Modi Government Future Challenges: નરેન્દ્ર મોદીએ વડાપ્રધાન તરીકે જવાહરલાલ નેહરુનો સૌથી લાંબા સમય સુધી સેવા આપવાનો રેકોર્ડ તોડી નાખ્યો છે, જેના કારણે અત્યારે દેશભરમાં બંને નેતાઓના કાર્યકાળ અને તેમના દ્વારા દેશ માટે કરવામાં આવેલા કામોની તુલનાઓનો દોર ચાલી રહ્યો છે. પરંતુ, શું ભૂતકાળના રેકોર્ડ્સની સરખામણી કરવી એ અત્યારના સમયની સૌથી મોટી જરૂરિયાત છે? કદાચ નહીં. હકીકત એ છે કે મોદીનું કામ હજુ અધૂરું છે અને તેમના આગામી ત્રણ વર્ષના કાર્યકાળ બાદ પણ ૨૦૨૯ કે ૨૦૩૪ સુધીની સફર તેમના માટે નિશ્ચિત જણાઈ રહી છે. આ વૈશ્વિક યુગમાં જ્યારે મેડિકલ સાયન્સ એટલું પ્રગતિ કરી ચૂક્યું છે કે નેતાઓ લાંબા સમય સુધી સત્તા પર રહેવાની મહત્વાકાંક્ષા સેવી રહ્યા છે, ત્યારે મોદીએ પણ હવે ઈતિહાસના પાનાઓમાંથી બહાર નીકળીને ભવિષ્યના પાંચ મોટા પડકારો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાની જરૂર છે.
પડકાર ૧: નેહરુ-ગાંધીના પડછાયામાંથી બહાર નીકળી નવો વારસો બનાવવો
મોદી સામેનો સૌથી મોટો પડકાર ભૂતકાળ સાથે છેડો ફાડવાનો છે. નેહરુ, ઈન્દિરા કે અન્ય કોઈની સાથે તુલના કરવી એ હવે જૂની વાત થઈ ગઈ છે. નેહરુ જ્યારે મૃત્યુ પામ્યા ત્યારે મોદી માત્ર ૧૪ વર્ષના હતા, તો તેમની તુલના એ યુગ સાથે કેવી રીતે થઈ શકે? જો મોદી ઈચ્છતા હોય કે ઈતિહાસ તેમને એક મહાન નેતા તરીકે યાદ રાખે, તો તેમણે ‘નેહરુ વિરોધી’ તરીકે ઓળખાવાને બદલે પોતાનું આગવું નામ બનાવવું પડશે. આજે જ્યારે દેશ સામે આર્થિક સંકટ કે રૂપિયો નબળો પડવાની સમસ્યાઓ આવે છે, ત્યારે “૧૯૯૧ કે ૨૦૧૩માં શું હતું?” તેવું કહીને બચાવ કરવો એ હવે વ્યૂહાત્મક ભૂલ છે. ગીતના શબ્દોની જેમ ‘છોડો કલ કી બાતેં’ કરીને મોદીએ હવે આવતીકાલની જવાબદારી સ્વીકારવી પડશે.
પડકાર ૨: ટ્રમ્પ, પાકિસ્તાન અને વૈશ્વિક રાજનીતિનું સમીકરણ
વૈશ્વિક સ્તરે કોવિડ, યુક્રેન અને મધ્ય-પૂર્વના યુદ્ધોએ ભારતની કસોટી કરી છે. હવે સૌથી મોટો પડકાર ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના આગામી કાર્યકાળ સાથે કેવી રીતે નિપટવું તે છે. મોદી અત્યાર સુધી શાંત અને મધ્યમ માર્ગ અપનાવતા રહ્યા છે, પરંતુ હવે લેવડ-દેવડની રાજનીતિ તેજ થશે. બીજી તરફ, પાકિસ્તાન અને તેના ફિલ્ડ માર્શલ મુનીરની નજર ફરીથી કાશ્મીરના મુદ્દાને જીવંત કરવા પર છે. પાકિસ્તાન પોતાની આર્થિક મુસીબતોમાંથી બહાર આવવા માટે કાશ્મીરના મુદ્દાને હવા આપવાનો પ્રયાસ કરશે. આવા સમયે, ભારતને અઢી વર્ષ સુધી વ્યૂહાત્મક ધીરજ રાખવાની જરૂર પડશે. ટ્રમ્પ ગમે તેટલા ઉશ્કેરણીજનક નિવેદનો આપે, મોદીએ પોતાની વિદેશ નીતિમાં અડગ રહીને દેશના હિતોનું રક્ષણ કરવું પડશે.
પડકાર ૩: લશ્કરી તાકાત અને આધુનિકીકરણની તાતી જરૂરિયાત
જો મોદી પોતાના છેલ્લા ૧૨ વર્ષોનું નિષ્પક્ષ વિશ્લેષણ કરે, તો તેમણે સ્વીકારવું પડશે કે રક્ષા ક્ષેત્રે (ડિફેન્સ) જે ઝડપે ખર્ચ અને આધુનિકીકરણ થવું જોઈતું હતું, તે થઈ શક્યું નથી. બજેટ હોવા છતાં, પ્રક્રિયાગત વિલંબ અને કાટ ખાઈ ગયેલી સિસ્ટમને કારણે આપણે લશ્કરી ક્ષમતા વધારવામાં પાછળ રહ્યા છીએ. અત્યારે પણ ઘણા સુધારાઓ બાકી છે. દુશ્મન દેશો ક્યારે હુમલાખોર બની જાય તે કહેવાય નહીં, માટે આગામી સમયમાં છ મહિના, બે વર્ષ અને પાંચ વર્ષની નક્કર યોજનાઓની જરૂર છે. સામરિક તાકાત વગર તમે લાંબા સમય સુધી વ્યૂહાત્મક ધીરજ રાખી શકતા નથી.
પડકાર ૪: અર્થવ્યવસ્થા—હિંદુત્વના દરથી ઉપર ઉઠવાની જરૂર
ભારત દુનિયાની સૌથી ઝડપી વૃદ્ધિ કરતી અર્થવ્યવસ્થા હોવાનો ગર્વ કરે છે, પરંતુ ૧૪૪મા સ્થાનની માથાદીઠ આવક એ કોઈ મોટી સિદ્ધિ નથી. વડાપ્રધાને ‘ન્યૂનતમ સરકાર’નો વાયદો કર્યો હતો, પરંતુ વાસ્તવમાં પીએસયુની સંખ્યા વધી છે. આર્થિક મોરચે હવે નાટકીય ફેરફારોની જરૂર છે. ખનન, હાઇડ્રોકાર્બન અને સોલર એનર્જી જેવા ક્ષેત્રોમાં સરકારે ખાનગી ક્ષેત્રને વધુ સ્વતંત્રતા આપવી પડશે. જો વૃદ્ધિ દર માત્ર ‘હિંદુત્વ’ના નામે જ ટકી રહેશે, તો ભારત તેની સાચી ક્ષમતા સુધી ક્યારેય નહીં પહોંચે. આર્થિક નીતિઓમાં સુધારા એ સમયની માંગ છે.
પડકાર ૫: પક્ષની અંદરનો રાજકીય પડકાર અને ઉત્તરાધિકારી
અંતિમ અને સૌથી મહત્વનો પડકાર રાજકીય છે. ભાજપ અત્યારે મજબૂત સ્થિતિમાં છે, પણ તે ઘણી ખરી તાકાત તોડફોડ અને સહયોગીઓની મદદથી મેળવી છે. ૨૦૨૯ નજીક આવતા જ ભાજપની અંદર પણ નવા નેતાઓ પોતાનું સ્થાન શોધવા મથશે. પાર્ટીમાં ‘ઉત્તરાધિકારી’ વિશે કોઈ ખુલીને વાત કરતું નથી, પણ અધીરા નેતાઓ ક્યારે મુશ્કેલી ઉભી કરી શકે તેનો અંદાજ લગાવવો મુશ્કેલ છે. મોદી માટે રાજકીય પડકાર વિપક્ષ નહીં, પણ પાર્ટીની અંદરની અપેક્ષાઓ બની શકે છે. સત્તા માટે આ પડકાર નથી, પણ મોદીના વહીવટી નિયંત્રણ માટે તે કસોટી જરૂર બની રહેશે.
આ પણ વાંચો:
