Noida labour protest chargesheet: નોઇડામાં એપ્રિલ 2026 દરમિયાન થયેલા મજૂર આંદોલનને ઉત્તર પ્રદેશ પોલીસ સતત એક ‘આયોજિત ષડયંત્ર’ તરીકે રજૂ કરતી રહી છે. આ મામલે પોલીસે મજૂરો, વિદ્યાર્થી નેતાઓ અને સામાજિક કાર્યકરો સહિત અનેક લોકોની ધરપકડ કરી હતી. કુલ 14 એફઆઇઆર નોંધાઈ હોવાનું સામે આવ્યું છે અને તેમાંથી ચાર કેસમાં હવે ચાર્જશીટ દાખલ થઈ ચૂકી છે. જોકે, ચાર્જશીટના દસ્તાવેજોમાં જ ધરપકડની તારીખ, આરોપીઓની ઘટનાસ્થળે હાજરી, મોબાઇલ લોકેશન અને કથિત ભાષણો અંગેના દાવાઓમાં વિરોધાભાસ હોવાના આરોપો ઉઠી રહ્યા છે.

મજૂરોના આંદોલનથી શરૂ થયો સમગ્ર વિવાદ

નોઇડામાં મજૂરો દ્વારા ન્યૂનતમ વેતન વધારવા, ઓવરટાઇમનું બમણું વેતન, સાપ્તાહિક રજા અને સારી કામકાજની પરિસ્થિતિ જેવી માંગણીઓને લઈને આંદોલન શરૂ થયું હતું. કેટલાક સ્થળોએ સ્થિતિ હિંસક બની હતી. મજૂરો અને કાર્યકરોનો આરોપ હતો કે પોલીસ દ્વારા બળપ્રયોગ કરવામાં આવતા સ્થિતિ બગડી, જ્યારે પોલીસનું કહેવું હતું કે ટોળું નિયંત્રણ બહાર જતાં કાયદો-વ્યવસ્થા જાળવવા માટે બળનો ઉપયોગ કરવો પડ્યો.

આ પછી પોલીસે આંદોલન પાછળ કથિત ષડયંત્ર હોવાનો દાવો કરીને ધરપકડો શરૂ કરી. એફઆઇઆર નંબર 163/2026, 164/2026, 165/2026 અને 169/2026માં દાખલ ચાર્જશીટમાં પોલીસનો દાવો છે કે વોટ્સએપ ગ્રુપ, બેઠકો અને વૈચારિક નેટવર્ક દ્વારા લોકોને એકત્ર કરવામાં આવ્યા હતા અને આંદોલનને હિંસક બનાવવાની યોજના હતી.

સત્યમ વર્મા અંગે પોલીસના દાવામાં વિરોધાભાસ

આ કેસમાં વરિષ્ઠ પત્રકાર અને કાર્યકર સત્યમ વર્માને મુખ્ય આરોપીઓમાં સામેલ કરવામાં આવ્યા છે. ચાર્જશીટમાં એક તરફ પોલીસ કહે છે કે વર્મા આંદોલન દરમિયાન નોઇડામાં હાજર નહોતા, પરંતુ તેમણે કથિત ષડયંત્રમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી. બીજી તરફ, ચાર્જશીટમાં નોંધાયેલા એક સાક્ષીના નિવેદન મુજબ તેણે વર્માને અન્ય આરોપીઓ સાથે રસ્તો જામ કરતા, પોલીસ સાથે ધક્કામુક્કી કરતા, પથ્થરમારો કરતા અને સૂત્રોચ્ચાર કરતા જોયા હતા.

પોલીસે 10 એપ્રિલની ઘટનાનો વીડિયો મળ્યો હોવાનો પણ દાવો કર્યો છે, જેમાં વર્મા અન્ય આરોપીઓ સાથે સૂત્રોચ્ચાર કરતા દેખાતા હોવાનો ઉલ્લેખ છે. બીજી તરફ, વર્માના પરિવારજનોનું કહેવું છે કે તેઓ લગભગ દસ વર્ષથી નોઇડા આવ્યા જ નથી. ચાર્જશીટમાં તેમની 19 એપ્રિલે નોઇડાના ફેઝ-2 પોલીસ સ્ટેશનમાંથી ધરપકડ દર્શાવવામાં આવી છે, જ્યારે તેમના સમર્થકોનો દાવો છે કે તેમને 17 એપ્રિલની રાત્રે લખનૌ સ્થિત ઘરેથી લઈ જવામાં આવ્યા હતા.

