Andhra Pradesh FDI: આંધ્ર પ્રદેશમાં સરકાર બદલાયા બાદ રાજ્યમાં વિદેશી પ્રત્યક્ષ રોકાણ (FDI)માં નોંધપાત્ર વધારો થયો હોવાનું કેન્દ્રીય સરકાર દ્વારા સંસદમાં રજૂ કરાયેલા સત્તાવાર આંકડાઓમાં સામે આવ્યું છે. લોકસભામાં રજૂ થયેલી માહિતી મુજબ, વાય.એસ. જગન મોહન રેડ્ડીની આગેવાની હેઠળની YSR કોંગ્રેસ પાર્ટી (YSRCP) સરકારના કાર્યકાળ દરમિયાન રાજ્યમાં વિદેશી રોકાણની ગતિ મર્યાદિત રહી હતી, જ્યારે 2024માં તેલુગુ દેશમ પાર્ટી (TDP)ના નેતૃત્વમાં નવી સરકાર સત્તામાં આવ્યા બાદ રોકાણમાં ઝડપથી વધારો નોંધાયો છે. આ આંકડાઓને લઈને હવે આંધ્ર પ્રદેશમાં રાજકીય ચર્ચા પણ તેજ બની છે, કારણ કે સત્તાધારી TDP તેને પોતાની નીતિઓની સફળતા ગણાવી રહી છે, જ્યારે YSRCP કેન્દ્ર સરકાર પર આંકડાઓનો રાજકીય ઉપયોગ કરવાનો આરોપ મૂકી રહી છે.
લોકસભામાં રજૂ થયેલા આંકડાઓએ ચિત્ર સ્પષ્ટ કર્યું
આ સમગ્ર મુદ્દો ત્યારે ચર્ચામાં આવ્યો જ્યારે તિરુપતિ લોકસભા બેઠકના સાંસદ અને YSRCPના નેતા મડ્ડિલા ગુરુમૂર્તિએ પોતાના વિસ્તારમાં સંશોધન અને વિકાસ (Research and Development) માટે મળેલા રોકાણ અંગે પ્રશ્ન પૂછ્યો હતો. તેના જવાબમાં કેન્દ્રીય વાણિજ્ય મંત્રાલય હેઠળના ઉદ્યોગ અને આંતરિક વેપાર સંવર્ધન વિભાગ (DPIIT) દ્વારા સમગ્ર આંધ્ર પ્રદેશમાં આવેલા FDIના આંકડાઓ રજૂ કરવામાં આવ્યા. આ આંકડાઓએ છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં રાજ્યમાં આવેલા રોકાણની સ્થિતિ અંગે સ્પષ્ટ ચિત્ર રજૂ કર્યું.
જગન સરકારના પાંચ વર્ષ દરમિયાન કેટલું રોકાણ આવ્યું?
DPIITના આંકડા અનુસાર, ઑક્ટોબર 2019થી ડિસેમ્બર 2024 વચ્ચે, એટલે કે જગન મોહન રેડ્ડીના કાર્યકાળના મોટા ભાગ દરમિયાન, આંધ્ર પ્રદેશમાં કુલ લગભગ 1.11 અબજ અમેરિકન ડોલર એટલે કે અંદાજે 8,679.14 કરોડ રૂપિયાનું વિદેશી પ્રત્યક્ષ રોકાણ આવ્યું હતું. આ સમયગાળામાં દર વર્ષે સરેરાશ લગભગ 92 મિલિયન ડોલર જેટલું FDI રાજ્યમાં આવ્યું હોવાનું નોંધાયું છે. વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે આ સમયગાળામાં રાજ્ય સરકારે કલ્યાણકારી યોજનાઓ અને સીધા નાણાં ટ્રાન્સફર (DBT) પર વધુ ભાર મૂક્યો હતો, જ્યારે ઔદ્યોગિક રોકાણને પ્રોત્સાહન આપવા અંગે વિપક્ષ સતત પ્રશ્નો ઉઠાવતો રહ્યો હતો.
