Mayawati-Akash Anand: બહુજન સમાજ પાર્ટી (BSP)માં નેતૃત્વ અને ઉત્તરાધિકારને લઈને ચાલી રહેલી આંતરિક ખેંચતાણ ફરી એકવાર જાહેરમાં સામે આવી છે. બસપા સુપ્રીમો માયાવતીએ પોતાના ભત્રીજા આકાશ આનંદને ફરી એકવાર પાર્ટીમાંથી બહારનો રસ્તો બતાવ્યો છે. આ નિર્ણયના થોડા જ કલાકો બાદ આકાશ આનંદના સસરા અને પૂર્વ રાજ્યસભા સાંસદ અશોક સિદ્ધાર્થે રાજકારણ તથા સામાજિક જીવનમાંથી સંન્યાસ લેવાની જાહેરાત કરી હતી. ઉત્તર પ્રદેશ વિધાનસભા ચૂંટણી 2027 નજીક આવી રહી છે ત્યારે આ ઘટનાક્રમ બસપાના ભવિષ્યના નેતૃત્વને લઈને નવી ચર્ચા ઊભી કરી રહ્યો છે.

માયાવતીએ આકાશ આનંદ સામે લીધો કડક નિર્ણય

માયાવતીએ ગુરુવારે સવારે પોતાના સત્તાવાર X હેન્ડલ પરથી નિવેદન જાહેર કરીને આકાશ આનંદ સામે કાર્યવાહી કરી હતી. અહેવાલો અનુસાર, માયાવતીએ આરોપ લગાવ્યો કે આકાશ આનંદ ‘ડબલ માઇન્ડ’ સાથે કામ કરી રહ્યા હતા અને તેમનું વલણ બસપાની નીતિઓ તથા સિદ્ધાંતો સાથે સુસંગત નહોતું.

આકાશ આનંદને અગાઉ પણ પાર્ટીમાંથી બહાર કરવામાં આવ્યા હતા, પરંતુ બાદમાં તેમની વાપસી થઈ હતી. તાજેતરના નિર્ણય પહેલાં પણ માયાવતી તેમના રાજકીય ભવિષ્યને લઈને સતત કડક વલણ અપનાવી રહ્યા હતા.

3 સપ્ટેમ્બરે લખનૌમાં બસપાની રાષ્ટ્રીય સ્તરની બેઠક બાદ આકાશ આનંદને પાર્ટીના રાષ્ટ્રીય સંયોજક પદ પરથી હટાવવામાં આવ્યા હતા. ત્યારે માયાવતીએ કહ્યું હતું કે આકાશને હજુ રાજકીય પરિપક્વતા મેળવવાની જરૂર છે અને હાલ તેમને મોટી સંગઠનાત્મક જવાબદારી આપવામાં આવશે નહીં.

ઈશાન આનંદને જવાબદારી, આકાશની વાપસી માટે શરત

7 સપ્ટેમ્બરે આકાશ આનંદના નાના ભાઈ ઈશાન આનંદને પાર્ટીમાં મહત્વપૂર્ણ સંગઠનાત્મક જવાબદારી આપવામાં આવી હતી. ત્યારબાદ 9 સપ્ટેમ્બરે માયાવતીએ આકાશ આનંદની સંભવિત વાપસી અંગે પણ સંકેત આપ્યો હતો.

માયાવતીના જણાવ્યા અનુસાર, જો આકાશ આનંદના સસરા અશોક સિદ્ધાર્થ સંપૂર્ણપણે રાજકારણમાંથી સંન્યાસ લઈ લે તો આકાશને પાર્ટીમાં સ્વતંત્ર રીતે કામ કરવાની તક અને તેમની જવાબદારીઓ પરત આપવા અંગે વિચાર કરી શકાય. જોકે, બીજા જ દિવસે અશોક સિદ્ધાર્થે સંન્યાસની જાહેરાત કરી હોવા છતાં આકાશ આનંદને પાર્ટીમાંથી બહાર કરી દેવામાં આવ્યા.

અશોક સિદ્ધાર્થે રાજકીય અને સામાજિક જીવન છોડવાની જાહેરાત કરી

માયાવતીના નિવેદનના બીજા દિવસે, 10 સપ્ટેમ્બરે અશોક સિદ્ધાર્થે X પર ભાવુક સંદેશ દ્વારા રાજકીય અને સામાજિક જીવનમાંથી તાત્કાલિક સંન્યાસ લેવાની જાહેરાત કરી. તેમણે માયાવતીના આદેશને પોતાના માટે સર્વોપરી ગણાવ્યો અને કહ્યું કે તેઓ છેલ્લા લગભગ 35 વર્ષથી બસપાના મિશન માટે સમર્પિત રહ્યા છે.

સિદ્ધાર્થે જણાવ્યું કે પાર્ટીએ તેમને જે પણ જવાબદારી સોંપી, તેને પોતાની ક્ષમતા મુજબ નિભાવવાનો તેમણે પ્રયાસ કર્યો. તેમણે માયાવતીનો ઉલ્લેખ કરતાં કહ્યું કે તેમણે એક સામાન્ય કાર્યકર્તાને પોતાના પરિવારનો સભ્ય બનાવ્યો અને આ ઋણ તેઓ જીવનભર ચૂકવી શકશે નહીં. માયાવતી માટે પોતાનું જીવન પણ આપવું પડે તો તેને તેઓ ગૌરવની બાબત ગણશે, એવું પણ તેમણે જણાવ્યું.

માયાવતીના આરોપોનો અશોક સિદ્ધાર્થે આપ્યો જવાબ

માયાવતીએ અગાઉ અશોક સિદ્ધાર્થ પર આરોપ લગાવ્યો હતો કે પાર્ટીએ તેમને પોતાની કાર્યપદ્ધતિ સુધારવાની અનેક તકો આપી, પરંતુ તેમણે બસપાના મિશન કરતાં વ્યક્તિગત અને પારિવારિક હિતો તથા રાજકીય મહત્વાકાંક્ષાઓને વધુ પ્રાથમિકતા આપી.

સિદ્ધાર્થે આ આરોપોને નકારી કાઢ્યા. તેમણે કહ્યું કે તેમના પર આકાશ આનંદને પ્રભાવિત કરવા અથવા ગેરમાર્ગે દોરવાના આરોપો મૂકવામાં આવ્યા છે, પરંતુ તેમણે દાવો કર્યો કે તેઓ ઘણા મહિનાથી પોતાના જમાઈ આકાશ આનંદને મળ્યા પણ નથી.

તેમણે ગૌતમ બુદ્ધ અને પોતાના રાજકીય ગુરુ કાંશીરામને સાક્ષી માનીને કહ્યું કે તેમણે ક્યારેય બસપાના હિતો વિરુદ્ધ કામ કર્યું નથી.

અશોક સિદ્ધાર્થને અગાઉ પણ પાર્ટીમાંથી હાંકી કાઢવામાં આવ્યા હતા

અશોક સિદ્ધાર્થને આ પહેલાં 2 ઓગસ્ટ 2026ના રોજ બસપામાંથી હાંકી કાઢવામાં આવ્યા હતા. તેમના પર વારંવાર શિસ્તભંગ, પાર્ટી વિરોધી વલણ અને સોંપાયેલી જવાબદારી યોગ્ય રીતે ન નિભાવવાના આરોપો મૂકવામાં આવ્યા હતા.

અશોક સિદ્ધાર્થ બસપાના પૂર્વ રાજ્યસભા સાંસદ રહી ચૂક્યા છે. તેમની પુત્રી પ્રજ્ઞા સાથે આકાશ આનંદના લગ્ન માર્ચ 2023માં થયા હતા. આ સંબંધને કારણે અશોક સિદ્ધાર્થ આકાશ આનંદના સસરા છે.

2027ની ચૂંટણી પહેલાં ઉત્તરાધિકારનો સવાલ વધુ ગાઢ

આકાશ આનંદને એક સમયે માયાવતીના સંભવિત રાજકીય ઉત્તરાધિકારી તરીકે જોવામાં આવતા હતા. જોકે, 2024 બાદથી બંને વચ્ચેના રાજકીય સંબંધોમાં અનેક ઉતાર-ચઢાવ જોવા મળ્યા છે. આકાશને મહત્વપૂર્ણ જવાબદારીઓમાંથી દૂર કરવા, પાર્ટીમાંથી કાઢવા અને બાદમાં માર્ચ 2026માં તેમની વાપસી કરવાના નિર્ણયો થઈ ચૂક્યા છે.

હવે સપ્ટેમ્બર 2026માં ફરી તેમને પાર્ટીમાંથી બહાર કરવામાં આવ્યા છે. બીજી તરફ, તેમના નાના ભાઈ ઈશાન આનંદને સંગઠનમાં મહત્વપૂર્ણ જવાબદારી આપવામાં આવી છે. આ ઘટનાક્રમથી બસપાના આગામી નેતૃત્વ અને ઉત્તરાધિકાર અંગે ચર્ચા વધુ તેજ બની છે.

ઉત્તર પ્રદેશ ઉપરાંત ઉત્તરાખંડ અને પંજાબમાં પણ વિધાનસભા ચૂંટણી નજીક હોવાથી માયાવતી પાર્ટીના સંગઠન અને બહુજન આંદોલનને કોઈ વ્યક્તિગત અથવા પારિવારિક હિતથી પ્રભાવિત ન થવા દેવા પર ભાર મૂકી રહ્યા છે. અશોક સિદ્ધાર્થનો સંન્યાસ આકાશ આનંદની વાપસીનો માર્ગ ખોલશે તેવી ચર્ચા વચ્ચે જ આકાશને બહાર કરવામાં આવતાં BSPની અંદરના સત્તા-સંતુલન અને નેતૃત્વને લઈને હવે અનેક સવાલો ઊભા થયા છે.