Siliguri Corridor: પશ્ચિમ બંગાળના બદલાતા રાજકીય સમીકરણો વચ્ચે એક નામ જે સૌથી વધુ ચર્ચાઈ રહ્યું છે તે છે શુભેન્દુ અધિકારી. રાજકીય હોર્ડિંગ્સ અને પોસ્ટર્સ તો સમયની સાથે બદલાતા રહે છે, પરંતુ આ વખતે એક વધુ ગંભીર અને વ્યૂહાત્મક ફેરફાર થઈ રહ્યો છે, જે સીધો દેશની સુરક્ષા સાથે જોડાયેલો છે. આ ફેરફાર છે સિલીગુડી કોરિડોરને મજબૂત કરવાનો. માત્ર ૨૨ કિલોમીટર પહોળો અને ૬૦ કિલોમીટર લાંબો આ સાંકડો પટ્ટો, જેને આપણે ‘ચિકન નેક’ તરીકે ઓળખીએ છીએ, તે ભારતની પૂર્વોત્તર રાજ્યો સાથેની જીવાદોરી છે. દક્ષિણ અને પશ્ચિમમાં બાંગ્લાદેશ, ઉત્તરમાં ચીનનું તિબેટ અને આસપાસ નેપાળ તથા ભૂટાન ધરાવતો આ વિસ્તાર ભારત માટે હંમેશાથી સૌથી મોટો વ્યૂહાત્મક પડકાર રહ્યો છે. હવે, આ ‘ચિકન નેક’ની સુરક્ષા માટે યુદ્ધના ધોરણે કામગીરી શરૂ કરવામાં આવી છે.
સડકથી લઈને પાતાળ સુધી: ભારતનું આધુનિક સુરક્ષા કવચ
સિલીગુડી કોરિડોરને સુરક્ષિત અને અવરોધમુક્ત બનાવવા માટે કેન્દ્ર સરકારે કમર કસી છે. તાજેતરમાં પશ્ચિમ બંગાળ સરકારે સાત મહત્વપૂર્ણ રાષ્ટ્રીય રાજમાર્ગોને NHAI અને NHIDCL ને સોંપવાની સૈદ્ધાંતિક મંજૂરી આપી દીધી છે, જે છેલ્લા એક વર્ષથી લંબિત હતા. આ સડકોમાં જંગીપુરથી ભારત-બાંગ્લાદેશ સીમાને જોડતો NH-૩૧૨ અને સિક્કિમ-ભૂટાન સરહદ સુધીના રસ્તાઓ સામેલ છે. આ માર્ગો હવે સીધા કેન્દ્રની દેખરેખમાં આવવાથી કનેક્ટિવિટીમાં ક્રાંતિકારી સુધારા આવશે. આટલું જ નહીં, નવી દિલ્હીથી ન્યૂ જલપાઈગુડી વચ્ચે બુલેટ ટ્રેનનું એલાન પણ કરવામાં આવ્યું છે, જે મુસાફરીનો સમય ૨૦ કલાકથી ઘટાડીને માત્ર ૬ કલાક કરી દેશે. સૌથી મહત્વનું પગલું છે ‘અંડરગ્રાઉન્ડ રેલ લિંક’નું નિર્માણ, જે ટિનમાઈલ હાટથી બાગડોગરા સુધી જશે. આસામના મુખ્યમંત્રી હિમંત બિસ્વા સરમાએ તેને મોટી વ્યૂહાત્મક સફળતા ગણાવી છે, કારણ કે આ લિંક પૂર્વોત્તર ભારતને દેશના બાકીના ભાગ સાથે એક સુરક્ષિત અને અવિરત માર્ગ પૂરો પાડશે.
પડોશી દેશોની સીમાઓ: મિત્રતા અને સુરક્ષાનું સંતુલન
ભારત માટે તેના પડોશી દેશોની સીમાઓ અલગ-અલગ વાસ્તવિકતા ધરાવે છે. નેપાળ અને ભૂટાન સાથે આપણી ‘વિઝા-મુક્ત’ અને અત્યંત મૈત્રીપૂર્ણ સીમાઓ છે, પરંતુ બાંગ્લાદેશ સાથેનો મામલો ગંભીર છે. ૨,૨૧૬ કિમી લાંબી ભારત-બાંગ્લાદેશ સીમા અત્યંત સંવેદનશીલ છે. ૧,૬૦૦ કિમીથી વધુ વિસ્તારમાં વાડ (ફેન્સિંગ) લગાવવામાં આવી છે અને બાકી રહેલા ભાગોમાં જમીન સંપાદનની પ્રક્રિયા હવે તેજ કરી દેવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત, ભારતમાલા પ્રોજેક્ટ હેઠળ ગોરખપુર-સિલીગુડી એક્સપ્રેસવે અને ખડગપુર-સિલીગુડી આર્થિક કોરિડોર જેવા પ્રોજેક્ટ્સ પણ લોજિસ્ટિક્સ નેટવર્કને મજબૂત કરશે. આ તમામ પ્રોજેક્ટ્સનો હેતુ માત્ર વેપાર વધારવાનો નથી, પરંતુ સંકટના સમયે સેના અને સાધનોની અવરજવરને ઝડપી અને સુરક્ષિત બનાવવાનો છે.