સરકાર બદલાતા જ FDIમાં ઝડપી ઉછાળો
2024માં TDPના નેતૃત્વમાં સરકાર બન્યા બાદ આંધ્ર પ્રદેશમાં વિદેશી રોકાણમાં નોંધપાત્ર વધારો જોવા મળ્યો. સંસદમાં રજૂ થયેલા આંકડા મુજબ, નાણાકીય વર્ષ 2023-24માં રાજ્યને 92.13 મિલિયન ડોલરનું FDI મળ્યું હતું. ત્યારબાદ 2024-25માં આ આંકડો વધીને 233.14 મિલિયન ડોલર થયો અને માત્ર એક વર્ષ બાદ એટલે કે નાણાકીય વર્ષ 2025-26માં FDI વધીને 608.59 મિલિયન ડોલર સુધી પહોંચી ગયો. એટલે કે નવી સરકારે પ્રથમ વર્ષે FDIને બમણાથી વધુ અને બીજા વર્ષે લગભગ ત્રણ ગણું વધારવામાં સફળતા મેળવી હોવાનું આંકડાઓ સૂચવે છે.
કયા ક્ષેત્રોમાં સૌથી વધુ રોકાણ આવ્યું?
નાણાકીય વર્ષ 2025-26 દરમિયાન આંધ્ર પ્રદેશમાં આવેલા સૌથી મોટા રોકાણો મેટલ અને મેટલ આધારિત ઉદ્યોગો, ફૂડ પ્રોસેસિંગ, સિમેન્ટ અને જિપ્સમ ઉત્પાદનો, સર્વિસ સેક્ટર, ઓટોમોબાઇલ ઉદ્યોગ, કેમિકલ ઉત્પાદન, ઇલેક્ટ્રિકલ ઉપકરણો તેમજ ઇલેક્ટ્રોનિક્સ ક્ષેત્રમાં થયા હોવાનું જણાવાયું છે. વિવિધ ક્ષેત્રોમાં થયેલા આ રોકાણને રાજ્યમાં ઔદ્યોગિક વાતાવરણ સુધરવાનો સંકેત માનવામાં આવી રહ્યો છે. રોકાણકારોનો વિશ્વાસ વધ્યો હોવાની દલીલ પણ સત્તાધારી પક્ષ દ્વારા કરવામાં આવી રહી છે.
TDPનો દાવો – નીતિ પરિવર્તનથી રોકાણકારોનો વિશ્વાસ પરત આવ્યો
તેલુગુ દેશમ પાર્ટીનું કહેવું છે કે અગાઉની સરકાર દરમિયાન કલ્યાણકારી યોજનાઓ પર વધારે ધ્યાન અને સંપત્તિ સર્જન માટે જરૂરી ઔદ્યોગિક વિકાસ પર ઓછું ધ્યાન આપવાના કારણે રાજ્યમાં રોકાણકારોનો વિશ્વાસ ઘટ્યો હતો. પાર્ટીના નિવેદન મુજબ, નવી સરકારે રોકાણકારોને અનુકૂળ વાતાવરણ ઉભું કરવા માટે નીતિગત અવરોધો દૂર કર્યા, પ્રક્રિયાઓ સરળ બનાવી અને રાજ્યને વૈશ્વિક રોકાણ માટે વધુ આકર્ષક બનાવવાનો પ્રયાસ કર્યો. TDPનો દાવો છે કે આ સુધારાઓના પરિણામે આંધ્ર પ્રદેશ ફરી એક વખત રોકાણકારોની પસંદગીનું રાજ્ય બની રહ્યું છે.
YSRCPએ કેન્દ્ર સરકાર પર રાજકીય ઉપયોગનો આરોપ લગાવ્યો
બીજી તરફ, YSRCPના સાંસદ મડ્ડિલા ગુરુમૂર્તિએ આ આંકડાઓ રજૂ કરવાની પદ્ધતિ અંગે સવાલો ઉઠાવ્યા છે. તેમણે જણાવ્યું કે તેમણે પોતાના તિરુપતિ લોકસભા ક્ષેત્રમાં સંશોધન અને વિકાસ માટે થયેલા રોકાણ અંગે માહિતી માંગી હતી, પરંતુ કેન્દ્ર સરકારે સમગ્ર રાજ્યના FDIના આંકડા રજૂ કરીને ચર્ચાને બીજી દિશામાં લઈ જવાનો પ્રયાસ કર્યો. ગુરુમૂર્તિના જણાવ્યા અનુસાર, NDA સરકાર અને તેની સહયોગી TDPએ આ તકનો ઉપયોગ પોતાની સિદ્ધિઓ દર્શાવવા માટે કર્યો છે અને તેમના મૂળ પ્રશ્નનો સીધો જવાબ આપવામાં આવ્યો નથી.
