Chaitar Vasava Case: ગુજરાતના રાજકારણમાં હાલ એક એવો મુદ્દો ચર્ચાના કેન્દ્રમાં છે જેણે ન્યાયતંત્ર અને શાસન વ્યવસ્થાની નિષ્પક્ષતા પર ગંભીર સવાલો ઉભા કર્યા છે. ડેડિયાપાડાના ધારાસભ્ય અને આદિવાસી સમાજના મજબૂત અવાજ ગણાતા ચૈતર વસાવાને એક કેસમાં તાત્કાલિક અદાલતી સજા સંભળાવી જેલમાં મોકલી દેવામાં આવ્યા છે. આ ઘટનાએ સામાન્ય જનતામાં અનેક પ્રશ્નો જન્માવ્યા છે. શું કાયદો માત્ર વિપક્ષી નેતાઓ માટે જ આટલો કડક છે? જે દેશમાં લાખોની સંખ્યામાં જનપ્રતિનિધિઓ સામે ગંભીર ગુનાઓ નોંધાયેલા છે, તેમાંથી મોટાભાગના નેતાઓ આજે પણ કાયદાના છિદ્રોનો લાભ લઈને સત્તાના શિખરો પર બિરાજમાન છે અથવા ખુલ્લામાં ફરી રહ્યા છે. ચૈતર વસાવાના કેસમાં જે ઝડપ જોવા મળી, તે જોતા સ્પષ્ટ થાય છે કે આ કોઈ સામાન્ય કાનૂની પ્રક્રિયા નહીં પણ કોઈક દોરીસંચાર હેઠળનું રાજકીય ષડયંત્ર હોવાની પ્રબળ આશંકા છે.
ગુનાખોરી અને સત્તા
આંકડાઓની વાત કરીએ તો ગુજરાતના રાજકારણમાં ગુનાહિત ઈતિહાસ ધરાવતા નેતાઓની સંખ્યા સતત વધી રહી છે. ૨૦૦૭ થી ૨૦૨૨ સુધીની વિધાનસભા ચૂંટણીઓના આંકડા આ વાતની સાક્ષી પૂરે છે. ૨૦૦૭માં ૧૮૮ ઉમેદવારો સામે કેસ હતા, જે ૨૦૨૨ સુધીમાં વધીને ૩૩૦ સુધી પહોંચી ગયા છે. માત્ર ધારાસભ્યોની વાત કરીએ તો, અત્યારે પણ ૪૦ જેટલા વર્તમાન ધારાસભ્યો એવા છે જેમના પર કેસ ચાલી રહ્યા છે. આમાંના ઘણા નેતાઓ હત્યા, લૂંટ અને અપહરણ જેવા ગંભીર ગુનાઓના આરોપી છે, છતાં તેઓ વિધાનસભામાં બેસીને કાયદા ઘડી રહ્યા છે. બીજી તરફ, ચૈતર વસાવા જેવા નેતા, જેમની સામે આવા કોઈ ગંભીર આરોપો નથી, તેમને રાતોરાત દોષિત ઠેરવી જેલમાં મોકલી દેવા એ ભાજપ શાસિત તંત્રના બેવડા માપદંડોને ખુલ્લા પાડે છે.
તંત્રનો હાથો બનેલી તપાસ
આમ આદમી પાર્ટીના નેતાઓનું સ્પષ્ટ માનવું છે કે ચૈતર વસાવા ભાજપ માટે આંખના કણાની જેમ ખૂંચતા હતા, કારણ કે તેમણે ભાજપમાં જોડાવાની ઓફર ઠુકરાવી હતી અને આદિવાસી સમાજના જળ-જંગલ-જમીનના હકો માટે લડત ચલાવી રહ્યા હતા. વન વિભાગના કર્મચારીઓ સાથેની ઘટનાને એક રાજકીય હથિયાર બનાવીને ચૈતર વસાવાને ફસાવવામાં આવ્યા છે. ઈશુદાન ગઢવી અને ગોપાલ ઈટાલિયા જેવા નેતાઓ આક્ષેપ કરે છે કે સરકારી મશીનરી, પોલીસ અને ફરિયાદી પક્ષને હાથો બનાવીને આ સજા કરાવવામાં આવી છે. કોર્ટમાં ફિઝિકલી હાજર રહેવાના બદલે વિડીયો કોન્ફરન્સિંગ દ્વારા ઝડપથી ગવાહી લેવી અને કેસને અત્યંત ગતિએ ચલાવવો, તે શંકાના દાયરામાં છે. જ્યારે લાખો સામાન્ય લોકોના કેસ દાયકાઓ સુધી અદાલતોમાં પેન્ડિંગ રહે છે, ત્યારે આ કેસમાં આટલી ઉતાવળ શું સૂચવે છે?
લોકપ્રતિનિધિઓના ગુનાઓ અને સરકારી ઉદાસીનતા
એક અંદાજ મુજબ ગુજરાતના ગ્રામ પંચાયતથી લઈને લોકસભા સુધીના ૧.૨૫ લાખ ચૂંટાયેલા પ્રતિનિધિઓમાંથી લગભગ ૨૦ ટકા એટલે કે ૨૫,૦૦૦ જેટલા લોકો કોઈને કોઈ ગુનાહિત કેસમાં સંડોવાયેલા હોઈ શકે છે. જો જૂના અને વર્તમાન નેતાઓને ગણીએ તો આ આંકડો ૧ લાખ સુધી પહોંચી શકે છે. ૨૦૧૪માં નરેન્દ્ર મોદીએ વચન આપ્યું હતું કે જનપ્રતિનિધિઓના કેસ ઝડપથી ચલાવવા માટે અલગ અદાલતો રચાશે, પરંતુ તે વચન આજે પણ પોકળ સાબિત થયું છે. વાસ્તવિકતા એ છે કે જ્યારે સત્તાધારી પક્ષના નેતા હોય ત્યારે કેસની ફાઈલો દબાઈ જાય છે, પરંતુ જ્યારે કોઈ સામાજિક નેતા કે વિપક્ષી અવાજને દબાવવાનો હોય, ત્યારે તંત્રની ગતિશીલતા અકલ્પનીય બની જાય છે.
આદિવાસી અવાજને દબાવવાની કૂટનીતિ
ચૈતર વસાવા આદિવાસી સમાજ માટે માત્ર એક ધારાસભ્ય નથી, પરંતુ એક ‘હીરો’ છે. તેમણે શિક્ષણ, શિષ્યવૃત્તિ અને જમીનના અધિકારો માટે જે રીતે લડત ચલાવી છે, તેણે આદિવાસી વિસ્તારોમાં ભાજપના પાયા હચમચાવી દીધા છે. ૨૦૨૭ની વિધાનસભા ચૂંટણીને ધ્યાનમાં રાખીને ભાજપ અત્યારથી જ આદિવાસી વિસ્તારોમાં પોતાની પકડ મજબૂત કરવા માટે સામ-દામ-દંડ-ભેદની નીતિ અપનાવી રહ્યું છે. ચૈતર વસાવાને જેલમાં મોકલીને સરકાર એ સંદેશ આપવા માંગે છે કે જો તમે અમારી સામે નમશો નહીં, તો તમારું પરિણામ પણ આવું જ થશે. પરંતુ આ ષડયંત્ર ભાજપને ભારે પડી શકે છે, કારણ કે આદિવાસી સમાજ પોતાના નેતા પ્રત્યે અતૂટ વિશ્વાસ ધરાવે છે.
જનતાના દરબારમાં શું થશે સાચો ન્યાય?
જે રીતે સરકારી તંત્ર અને તપાસ એજન્સીઓનો ઉપયોગ કરીને ચૈતર વસાવાને સજા અપાવવામાં આવી છે, તે લોકશાહી માટે ખતરાની ઘંટડી છે. એક તરફ ખૂન-લૂંટના આરોપીઓ મોજ કરી રહ્યા છે અને બીજી તરફ સમાજ માટે લડતા યુવાન નેતાને સાત વર્ષની જેલ! આ અસમાનતાએ સમાજમાં રોષ જગાવ્યો છે. હવે આ કેસ અદાલતોની બહાર ‘જનતાની અદાલત’ માં ચાલશે. આવનારી ચૂંટણીઓમાં મતદારોએ નક્કી કરવાનું છે કે શું તેઓ આવા ષડયંત્રોનું સમર્થન કરશે કે પછી અન્યાયનો બદલો મત દ્વારા લેશે. કાલચક્ર તો ફરતું રહેશે, પણ ઇતિહાસ યાદ રાખશે કે કેવી રીતે એક નિડર નેતાને દબાવવા માટે તંત્રએ પોતાની બધી જ તાકાત લગાવી દીધી હતી. શું આ દેશમાં કાયદો ખરેખર બધા માટે સમાન છે? આ પ્રશ્ન આજે દરેક નાગરિકના મનમાં ગુંજી રહ્યો છે.
આ પણ વાંચો:
