જ ગતિએ ગડબડીઓ ચાલુ રહી, તો દેશના યુવાનોનો વ્યવસ્થા પરથી વિશ્વાસ સંપૂર્ણપણે ઉઠી જશે, જે કોઈ પણ રાષ્ટ્ર માટે સૌથી મોટું નુકસાન છે.
આ પણ વાંચો:
