Akal Takht Ultimatum: પંજાબના રાજકીય અને ધાર્મિક ઈતિહાસમાં સોમવારનો દિવસ એક અભૂતપૂર્વ ઘટનાનો સાક્ષી બન્યો. અકાલ તખ્તે પંજાબ સરકારને એક મહિનાનો સ્પષ્ટ સમય આપ્યો છે કે તેઓ ‘જગત જ્યોત શ્રી ગુરુ ગ્રંથ સાહિબ સત્કાર (સંશોધન) અધિનિયમ, 2026’ માં શીખ ધર્મગુરુઓ અને નિષ્ણાતો દ્વારા સૂચવવામાં આવેલા ફેરફારો કરે. આ નિર્દેશ પંજાબના લગભગ તમામ શીખ ધારાસભ્યો અને મંત્રીઓની અકાલ તખ્ત સમક્ષ થયેલી હાજરી બાદ આપવામાં આવ્યો. આ એક એવી ઘટના હતી જેમાં રાજ્યની ચૂંટાયેલી સરકારના પ્રતિનિધિઓને સર્વોચ્ચ ધાર્મિક સંસ્થા સામે ઊભા રહીને કાયદાકીય ભૂલો વિશે જવાબ આપવો પડ્યો. અકાલ તખ્તનો આ ‘હુકમનામું’ શીખ સમુદાય માટે બંધનકર્તા છે, જે સ્પષ્ટ કરે છે કે ધાર્મિક બાબતોમાં સર્વોપરિતા કોની છે.
ધારાસભ્યોની હાજરી અને સરકારની મર્યાદા
લગભગ બે કલાક ચાલેલી આ ગંભીર ચર્ચામાં આમ આદમી પાર્ટી (AAP) ના 69 ધારાસભ્યો, કોંગ્રેસના 15, શિરોમણી અકાલી દળના બે અને અન્ય અપક્ષ સભ્યો સહિત મોટી સંખ્યામાં શીખ નેતાઓએ હાજરી આપી હતી. અકાલ તખ્તના જત્થેદાર જ્ઞાની કુલદીપ સિંહ ગર્ગજ્જે જણાવ્યું હતું કે બેઠકમાં ઉપસ્થિત તમામ ધારાસભ્યોએ એ વાતનો સ્વીકાર કર્યો છે કે આ કાયદો પસાર કરતી વખતે પંથક સલાહ-સૂચન લેવામાં મોટી ભૂલ થઈ હતી. જોકે, બેઠક બાદ પંજાબના નાણાં મંત્રી હરપાલ સિંહ ચીમા અને વિધાનસભા અધ્યક્ષ કુલતાર સિંહ સંધવાએ કોઈ સીધી પ્રતિબદ્ધતા દર્શાવવાને બદલે એટલું જ કહ્યું કે સરકાર અકાલ તખ્તના સૂચનો પર વિચાર કરશે. મુખ્યમંત્રી ભગવંત માન, જેમને અગાઉ ‘ખાલસા પંથ વિરોધી’ ગણાવી દેવામાં આવ્યા છે, તેમને આ બેઠકમાંથી બાકાત રાખવામાં આવ્યા હતા.
ધાર્મિક બાબતોમાં દખલ અને મીરી-પીરીનો સિદ્ધાંત
જત્થેદાર ગર્ગજ્જે આ સમગ્ર પ્રક્રિયાની શરૂઆત કરતા જ સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે અકાલ તખ્ત માટે આ હસ્તક્ષેપ અનિવાર્ય હતો. તેમણે શીખ ધર્મના ‘મીરી-પીરી’ (રાજકીય અને આધ્યાત્મિક સત્તાનું મિલન) ના સિદ્ધાંતને ટાંકીને કહ્યું કે જ્યારે રાજનીતિ ગુરુ ગ્રંથ સાહિબ જેવી પવિત્ર બાબતોમાં દખલ કરે, ત્યારે અકાલ તખ્ત મૌન રહી શકે નહીં. શીખ પરંપરા મુજબ, ધાર્મિક બાબતો પર કાયદો બનાવતી વખતે સરકાર માટે શીખોની અધિકૃત સંસ્થાઓ—જેમ કે SGPC—ની સલાહ લેવી અનિવાર્ય છે. આ પ્રક્રિયાને અવગણીને સરકાર દ્વારા ઉતાવળે કાયદો પસાર કરવો એ અકાલ તખ્તની પવિત્રતા અને પંથકની ગરિમાનું ઉલ્લંઘન ગણવામાં આવ્યું છે.
બેઠક દરમિયાન અકાલ તખ્તે સંશોધિત કાયદાની દરેક કલમની ચીવટપૂર્વક તપાસ કરી. જત્થેદારે મુખ્યમંત્રીના જૂના વીડિયો ચલાવીને ધારાસભ્યોને પૂછ્યું કે શું તેમણે કરેલા વાયદા મુજબની કડક જોગવાઈઓ કાયદામાં છે? ઘણા ધારાસભ્યોએ કબૂલ્યું કે તેમને આની જાણકારી નથી. સૌથી વધુ વિવાદ ‘કસ્ટોડિયન’ (સંરક્ષક) શબ્દ પર થયો. અકાલ તખ્તનું માનવું છે કે કોઈ મનુષ્ય ગુરુનો સંરક્ષક હોઈ શકે નહીં, કારણ કે ગુરુ પોતે જ સમુદાયના સંરક્ષક છે. જ્યારે જત્થેદારે પૂછ્યું કે શું સભ્યોએ મતદાન કરતા પહેલા આ વિધેયક વાંચ્યું હતું, ત્યારે ઘણા સભ્યોએ સ્વીકાર્યું કે વિધેયક છેલ્લી ઘડીએ અપાયું હતું અને વાંચવાનો સમય મળ્યો ન હતો. વિપક્ષી નેતા પ્રતાપ સિંહ બાજવા અને પરગટ સિંહે પણ પોતાની લાચારી વ્યક્ત કરતા કહ્યું કે તેમની સૂચનાઓને ગૃહમાં કોઈ મહત્વ આપવામાં આવ્યું ન હતું.
2015 અને 2017 ના જૂના કેસોનું ભૂત
બેઠક માત્ર વર્તમાન કાયદા સુધી મર્યાદિત ન રહી, પરંતુ તેમાં વર્ષો જૂના બેઅદબીના કેસો અને 2017 ના મૌર વિસ્ફોટની તપાસ વિશે પણ પ્રશ્નો પૂછવામાં આવ્યા. જત્થેદારે ડેરા સચ્ચા સૌદા પ્રમુખ વિરુદ્ધ કાર્યવાહી કેમ આગળ વધી નથી, તેવો કડક પ્રશ્ન કર્યો. ધારાસભ્યો અને વિપક્ષી નેતાઓએ એકબીજા પર આરોપ લગાવતા કહ્યું કે કેસોની તપાસમાં રાજકીય ઈચ્છાશક્તિનો અભાવ છે. આ ચર્ચાએ સાબિત કર્યું કે શીખ સમુદાય માટે આ મુદ્દાઓ માત્ર કાયદાકીય નથી, પરંતુ આસ્થા અને ન્યાયનો વિષય છે. અકાલ તખ્તે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ન્યાયમાં થઈ રહેલો વિલંબ હવે વધુ સાંખી લેવામાં આવશે નહીં.
કાયદાકીય સંઘર્ષની લાંબી ગાથા
પંજાબ સરકાર અને અકાલ તખ્ત વચ્ચેનો આ ટકરાવ એકાએક નથી થયો. જુલાઈ 2025 થી સરકાર બેઅદબી વિરુદ્ધ કાયદો બનાવવાની કવાયત કરી રહી હતી. આ માટે એક પસંદગી સમિતિ પણ બની હતી, પરંતુ સરકાર દ્વારા ઉતાવળમાં 13 એપ્રિલ 2026 ના રોજ વૈશાખીના દિવસે વિશેષ સત્ર બોલાવીને આ કાયદો પસાર કરી દેવામાં આવ્યો. SGPC દ્વારા વારંવાર પત્રો લખવા છતાં તેમને કોઈ જવાબ અપાયો નહીં. 2008 ના મૂળ કાયદાને બદલીને જે 2026 નો દંડાત્મક કાયદો બનાવાયો, તેની ઘણી કલમો પર અકાલ તખ્તે વાંધો ઉઠાવ્યો છે. હવે જોવાનું એ છે કે શું પંજાબ સરકાર આગામી એક મહિનામાં પોતાની ભૂલ સુધારીને પંથક સહમતી સાથે આગળ વધે છે કે પછી ટકરાવની નવી પરિસ્થિતિ સર્જાય છે.
આ પણ વાંચો:
