Seven Square School Controversy: મહારાષ્ટ્રના થાણે જિલ્લાના ભાયંદરમાં BJP ધારાસભ્ય નરેન્દ્ર મહેતાના પરિવાર સાથે સંકળાયેલી સેવન સ્ક્વેર સ્કૂલને લઈને વિવાદ ઊભો થયો છે. જૈન ધર્મના પર્યુષણ પર્વ દરમિયાન શાળાએ વિદ્યાર્થીઓના લંચ બોક્સને લઈને જાહેર કરેલા નિર્દેશમાં નોનવેજ ઉપરાંત ડુંગળી, લસણ, બટાકા, બીટ અને જમીનની અંદર ઉગતી અન્ય શાકભાજી ન લાવવા જણાવાયું હોવાના કારણે મામલો ચર્ચામાં આવ્યો છે. મહારાષ્ટ્ર નવનિર્માણ સેના (MNS)એ આ નિર્ણય સામે વાંધો ઉઠાવી શાળા પર વિદ્યાર્થીઓ પર ધાર્મિક આહારની માન્યતાઓ લાદવાનો આરોપ લગાવ્યો છે.
આઠ દિવસ માટે લંચ બોક્સ અંગે સર્ક્યુલર
અહેવાલ મુજબ, મીરા રોડ ઈસ્ટમાં આવેલી સેવન સ્ક્વેર સ્કૂલે જૈન સમુદાયના આઠ દિવસીય પર્યુષણ પર્વની શરૂઆત બાદ પોતાના પોર્ટલ પર સર્ક્યુલર જાહેર કર્યો હતો. તેમાં વિદ્યાર્થીઓને આઠ દિવસ સુધી લંચ બોક્સમાં નોનવેજ, ડુંગળી, લસણ, બટાકા, બીટ તેમજ કંદમૂળવાળી અન્ય શાકભાજી ન લાવવા જણાવવામાં આવ્યું હતું.
આ શાળા Seven Eleven Education Society દ્વારા સંચાલિત છે. સોસાયટીના સંચાલન સાથે BJP ધારાસભ્ય નરેન્દ્ર મહેતાના પરિવારનું જોડાણ છે અને તેમની પત્ની સોસાયટીના ચેરપર્સન છે. શાળા CBSE સાથે સંલગ્ન હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે.
MNSએ ફરિયાદ કરી, ધાર્મિક માન્યતા થોપવાનો આરોપ
સર્ક્યુલર સામે MNS નેતા સચિન પોકળેએ વિરોધ નોંધાવ્યો છે. તેમનો આરોપ છે કે નરેન્દ્ર મહેતા જૈન હોવાથી શાળામાં પર્યુષણ દરમિયાન જૈન ધર્મની ખાણીપીણી સંબંધિત માન્યતાઓ તમામ વિદ્યાર્થીઓ માટે લાગુ કરવામાં આવી રહી છે. MNSએ સિવિક એજ્યુકેશન ઓફિસરને ફરિયાદ કરી શાળા સામે કાર્યવાહી કરવાની માગ કરી છે. માનવાધિકાર આયોગમાં પણ ફરિયાદ કરવામાં આવી હોવાની માહિતી સામે આવી છે.
MNSનો મુખ્ય સવાલ એ છે કે શાળામાં અલગ-અલગ ધર્મ અને સમુદાયના બાળકો અભ્યાસ કરતા હોય ત્યારે કોઈ એક ધર્મની ખાણીપીણીની પરંપરા તમામ વિદ્યાર્થીઓ પર શા માટે લાગુ કરવામાં આવે? શું શાળાના નિયમોમાં ધાર્મિક પરંપરા અને વિદ્યાર્થીઓની વ્યક્તિગત પસંદગી વચ્ચે યોગ્ય સંતુલન જાળવવામાં આવ્યું છે?
સંજય રાઉતે સરકાર અને BJP પર કર્યા આકરા પ્રહાર
શિવસેના UBTના વરિષ્ઠ નેતા સંજય રાઉતે પણ આ મુદ્દે આકરી પ્રતિક્રિયા આપી છે. તેમણે X પર નરેન્દ્ર મહેતાની શાળા હોવાનો ઉલ્લેખ કરીને મહારાષ્ટ્ર સરકાર અને BJPના નેતાઓને સવાલ કર્યા છે કે ધર્મના નામે આ પ્રકારની કાર્યવાહી તેમને સ્વીકાર્ય છે કે નહીં.
રાઉતે આ ઘટનાને લવ જિહાદ કરતાં પણ વધુ ભયાનક ગણાવી અને સવાલ કર્યો કે શું કોઈ નક્કી કરશે કે મુંબઈમાં કોણ રહી શકે, શું ખાઈ શકાય અને શું નહીં. તેમણે ગણપતિ ઉત્સવ અંગે પણ સવાલ ઉઠાવ્યો અને મહારાષ્ટ્રની રચના માટે 106 મરાઠી લોકોના બલિદાનનો ઉલ્લેખ કરતાં રાજ્યની સામાજિક અને સાંસ્કૃતિક ઓળખ અંગે પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા.
શિક્ષણ વિભાગ કરશે શાળાનું નિરીક્ષણ
વિવાદ વધ્યા બાદ મીરા-ભાયંદરની શિક્ષણ અધિકારી સુલભા વટારેએ જણાવ્યું કે તેમને સમગ્ર મામલાની જાણકારી મળી છે. શિક્ષણ વિભાગ દ્વારા શાળાનું નિરીક્ષણ કરવામાં આવશે અને તપાસ બાદ જ આ મુદ્દે કોઈ ટિપ્પણી કરવામાં આવશે.