ધરપકડની તારીખોમાં પણ અલગ-અલગ વિગતો

ચાર્જશીટ અને રિમાન્ડ દસ્તાવેજોની તુલના કરતાં કેટલાક આરોપીઓની ધરપકડની તારીખોમાં તફાવત જોવા મળ્યો હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે. એફઆઇઆર 164 અને 165ની ચાર્જશીટમાં આકૃતિ ચૌધરી, સૃષ્ટિ ગુપ્તા અને મનીષા ચૌહાણની ધરપકડ 27 એપ્રિલ અને રૂપેશ રાયની 7 મે દર્શાવવામાં આવી છે. જોકે, સંબંધિત રિમાન્ડ દસ્તાવેજોમાં તેમની ધરપકડ 17 એપ્રિલ દર્શાવવામાં આવી હોવાનું જણાવાયું છે.

એફઆઇઆર 163માં પણ તારીખોને લઈને તફાવત છે. આકૃતિની ધરપકડ 22 એપ્રિલ અને સૃષ્ટિ તથા મનીષાની 24 એપ્રિલ દર્શાવવામાં આવી છે, જ્યારે રિમાન્ડ દસ્તાવેજોમાં ત્રણેયની ધરપકડ 15 એપ્રિલ બતાવવામાં આવી છે. બીજી તરફ, સૃષ્ટિ દ્વારા શરૂ કરવામાં આવેલા કથિત ફેસબુક લાઇવ વીડિયોને આધારે તેમની ધરપકડ 11 એપ્રિલે થઈ હોવાનો દાવો કરવામાં આવે છે.

જેલમાં રહેલા આરોપીઓ 13 એપ્રિલે ઘટનાસ્થળે કેવી રીતે પહોંચ્યા?

એફઆઇઆર 164ની ચાર્જશીટમાં દાવો છે કે આકૃતિ, સૃષ્ટિ, મનીષા, રૂપેશ, આદિત્ય આણંદ અને હિમાંશુ ઠાકુર 13 એપ્રિલે ઘટનાસ્થળે હાજર હતા અને ભડકાઉ ભાષણો તથા હિંસામાં સામેલ થયા હતા. પરંતુ આકૃતિ, સૃષ્ટિ, મનીષા અને રૂપેશને 11 એપ્રિલે જ કસ્ટડીમાં લેવામાં આવ્યા અને બીજા દિવસે જેલ મોકલવામાં આવ્યા હોવાનો દાવો કરવામાં આવે છે. આથી 13 એપ્રિલે તેમની ઘટનાસ્થળે હાજરી અંગે પ્રશ્ન ઊભો થાય છે.

હિમાંશુ ઠાકુર અંગે પણ ચાર્જશીટમાં એક જગ્યાએ 18 એપ્રિલે દિલ્હીના શાલીમાર બાગમાંથી ધરપકડ અને બીજી જગ્યાએ 19 એપ્રિલે ફેઝ-3 પોલીસ સ્ટેશનમાંથી ધરપકડ દર્શાવવામાં આવી હોવાનું જણાવાયું છે.

મોબાઇલ લોકેશન અને બરામદગી અંગે પણ સવાલો

એફઆઇઆર 169ની ચાર્જશીટમાં પોલીસ કહે છે કે 10 એપ્રિલે હિમાંશુ નોઇડામાં હાજર હતા. પરંતુ કેસ ડાયરીમાં સામેલ મોબાઇલ લોકેશન મુજબ તેમનો ફોન દિલ્હીમાં તેમના નિવાસસ્થાન પાસે હતો.

આકૃતિના ફોન અંગે પણ વિરોધાભાસનો આરોપ છે. એક કેસ ડાયરી મુજબ ફોન 26 એપ્રિલે ફેઝ-2 વિસ્તારમાં એક પાર્કમાં રાખેલા બેગમાંથી મળ્યો હતો, જ્યારે મોબાઇલ લોકેશન મુજબ ફોન 11 એપ્રિલની સાંજ સુધી બોટનિકલ ગાર્ડન મેટ્રો સ્ટેશન વિસ્તારમાં સક્રિય હતો. સૃષ્ટિના ફોન અંગે પણ પોલીસની બરામદગી અને કોલ ડિટેલ રેકોર્ડ વચ્ચે સવાલો ઉઠાવવામાં આવ્યા છે.

કથિત ભડકાઉ ભાષણોના પુરાવા અંગે સવાલ

ચાર્જશીટમાં કેટલાક આરોપીઓ પર 11 અને 13 એપ્રિલે મજૂરોને હિંસા માટે ઉશ્કેરતા ભાષણ આપવાનો આરોપ મૂકાયો છે. જોકે, કાર્યકરોનો દાવો છે કે આ ભાષણોની વિડિયો રેકોર્ડિંગ અથવા અન્ય સ્વતંત્ર પ્રત્યક્ષ પુરાવા ચાર્જશીટમાં સ્પષ્ટ રીતે રજૂ કરવામાં આવ્યા નથી. તેમના જણાવ્યા મુજબ જાહેરમાં ઉપલબ્ધ કેટલાક વીડિયોમાં આરોપીઓ મજૂરોને શાંતિપૂર્ણ રીતે વિરોધ કરવાની અપીલ કરતા દેખાય છે.

વોટ્સએપ ગ્રુપમાં કથિત ભડકાઉ સંદેશાઓ અંગે પણ વિરોધાભાસનો આરોપ છે. યોગેશ મીણા વિરુદ્ધ લગાવવામાં આવેલા આરોપોમાં જે સંદેશાઓનો ઉલ્લેખ છે, તેમાં હિંસા માટે સીધી ઉશ્કેરણી દેખાતી ન હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે.

માર્ક્સવાદી પુસ્તકોને ષડયંત્ર સાથે જોડવાનો આરોપ

ચાર્જશીટમાં આરોપીઓની કથિત માર્ક્સવાદી અથવા ડાબેરી વિચારધારાનો પણ વારંવાર ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. પોલીસ દ્વારા કેટલાક પુસ્તકો, સામયિકો અને સાહિત્યને કથિત ષડયંત્ર સાથે જોડવામાં આવ્યું છે. તેમાં ભગતસિંહ અંગેનું સાહિત્ય, માર્ક્સવાદી સિદ્ધાંતો, લેનિનવાદ, નેપાળ ક્રાંતિ અને ફાસીવાદ જેવા વિષયો પરના પુસ્તકોનો સમાવેશ થાય છે.

એડવોકેટ કનવલપ્રીત કૌરનો દાવો છે કે કોઈ વ્યક્તિ પાસે કોઈ વિચારધારા સંબંધિત પુસ્તક હોવું કે કોઈ રાજકીય વિચાર સાથે સહમત હોવું પોતાનામાં ગુનો સાબિત કરતું નથી. તેમણે બંધારણીય રીતે વિચારવાની, વાંચવાની, ચર્ચા કરવાની અને રાજકીય અભિપ્રાય રાખવાની સ્વતંત્રતાનો ઉલ્લેખ કર્યો. તેમના જણાવ્યા મુજબ હિંસા માટે ઉશ્કેરણી અથવા ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિમાં ભાગીદારીના સ્વતંત્ર અને ઠોસ પુરાવા જરૂરી છે.

પેલેસ્ટાઇન સમર્થક સંગઠનો સાથે જોડાણનો મુદ્દો

આકૃતિ ચૌધરીના કથિત પોલીસ નિવેદનના આધારે પોલીસે ઇન્ટરનેશનલ પીપલ્સ સોલિડેરિટી ફોર પેલેસ્ટાઇન અને BDS જેવા સંગઠનો સાથે તેમના સંબંધનો ઉલ્લેખ કર્યો છે. ટેલિગ્રામ અને ફેસટાઇમ મારફતે વિદેશી સંપર્કો સાથે વાતચીત કરવાનો પણ દાવો કરવામાં આવ્યો છે.

જોકે, માત્ર પેલેસ્ટાઇન સમર્થક વિચાર અથવા આવા સંગઠનો સાથે સંપર્કને ગુનાનો પુરાવો માની શકાય કે નહીં તે અંગે સવાલો ઊભા થયા છે. ભારતે લાંબા સમયથી પેલેસ્ટાઇનને રાજદ્વારી અને રાજકીય સમર્થન આપ્યું છે અને 1974માં PLOને માન્યતા આપનાર પ્રથમ બિન-અરબ દેશ બન્યું હતું. 1988માં ભારતે પેલેસ્ટાઇનને રાજ્ય તરીકે માન્યતા આપનારા શરૂઆતના દેશોમાં સ્થાન મેળવ્યું હતું.

સાક્ષીઓના નિવેદનો અને કથિત કબૂલાતો પર પણ પ્રશ્નો

ચાર્જશીટોમાં કેટલાક સાક્ષીઓના નિવેદનો લગભગ એકસરખા હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો છે. આથી નિવેદનો સ્વતંત્ર રીતે નોંધાયા હતા કે પહેલેથી તૈયાર માળખા પ્રમાણે લખાયા હતા તે અંગે પ્રશ્નો ઊભા થયા છે.

પોલીસે કેટલાક આરોપીઓના કથિત કબૂલાતનામા જેવા નિવેદનોને પણ મહત્વ આપ્યું છે. બચાવ પક્ષના વકીલનું કહેવું છે કે પોલીસ કસ્ટડીમાં આપવામાં આવેલા આવા નિવેદનોની વિશ્વસનીયતા અંગે કાયદાકીય રીતે સાવચેતી જરૂરી છે. રૂપેશ રાય અને આદિત્ય આણંદે સુપ્રીમ કોર્ટમાં પોલીસ કસ્ટડી દરમિયાન કથિત ટોર્ચર અંગે અરજી કરી હોવાનો પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે.

મજૂરોની માંગણીઓને ‘અયોગ્ય’ ગણાવવાના મુદ્દે વિવાદ

એફઆઇઆર 163ની ચાર્જશીટમાં ન્યૂનતમ વેતન વધારવું, ઓવરટાઇમનું બમણું વેતન, સાપ્તાહિક રજા અને સારી કામકાજની પરિસ્થિતિ જેવી માંગણીઓને ‘અયોગ્ય માંગણીઓ’ તરીકે વર્ણવવામાં આવી છે. કાર્યકરોનું કહેવું છે કે આ માંગણીઓ શ્રમ અધિકારો સાથે સીધી રીતે જોડાયેલી છે.

મહત્વનું એ છે કે આંદોલન બાદ ઉત્તર પ્રદેશ સરકારે ન્યૂનતમ વેતનમાં આશરે ₹2,500નો વધારો જાહેર કર્યો હતો. આથી એક તરફ સરકાર દ્વારા માંગણીઓમાં ફેરફાર કરવામાં આવ્યો અને બીજી તરફ પોલીસ ચાર્જશીટમાં તેને ‘અયોગ્ય’ ગણાવવાનો મુદ્દો ચર્ચામાં આવ્યો છે.

ચાર ચાર્જશીટ બાદ પણ અનેક આરોપીઓ જેલમાં

આંદોલનને લગતી 11 એફઆઇઆરમાં અલગ-અલગ આરોપીઓને અનેક કેસોમાં જામીન મળી ચૂક્યા છે. એફઆઇઆર 116, 117 અને 157માં લગભગ તમામ આરોપીઓને જામીન મળ્યા છે. એફઆઇઆર 165, 164 અને 151માં પાંચ-પાંચ અને એફઆઇઆર 149માં બે આરોપીઓને જામીન મળ્યા છે. બીજી તરફ 163, 158 અને 172માં રૂપેશના ભાઈ મધુરેશ સિવાય અન્ય આરોપીઓને જામીન મળ્યા નથી.

કુલ મળીને મનીષાને 11માંથી 8, યોગેશ અને રૂપેશને 6-6, હિમાંશુને 7, આદિત્ય અને સૃષ્ટિને 5-5, સત્યમ વર્માને 4 અને આકૃતિને 3 કેસોમાં જામીન મળી ચૂક્યા હોવાનું જણાવાયું છે.

આ સમગ્ર મામલે મુખ્ય સવાલ એ છે કે ચાર્જશીટમાં દર્શાવવામાં આવેલા વિરોધાભાસો અને આરોપોના સમર્થનમાં રજૂ કરાયેલા પુરાવાઓને અદાલત કેવી રીતે મૂલવે છે. હાલ પોલીસ આંદોલનને સંગઠિત ષડયંત્ર ગણાવી રહી છે, જ્યારે બચાવ પક્ષ અને કાર્યકરો ચાર્જશીટની આંતરિક અસંગતતાઓને તપાસની વિશ્વસનીયતા સામેનો મહત્વપૂર્ણ મુદ્દો ગણાવી રહ્યા છે.