Ayodhya Ram Temple SIT: ઉત્તર પ્રદેશ સરકારે અયોધ્યાના શ્રીરામ જન્મભૂમિ મંદિરમાં શ્રદ્ધાળુઓ દ્વારા ચઢાવવામાં આવેલા દાનના કથિત ગેરવહીવટ અને નાણાકીય અનિયમિતતાઓની તપાસ માટે રચાયેલી વિશેષ તપાસ ટીમ (SIT)નું પુનર્ગઠન કર્યું છે. સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્દેશ બાદ લેવામાં આવેલા આ નિર્ણયથી સમગ્ર તપાસને નવી દિશા મળવાની આશા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. હવે વરિષ્ઠ IPS અધિકારીના નેતૃત્વ હેઠળ તપાસ આગળ વધશે અને મંદિર ટ્રસ્ટના છેલ્લા પાંચ વર્ષના નાણાકીય વ્યવહારોની પણ ઊંડાણપૂર્વક તપાસ થઈ શકે છે.
સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્દેશ બાદ નવી SITની રચના
ટાઇમ્સ ઑફ ઇન્ડિયાના અહેવાલ મુજબ, નવી SITનું નેતૃત્વ પોલીસ મહાનિરીક્ષક (IG) કિરણ એસ. કરશે. તેમની સાથે પોલીસ ઉપમહાનિરીક્ષક (DIG) સોમેન વર્મા અને અયોધ્યાના વરિષ્ઠ પોલીસ અધિક્ષક (SSP) ગૌરવ ગ્રોવર તપાસ ટીમના સભ્ય તરીકે જોડાયા છે.
આ પુનર્ગઠનનો નિર્ણય 13 જુલાઈએ સુપ્રીમ કોર્ટમાં થયેલી સુનાવણી બાદ લેવામાં આવ્યો હતો. સુનાવણી દરમિયાન અદાલતે જણાવ્યું હતું કે આ કેસ નાણાકીય અનિયમિતતાઓ સાથે જોડાયેલો હોવાથી તેની તપાસ અનુભવી અને વરિષ્ઠ પોલીસ અધિકારીઓ દ્વારા થવી જરૂરી છે. અદાલતે રાજ્ય સરકારને 27 જુલાઈ સુધી સ્થિતિ અહેવાલ રજૂ કરવાનો પણ આદેશ આપ્યો હતો.
પાંચ વર્ષના હિસાબનું ફરીથી ઓડિટ થઈ શકે
નવી SITને માત્ર ચઢાવાની ચોરીની તપાસ જ નહીં પરંતુ મંદિર ટ્રસ્ટના છેલ્લા પાંચ વર્ષના નાણાકીય હિસાબનું સંભવિત ફરીથી ઓડિટ કરવાની જવાબદારી પણ સોંપવામાં આવી છે. તપાસ દરમિયાન દાનની આવક, બાંધકામ માટે થયેલા ખર્ચ, કિંમતી દાગીના અને અન્ય સંપત્તિના સંચાલન સહિત સમગ્ર નાણાકીય વ્યવસ્થાની ચકાસણી કરવામાં આવશે.
જો જરૂરી લાગશે તો ટ્રસ્ટની નાણાકીય પ્રક્રિયાઓમાં રહેલી ખામીઓ, વહીવટી જવાબદારીઓ અને દેખરેખ વ્યવસ્થાની પણ સમીક્ષા કરવામાં આવશે.
જૂન 2026માં આરોપોથી શરૂ થયો હતો સમગ્ર વિવાદ
આ સમગ્ર વિવાદની શરૂઆત જૂન 2026માં થઈ હતી, જ્યારે સમાજવાદી પાર્ટીના પૂર્વ ધારાસભ્ય પવન પાંડે સહિત કેટલાક વિપક્ષી નેતાઓએ મંદિરના કરોડો રૂપિયાના ચઢાવાના ગેરવહીવટના ગંભીર આરોપો લગાવ્યા હતા. જાહેર ચર્ચાઓમાં 7થી 7.5 કરોડ રૂપિયા અથવા તેનાથી વધુ રકમના ગેરવહીવટના દાવા પણ કરવામાં આવ્યા હતા.
આ આરોપો બાદ શ્રીરામ જન્મભૂમિ તીર્થ ક્ષેત્ર ટ્રસ્ટે પોતે જ તપાસની માંગ કરી હતી, જેના આધારે ઉત્તર પ્રદેશ સરકારે જૂન મહિનામાં ત્રણ સભ્યોની પ્રારંભિક SITની રચના કરી હતી.
પ્રારંભિક SITને મળ્યા હતા પ્રથમદ્રષ્ટિએ પુરાવા
પ્રારંભિક તપાસ દરમિયાન SITએ ચઢાવાની ગણતરી પ્રક્રિયામાં ગંભીર અનિયમિતતાઓના પ્રથમદ્રષ્ટિએ પુરાવા મળ્યાનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. આશરે 23 જૂને સોંપાયેલા અહેવાલમાં જણાવાયું હતું કે દાનની ગણતરી દરમિયાન રોકડ રકમની હેરાફેરી અને ચોરીના સંકેતો મળ્યા હતા.
તપાસમાં મંદિરની દાન વ્યવસ્થાપન પ્રક્રિયામાં અનેક વહીવટી ખામીઓ પણ સામે આવી હતી, જેના કારણે સમગ્ર વ્યવસ્થાની પારદર્શિતા અંગે પ્રશ્નો ઊભા થયા હતા.
CCTV ફૂટેજમાં સામે આવી ચોંકાવનારી તસવીરો
તપાસ દરમિયાન 27 એપ્રિલથી 5 જૂન વચ્ચેના અંદાજે 45 દિવસના CCTV ફૂટેજની તપાસ કરવામાં આવી હતી. તપાસ દરમિયાન લગભગ 70 જેટલી શંકાસ્પદ ઘટનાઓ સામે આવી હોવાનું જણાવાયું હતું.
આ ફૂટેજમાં કેટલાક કર્મચારીઓ રોકડ રકમ પોતાના કપડાં, ખિસ્સા, જૂતાં અને અન્ય સ્થળોએ છુપાવતા જોવા મળ્યા હોવાનું તપાસમાં નોંધાયું હતું. કેટલાક બનાવોમાં કર્મચારીઓ એકબીજાને મદદ કરતા અને ચોરી છુપાવવાનો પ્રયાસ કરતા પણ નજરે પડ્યા હોવાનું તપાસ અહેવાલમાં જણાવાયું હતું.
દાન વ્યવસ્થાપનમાં અનેક વહીવટી ખામીઓ બહાર આવી
તપાસ દરમિયાન માત્ર ચોરીના આરોપો જ નહીં પરંતુ દાનની ગણતરી અને જમા કરવાની સમગ્ર પ્રક્રિયામાં ગંભીર ખામીઓ પણ સામે આવી હતી.
સ્ટેટ બેંક ઑફ ઇન્ડિયા સાથે નક્કી કરાયેલ સ્ટાન્ડર્ડ ઓપરેટિંગ પ્રોસિજર (SOP)નું પાલન કરવામાં આવ્યું ન હોવાનું સામે આવ્યું હતું. CCTV મોનિટરિંગમાં ખામીઓ, દાનપેટીની ચાવીઓ કથિત રીતે ડ્રાઇવર પાસે હોવી તેમજ સમગ્ર પ્રક્રિયા દરમિયાન યોગ્ય દેખરેખનો અભાવ પણ તપાસમાં નોંધાયો હતો.
જોકે તે સમયે ટ્રસ્ટના ટોચના પદાધિકારીઓની સીધી સંડોવણીનો કોઈ પુરાવો મળ્યો ન હતો, પરંતુ દેખરેખ અને વહીવટી વ્યવસ્થામાં ગંભીર બેદરકારીના સંકેતો સામે આવ્યા હતા.
આઠ આરોપીઓની ધરપકડ, લાખો રૂપિયાની રોકડ જપ્ત
SITની ફરિયાદના આધારે 25 જૂને FIR નોંધવામાં આવી હતી. ત્યારબાદ રોકડ અને કિંમતી સામાનની ગણતરી સાથે સંકળાયેલા આઠ લોકોને ધરપકડ કરવામાં આવી હતી.
આરોપીઓમાં અવિનાશ શુક્લા, અનુકલ્પ મિશ્રા, લવકુશ મિશ્રા, મનીષ કુમાર યાદવ, કરુણેશ પાંડે, રમાશંકર મિશ્રા, સુભાષ શ્રીવાસ્તવ અને રમાશંકર યાદવ ઉર્ફે ટિન્નૂ યાદવનો સમાવેશ થાય છે.
પોલીસે તપાસ દરમિયાન આરોપીઓ પાસેથી અંદાજે ₹80 લાખની રોકડ તેમજ કેટલીક વિદેશી ચલણી નોટો પણ જપ્ત કરી હતી. કેટલાક આરોપીઓ વચ્ચે પારિવારિક સંબંધો હોવાનું અને ગણતરી ટીમમાં એકબીજાની નિમણૂક કરવામાં મદદ કર્યાના આરોપો પણ સામે આવ્યા હતા.
તેમના વિરુદ્ધ ભારતીય ન્યાય સંહિતાની સંબંધિત કલમો હેઠળ ચોરી, આપરાધિક વિશ્વાસઘાત અને ષડયંત્ર સહિતના ગુનાઓ નોંધવામાં આવ્યા છે.
વિવાદ બાદ ટ્રસ્ટમાં મોટા વહીવટી ફેરફારો
મામલો પ્રકાશમાં આવ્યા બાદ શ્રીરામ જન્મભૂમિ તીર્થ ક્ષેત્ર ટ્રસ્ટમાં પણ મોટા વહીવટી ફેરફારો કરવામાં આવ્યા હતા.
ટ્રસ્ટના મહાસચિવ ચંપત રાય અને ટ્રસ્ટી અનિલ મિશ્રાએ પોતાના પદ પરથી રાજીનામું આપ્યું હતું, જેને જુલાઈની શરૂઆતમાં સ્વીકારી લેવામાં આવ્યું હતું. ત્યારબાદ કૃષ્ણ મોહનને કાર્યકારી મહાસચિવ તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા હતા.
ટ્રસ્ટે નવા CEO સહિત અનેક સંગઠનાત્મક ફેરફારોની જાહેરાત કરી હતી અને દાન વ્યવસ્થાપનની સમગ્ર પ્રક્રિયાની સમીક્ષા શરૂ કરી હતી. સાથે જ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં પ્રાપ્ત થયેલા દાન અને મંદિરના બાંધકામ તથા સંચાલન પર થયેલા ખર્ચની વિગતો પણ જાહેર કરવામાં આવી હતી.
તપાસ પર દેશભરની નજર
શ્રીરામ જન્મભૂમિ મંદિર દેશના સૌથી મહત્વપૂર્ણ ધાર્મિક સ્થળોમાંનું એક હોવાથી આ સમગ્ર મામલો માત્ર નાણાકીય અનિયમિતતાઓ પૂરતો સીમિત નથી રહ્યો પરંતુ મંદિર પ્રશાસનની પારદર્શિતા અને જવાબદારી સાથે પણ જોડાઈ ગયો છે. હવે નવી SITની તપાસ, સંભવિત ફરીથી ઓડિટ અને સુપ્રીમ કોર્ટ સમક્ષ રજૂ થનારા અહેવાલ પર દેશભરની નજર રહેશે. જો તપાસમાં વધુ અનિયમિતતાઓ સામે આવશે તો જવાબદારો સામે વધુ કડક કાનૂની કાર્યવાહી થવાની શક્યતા પણ વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.
