Imran Khedawala: ગુજરાત વિધાનસભાના ત્રણ દિવસીય સત્રની શરૂઆતમાં વંદે માતરમના ગાનને લઈને વિવાદ સર્જાયો છે. સત્રની શરૂઆત દરમિયાન કોંગ્રેસના ધારાસભ્ય ઇમરાન ખેડાવાલા વંદે માતરમ ગાતા સમયે ઊભા રહ્યા હતા, પરંતુ સંપૂર્ણ ગાનના કેટલાક ભાગ દરમિયાન તેઓ બેસી ગયા હોવાના આક્ષેપ બાદ ભાજપના ધારાસભ્યો દ્વારા વિરોધ કરવામાં આવ્યો. આ ઘટનાએ વિધાનસભાની અંદર રાજકીય ચર્ચાને વેગ આપ્યો છે.
વંદે માતરમના ગાનને લઈને વિધાનસભામાં વિવાદ
વિવાદ અંગે કરવામાં આવેલા રાજકીય વિશ્લેષણમાં સવાલ ઉઠાવવામાં આવ્યો કે જ્યારે વિધાનસભાનું સત્ર માત્ર ત્રણ દિવસ માટે મળ્યું છે અને ધારાસભ્યો પાસે રાજ્યના મહત્વના પ્રશ્નો પર ચર્ચા માટે મર્યાદિત સમય છે, ત્યારે વંદે માતરમના મુદ્દે થયેલો વિવાદ કેટલો યોગ્ય છે. જણાવાયું કે સત્રમાં દરરોજ આશરે ચાર કલાકનું કામકાજ થાય તો કુલ મળીને 12 કલાક જેટલો સમય 182 ધારાસભ્યો પાસે રાજ્યના પ્રશ્નો પર ચર્ચા માટે રહે છે.
ઇમરાન ખેડાવાલાએ પોતાના બચાવમાં કહ્યું કે તેઓ વંદે માતરમની શરૂઆત વખતે ઊભા હતા અને જે ગાનનો પરંપરાગત ભાગ રાષ્ટ્રીય કાર્યક્રમોમાં ગવાય છે તે તેઓ સન્માનપૂર્વક ગાય છે. તેમના જણાવ્યા મુજબ 1937માં સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલ, મહાત્મા ગાંધી, મૌલાના આઝાદ અને બાબાસાહેબ આંબેડકર સહિતના નેતાઓ સાથે જોડાયેલા સમયગાળામાં જે સ્વરૂપ સ્વીકારવામાં આવ્યું હતું, તે પ્રમાણે ગાવામાં તેઓ વાંધો માનતા નથી.
બંધારણ અને વ્યક્તિગત અધિકારનો હવાલો
ખેડાવાલાએ કહ્યું કે ભારતનું બંધારણ દરેક નાગરિકને હક અને અધિકાર આપે છે અને કોઈ વ્યક્તિ બંધારણથી ઉપર નથી. તેમના જણાવ્યા મુજબ વ્યક્તિની જાતિ, ધર્મ કે અન્ય ઓળખ અલગ હોઈ શકે, પરંતુ બંધારણ દરેક માટે સમાન છે.
તેમણે એવો પણ સવાલ ઉઠાવ્યો કે વંદે માતરમ કેટલું ગાવું તે અંગે તેમને ભાજપના કોઈ પ્રમાણપત્રની જરૂર નથી. તેમણે દાવો કર્યો કે સરદાર પટેલ, મહાત્મા ગાંધી અને રવીન્દ્રનાથ ટાગોર સાથે જોડાયેલા વંદે માતરમના સ્વીકારેલા સ્વરૂપને તેઓ સન્માન આપે છે.
શાહબાનો કેસથી વંદે માતરમ સુધી કોંગ્રેસ પર સવાલ
આ ઘટનાને લઈને કોંગ્રેસની રાજકીય ભૂમિકા પર પણ ટીકા કરવામાં આવી. શાહબાનો કેસનો ઉલ્લેખ કરીને એવો દાવો કરવામાં આવ્યો કે તે સમયે રાજીવ ગાંધી સરકાર એક મહિલા અધિકાર અને બંધારણીય સિદ્ધાંતના પક્ષમાં મજબૂતીથી ઊભી રહી શકી નહોતી અને ત્યારથી કોંગ્રેસની રાજનીતિમાં અધોગતિનો નવો તબક્કો શરૂ થયો હતો.
આ જ પ્રકારની રાજકીય અસંગતતાનો આરોપ વંદે માતરમના મુદ્દે પણ મૂકવામાં આવ્યો. ટીકાકારોએ કહ્યું કે જો અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતાની વાત કરવામાં આવે તો તે પસંદગીપૂર્વક લાગુ ન થવી જોઈએ અને દરેક વિષયમાં સમાન માપદંડ હોવો જોઈએ.
પ્રોફેસર હેમંત શાહની પોસ્ટનો પણ ઉલ્લેખ
ચર્ચા દરમિયાન પ્રોફેસર હેમંત શાહનો પણ ઉલ્લેખ થયો. તેમને જાહેરમાં પોતાને નાસ્તિક ગણાવતા વ્યક્તિ તરીકે રજૂ કરવામાં આવ્યા અને તેમના ધાર્મિક ગ્રંથો અંગેના અગાઉના પ્રશ્નોનો સંદર્ભ આપવામાં આવ્યો. કુરાનને લઈને તેમની અભિવ્યક્તિ સામે કેટલાક લોકોની ધાર્મિક લાગણી દુભાઈ હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો.
આ સંદર્ભમાં એવી દલીલ કરવામાં આવી કે બંધારણ વ્યક્તિને પોતાના વિચારો વ્યક્ત કરવાનો અધિકાર આપે છે, પરંતુ ધારાસભ્ય અથવા જાહેર પ્રતિનિધિ દ્વારા કોઈ વ્યક્તિની અભિવ્યક્તિ રોકવાની માંગ કરવી એ અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતા અંગેના પ્રશ્નો ઊભા કરે છે.
રાષ્ટ્રીય ગીતો અને ધાર્મિક સંદર્ભ અંગે દલીલ
ચર્ચામાં અમેરિકા, યુકે અને ન્યૂઝીલેન્ડ જેવા સેક્યુલર દેશોના રાષ્ટ્રીય ગીતોમાં ઈશ્વરનો ઉલ્લેખ હોવાનો પણ સંદર્ભ આપવામાં આવ્યો. દલીલ કરવામાં આવી કે રાષ્ટ્રીય ગીતમાં ધાર્મિક ભાવના અથવા ઈશ્વરનો ઉલ્લેખ હોવો અને દેશની નાગરિક ઓળખ વચ્ચે સીધો વિરોધાભાસ હોવો જરૂરી નથી.
વંદે માતરમના સંપૂર્ણ સ્વરૂપ અંગે પણ સમજાવવામાં આવ્યું કે તેમાં દેશને માતા અથવા દેવીના રૂપક સાથે સંબોધવામાં આવે છે. આ દલીલ અનુસાર તેનો ભાવ દેશપ્રેમ અને દેશની રક્ષા સાથે જોડાયેલો છે.
ભાજપ અને કોંગ્રેસ વચ્ચે રાજકીય ટકરાવ
ઇમરાન ખેડાવાલાની ઘટનાને લઈને ભાજપના ધારાસભ્યો વિરોધમાં અધ્યક્ષના ચેમ્બરમાં પહોંચ્યા હતા. બીજી તરફ ખેડાવાલાએ બંધારણીય અધિકાર અને પોતાના અભિપ્રાયનો હવાલો આપ્યો છે. પરિણામે વંદે માતરમનો મુદ્દો માત્ર વિધાનસભાની એક ઘટનાથી આગળ વધીને કોંગ્રેસ અને ભાજપ વચ્ચેના રાજકીય ટકરાવનું કારણ બન્યો છે.
હવે જોવાનું એ રહેશે કે આગામી દિવસોમાં આ મુદ્દો વિધાનસભાની ચર્ચામાં કેટલો આગળ વધે છે અને કોંગ્રેસ તથા ભાજપ બંને આ ઘટનાને રાજકીય રીતે કયા મુદ્દાઓ સાથે જોડે છે.