આથી હાલ શિક્ષણ વિભાગે શાળાના સર્ક્યુલરને ધાર્મિક રીતે ફરજિયાત નિર્દેશ ગણાવ્યો છે કે નહીં તે અંગે કોઈ અંતિમ નિષ્કર્ષ આપ્યો નથી.
નરેન્દ્ર મહેતાએ શાળાના નિર્ણયનો કર્યો બચાવ
BJP ધારાસભ્ય નરેન્દ્ર મહેતાએ શાળાના નિર્ણયનો બચાવ કરતાં કહ્યું છે કે તેનો હેતુ કોઈ ધાર્મિક માન્યતા બાળકો પર લાદવાનો નથી. તેમના જણાવ્યા પ્રમાણે, શાળાનો ઉદ્દેશ વિદ્યાર્થીઓને પૌષ્ટિક ખોરાક તરફ પ્રોત્સાહિત કરવાનો છે.
મહેતાએ કહ્યું કે પર્યુષણ દરમિયાન જૈન ધર્મમાં કેટલાક ખાદ્ય પદાર્થોથી દૂર રહેવાની પરંપરા છે અને શાળાએ પણ આ સમયગાળા દરમિયાન આ વસ્તુઓ ટાળવાની સલાહ આપી છે. તેમણે ગણેશોત્સવ અને નવરાત્રિ જેવા પ્રસંગોનું ઉદાહરણ આપતાં કહ્યું કે ઘણા પરિવારો પોતાની ઇચ્છાથી આવા પ્રસંગો દરમિયાન નોનવેજ ખાવાનું છોડી દે છે, તો પર્યુષણ દરમિયાન કેટલાક ખાદ્ય પદાર્થો ન લાવવાની અપીલમાં શું વાંધો છે?
‘પ્રતિબંધ’ કે માત્ર અપીલ, વિવાદનો મુખ્ય મુદ્દો
આ સમગ્ર મામલામાં સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે કે શાળાનો સર્ક્યુલર માત્ર અપીલ હતો કે વિદ્યાર્થીઓ માટે વ્યવહારિક રીતે ફરજિયાત નિયમ. સ્થાનિક અહેવાલો અનુસાર, વાલીઓના વોટ્સએપ ગ્રુપમાં પણ ડુંગળી, લસણ, બટાકા અને બીટ સહિતની વસ્તુઓ ટિફિનમાં ન મોકલવાની અપીલ કરવામાં આવી હતી. શાળાની કેન્ટીનમાં પણ આ સમયગાળા દરમિયાન આવી વસ્તુઓનો ઉપયોગ ન કરવાની વાત કહેવામાં આવી હતી.
પર્યુષણ પર્વ અને કંદમૂળથી પરહેજની પરંપરા
જૈન ધર્મમાં પર્યુષણને આત્મસંયમ, ઉપવાસ, આત્મચિંતન અને ક્ષમાનું મહત્વ ધરાવતા પર્વ તરીકે જોવામાં આવે છે. આ વર્ષે મુંબઈમાં જૈન સમુદાયે 8 સપ્ટેમ્બરથી પર્યુષણની શરૂઆત કરી હતી. આ દરમિયાન શ્રદ્ધાળુઓ વિવિધ ધાર્મિક નિયમોનું પાલન કરે છે અને કંદમૂળ સહિત કેટલાક ખાદ્ય પદાર્થોથી પરહેજ કરે છે.
પરંતુ વિવાદનો કેન્દ્રબિંદુ એ છે કે વ્યક્તિગત અથવા ધાર્મિક આહારની પરંપરા શાળામાં અભ્યાસ કરતા તમામ વિદ્યાર્થીઓ માટે લાગુ કરી શકાય કે નહીં.
શાળા અગાઉ પણ સવાલોના ઘેરામાં રહી ચૂકી છે
સેવન સ્ક્વેર સ્કૂલ અગાઉ પણ વિવાદમાં રહી હોવાનું જણાવાયું છે. Times of Indiaના અહેવાલ અનુસાર, શાળા જે જમીન પર સંચાલિત થઈ રહી છે તેના ઉપયોગ અંગે પણ સવાલો ઉઠાવવામાં આવ્યા હતા. આરોપ છે કે મીરા-ભાયંદર મહાનગરપાલિકાની વિકાસ યોજનામાં ટેક્નિકલ સ્કૂલ માટે અનામત જમીન પર સેવન સ્ક્વેર એકેડમી શરૂ કરવામાં આવી હતી. આ મામલે રાજકીય પ્રભાવના ઉપયોગના આરોપો પણ લગાવવામાં આવ્યા છે. સંપત્તિના કથિત હસ્તાંતરણ અને સરકારી આવકના નુકસાન સાથે જોડાયેલો મામલો અદાલતમાં પડતર હોવાનું પણ જણાવાયું છે.
હવે શિક્ષણ વિભાગના નિરીક્ષણ બાદ જ સ્પષ્ટ થશે કે પર્યુષણ દરમિયાન શાળાએ જાહેર કરેલા નિયમનું સ્વરૂપ શું હતું અને વિદ્યાર્થીઓ માટે તેની અમલવારી કેટલી હદ સુધી કરવામાં આવી હતી. આ સાથે શાળાઓમાં ધાર્મિક પરંપરા, વ્યક્તિગત પસંદગી અને વિવિધ પૃષ્ઠભૂમિના વિદ્યાર્થીઓના અધિકારો વચ્ચે સંતુલન કેવી રીતે જાળવવું તે અંગેની ચર્ચા પણ વધુ તેજ બની છે.