કેન્દ્રે અનેક રાષ્ટ્રીય યોજનાઓનો પણ કર્યો ઉલ્લેખ
લોકસભામાં આપવામાં આવેલા જવાબમાં કેન્દ્ર સરકારે માત્ર FDIના આંકડા જ રજૂ કર્યા નહોતા, પરંતુ રોકાણને પ્રોત્સાહન આપતી વિવિધ રાષ્ટ્રીય યોજનાઓનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો. તેમાં પ્રોડક્શન લિંક્ડ ઇન્સેન્ટિવ (PLI) યોજના, સેમિકોન ઇન્ડિયા પ્રોગ્રામ, BioE3 પહેલ તેમજ મેન્યુફેક્ચરિંગ, ઇનોવેશન અને સંશોધનને પ્રોત્સાહન આપતી અન્ય નીતિઓનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો. સરકારે જણાવ્યું કે આવી યોજનાઓ દ્વારા દેશભરમાં રોકાણનું વાતાવરણ વધુ મજબૂત બન્યું છે અને રાજ્યોને તેનો લાભ મળી રહ્યો છે.
DPIIT અને RBIની ભૂમિકા શું છે?
ભારતમાં વિદેશી પ્રત્યક્ષ રોકાણ સંબંધિત નીતિઓ ઘડવાની મુખ્ય જવાબદારી ઉદ્યોગ અને આંતરિક વેપાર સંવર્ધન વિભાગ (DPIIT)ની છે. દેશમાં આવતા તમામ FDIના સત્તાવાર આંકડા પણ આ વિભાગ દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવે છે. આ માહિતી ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI)ને પ્રાપ્ત થયેલી વિદેશી મૂડીની વિગતોના આધારે સંકલિત કરવામાં આવે છે. તેથી સંસદમાં રજૂ થયેલા આંકડાઓને સત્તાવાર અને પ્રમાણભૂત માનવામાં આવે છે.
કેન્દ્ર સાથેની ભાગીદારીને પણ કારણ ગણાવાયું
મુખ્યમંત્રી એન. ચંદ્રબાબુ નાયડૂએ તાજેતરમાં રાજ્યની પ્રગતિ અહેવાલ રજૂ કરતી વખતે ‘બ્રાન્ડ AP’ને મજબૂત બનાવવા માટે કેન્દ્ર સરકારના સહયોગનો ખાસ ઉલ્લેખ કર્યો હતો. તેમણે જણાવ્યું કે NDA સરકાર સાથે મળીને કામ કરવાના કારણે રાજ્યમાં રોકાણકારોનો વિશ્વાસ વધ્યો છે. જાન્યુઆરી 2026માં બેંક ઑફ બરોડાના અહેવાલમાં પણ જણાવાયું હતું કે વર્ષ 2025 દરમિયાન ભારતમાં થયેલા કુલ રોકાણમાંથી લગભગ 25 ટકા હિસ્સો આંધ્ર પ્રદેશને મળ્યો હતો.
ડબલ એન્જિન સરકારના દાવા અને ભવિષ્યની અપેક્ષાઓ
કેન્દ્રીય રાજ્યમંત્રી એલ. મુરુગને અગાઉ જણાવ્યું હતું કે કેન્દ્ર અને રાજ્યમાં NDA સરકાર હોવાને કારણે ડબલ એન્જિન વિકાસનો લાભ આંધ્ર પ્રદેશને મળશે. તેમના જણાવ્યા મુજબ, રાજ્યને FDIનું મુખ્ય કેન્દ્ર બનાવવા માટે નિયમો સરળ બનાવવામાં આવ્યા છે અને કૃષિ, ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર તેમજ નવનીકરણીય ઊર્જા જેવા ક્ષેત્રોને વિશેષ પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી રહી છે. હવે આગામી વર્ષોમાં આંધ્ર પ્રદેશ આ રોકાણની ગતિ જાળવી રાખી શકે છે કે નહીં અને તેનો રોજગાર તથા ઔદ્યોગિક વિકાસ પર કેટલો પ્રભાવ પડે છે, તેના પર સૌની નજર રહેશે.