પરંતુ ભારતની આ મહેનત સામે એક નવો અને ખતરનાક પડકાર ઊભો થયો છે. ઉત્તરી બાંગ્લાદેશમાં સ્થિત લાલમોનીરહાટ એરબેઝને ફરીથી સક્રિય કરવા માટે ચીન અને પાકિસ્તાન એકઠા થયા છે. બીજા વિશ્વયુદ્ધના સમયનું આ વિશાળ એરબેઝ હવે ચીનની મદદથી બેવડા ઉપયોગ (સૈન્ય અને નાગરિક) માટે તૈયાર કરવામાં આવી રહ્યું છે. સૌથી ચિંતાજનક બાબત એ છે કે આ એરબેઝ ભારતીય સરહદથી માત્ર ૧૨ થી ૨૦ કિમી દૂર છે અને સિલીગુડી કોરિડોરથી માત્ર ૧૩૫ કિમી દૂર છે. ૧૯૭૧ પહેલાં પાકિસ્તાન વાયુસેના આનો ઉપયોગ ભારત વિરુદ્ધ કરતી હતી. હવે ચીન અને પાકિસ્તાનનું આ ગઠજોડ સીધું જ ભારતના પૂર્વી ક્ષેત્રની સુરક્ષા માટે ખતરો છે. શેખ હસીનાના સત્તાથી હટ્યા પછીના આ નવા ઘટનાક્રમે ભારતને ચોંકાવી દીધું છે. હવે ભારતે ઉત્તર બંગાળમાં પોતાની વાયુસેનાની ક્ષમતા અને દેખરેખ સિસ્ટમને અનેકગણી વધારવી પડશે.
સલામી-સ્લાઈસિંગ અને ભારતની સાવચેતી
ચીન હંમેશા પોતાની ‘સલામી-સ્લાઈસિંગ’ (ધીરે ધીરે વિસ્તાર પચાવવાની) ટેક્ટિક્સ માટે જાણીતું છે. સિલીગુડી કોરિડોર તેનું મુખ્ય નિશાન બની શકે છે. ભારત પોતાની ‘એક્ટ ઈસ્ટ પોલિસી’ હેઠળ સિલીગુડીને વેપાર અને લોજિસ્ટિક્સનું હબ બનાવવા માંગે છે, પરંતુ ચીન અને તેના સાથીઓ તેને અસ્થિર કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. જે રીતે પડોશી દેશોની ધરતી પર લાલમોનીરહાટ જેવી વ્યૂહાત્મક સુવિધાઓનું નિર્માણ થઈ રહ્યું છે, તે સ્પષ્ટ સંકેત આપે છે કે આપણે કોઈ પણ ક્ષણે આરામથી બેસી શકીએ તેમ નથી. સુરક્ષાનો મામલો હોય ત્યારે હંમેશા ‘ચોકસાઈ’ અને ‘સતર્કતા’ જ સૌથી મોટી કિંમત છે. ભારતે હવે પોતાની સરહદો પર માત્ર આર્થિક જ નહીં, પરંતુ કડક સુરક્ષા વ્યવસ્થાને પ્રાથમિકતા આપવી પડશે.
ચિકન નેકની સુરક્ષા જ ભારતની અખંડિતતાની પરીક્ષા
સિલીગુડી કોરિડોર એ ભારતની અખંડિતતાનું સૌથી સંવેદનશીલ બિંદુ છે. જો અહીં એક પણ ભૂલ થાય તો દેશના સાતેય પૂર્વોત્તર રાજ્યો બાકીના ભારતથી કપાઈ શકે છે. આ લેખમાં આપણે જોયું તેમ, એક તરફ ભારત પોતાનું માળખું મજબૂત કરી રહ્યું છે, તો બીજી તરફ શત્રુ દેશો ઘેરાબંધી કરી રહ્યા છે. શુભેન્દુ અધિકારી કે અન્ય રાજકીય નેતાઓની પ્રાથમિકતા ભલે ગમે તે હોય, પણ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાના આ મુદ્દા પર કોઈ બાંધછોડની શક્યતા નથી. પૂર્વમાં બદલાતી રાજકીય હવા અને ઉત્તરમાં ચીનનું વધતું દબાણ—આ બંને વચ્ચે ભારતને હવે ‘વ્યૂહાત્મક રીતે સતર્ક’ રહેવું જ પડશે. ચિકન નેક સુરક્ષિત છે તો જ પૂર્વ ભારત સુરક્ષિત છે.
આ પણ વાંચો:
