Iran US War: ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે ચાલી રહેલા યુદ્ધમાં બુધવારે તણાવ વધુ ગંભીર બન્યો છે. અમેરિકી સેન્ટ્રલ કમાન્ડ (CENTCOM) દ્વારા ઈરાનના પાંચ તેલ ટેન્કરોને નિશાન બનાવવામાં આવ્યા બાદ ઈરાનના ઇસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC)એ પર્સિયન ગલ્ફમાં બે અમેરિકી જહાજો અને આઠ તેલ ટેન્કરોને નિશાન બનાવ્યાનો દાવો કર્યો છે. ઈરાની માધ્યમો અનુસાર હોર્મુઝ જલડમરુમધ્યમાંથી પસાર થવાનો પ્રયાસ કરતા અન્ય 10 જહાજોને પણ નિશાન બનાવવામાં આવ્યા.
આ ઉપરાંત ઈરાને જોર્ડનમાં આવેલા અમેરિકી સૈન્ય મથક પર મિસાઈલ હુમલો કર્યો હોવાનો દાવો છે. જોર્ડને કહ્યું કે તેની વાયુ સંરક્ષણ પ્રણાલીએ છોડવામાં આવેલી 20માંથી 18 મિસાઈલોને અટકાવી દીધી.
પાંચ ઈરાની તેલ ટેન્કરો પર અમેરિકી કાર્યવાહી
અમેરિકી અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, અમેરિકી સેનાએ ખાર્ગ ટાપુની આસપાસ ઈરાનના અનેક તેલ ટેન્કરો પર હુમલો કર્યો હતો. અમેરિકાનો દાવો છે કે આ ટેન્કરોનો સંબંધ ઈરાનના રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ સાથે હતો અને કાર્યવાહી અમેરિકી નૌકાદળના યુદ્ધજહાજોને નિશાન બનાવવાના પ્રયાસના જવાબમાં કરવામાં આવી હતી.
અમેરિકાએ આ પહેલાં શનિવારે પણ ત્રણ ઈરાની તેલ ટેન્કરોને નિશાન બનાવ્યા હતા. અમેરિકી સેનાના જણાવ્યા અનુસાર ઈરાની દળોએ અમેરિકી યુદ્ધજહાજો પર બેલિસ્ટિક મિસાઈલો છોડેલી હતી, જોકે નૌકાદળે જણાવ્યું કે તેના જહાજો હુમલામાં બચી ગયા હતા.
હોર્મુઝમાં જહાજોની અવરજવર ઘટી
યુદ્ધની સૌથી મોટી અસર હોર્મુઝ જલડમરુમધ્ય પર પડી રહી છે, જે વિશ્વના મહત્વપૂર્ણ ઊર્જા અને વેપારી માર્ગોમાંથી એક છે. મંગળવારે અહીંથી માત્ર છ કોમોડિટી જહાજો પસાર થયા, જ્યારે એક દિવસ પહેલાં આ સંખ્યા નવ હતી. છેલ્લા 10 દિવસની સરેરાશ દરરોજ આશરે 12 જહાજોની રહી છે.
બીજી તરફ બાબ-અલ-મંદેબ માર્ગ પરથી મંગળવારે 25 કોમોડિટી જહાજો પસાર થયા, જ્યારે છેલ્લા 10 દિવસની સરેરાશ 27 જહાજોની રહી છે. ટ્રાન્સપોન્ડર બંધ હોવાના કારણે આ આંકડામાં થોડો ફેરફાર શક્ય હોવાનું જણાવાયું છે.
હોર્મુઝને લઈને અમેરિકા-ઈરાન સામસામે
ઈરાનની સુપ્રીમ નેશનલ સિક્યુરિટી કાઉન્સિલના વડા મોહસેન રેઝાઈએ હોર્મુઝ નજીક જહાજો માટે નવા ‘એક્સક્લૂઝન ઝોન’ની વાત કરી છે. અમેરિકાએ આ પ્રસ્તાવ નકારી કાઢ્યો છે અને કહ્યું છે કે જલડમરુમધ્ય ખુલ્લું છે.
અમેરિકી સેનાના જણાવ્યા અનુસાર તેની નૌકાદળે હોર્મુઝમાંથી બારૂદી સુરંગો દૂર કરી છે. સોમવાર સુધીમાં ઈરાની બંદરો પરની અમેરિકી નાકાબંધીના કારણે 94 વ્યાવસાયિક જહાજોના માર્ગ બદલવામાં આવ્યા હતા અને ત્રણ જહાજોને નિષ્ક્રિય કરવામાં આવ્યા હતા.
કુવૈત અને બહેરીનને ઈરાનની ચેતવણી
IRGC નૌકાદળે કુવૈત અને બહેરીનના બંદરો નજીક રહેલા તેલ ટેન્કરોના ક્રૂને જહાજ છોડવાની ચેતવણી આપી છે. ઈરાનનો આરોપ છે કે આ દેશોમાં અમેરિકી સૈન્યની હાજરી છે અને તેઓ ઈરાન સામેની અમેરિકી કાર્યવાહીનું સમર્થન કરી રહ્યા છે.
ઈરાને કહ્યું છે કે બંદર પર કે સમુદ્રમાં રહેલા ટેન્કરોના ક્રૂએ સાવચેતી રાખવી જોઈએ. આ ચેતવણીથી ગલ્ફ વિસ્તારમાં વેપારી જહાજોની સુરક્ષાને લઈને ચિંતા વધી છે.
હૂતી હુમલાથી સાઉદી અરેબિયામાં તણાવ
યમનના ઈરાન સમર્થિત હૂતી બળવાખોરોએ દક્ષિણ સાઉદી અરેબિયાના અભા, ખામિસ મુશૈત, નજરાન અને જિઝાનમાં ડ્રોન તથા મિસાઈલ હુમલા કર્યા હોવાનો દાવો છે. સાઉદી નેતૃત્વ હેઠળના ગઠબંધન અનુસાર હુમલામાં 73 લોકો ઘાયલ થયા.
હૂતીઓએ ખામિસ મુશૈતના સાઉદી એરબેઝ ઉપરાંત અભા, નજરાન અને જિઝાનમાં સાઉદી અરામકો સાથે જોડાયેલા ઠેકાણાઓને નિશાન બનાવ્યાનો દાવો કર્યો છે. સાઉદી વિદેશમંત્રી પ્રિન્સ ફૈસલ બિન ફરહાને કહ્યું કે દેશ પોતાની સુરક્ષા માટે તમામ જરૂરી સાધનોનો ઉપયોગ કરશે, જોકે હૂતીઓ સાથે કૂટનીતિનો માર્ગ ખુલ્લો હોવાનું પણ જણાવ્યું.
ઈરાનનો નવી બેલિસ્ટિક મિસાઈલનો દાવો
ઈરાની સરકારી માધ્યમોએ ‘કાસેમ બસીર’ નામની નવી બેલિસ્ટિક મિસાઈલને સૈન્ય વ્યૂહરચનામાં પરિવર્તનનો સંકેત ગણાવ્યો છે. ઈરાની અધિકારી મોહસેન રેઝાઈએ દાવો કર્યો કે તેનું પરીક્ષણ અમેરિકી યુદ્ધજહાજ સામે કરવામાં આવ્યું હતું. જોકે, પરીક્ષણમાં વપરાયેલું હથિયાર ખરેખર કાસેમ બસીર જ હતું કે નહીં તે સ્પષ્ટ નથી.
ઈરાની અહેવાલો મુજબ આ મિસાઈલની મારક ક્ષમતા ઓછામાં ઓછી 1,200 કિલોમીટર છે અને તે આશરે અડધો ટન વૉરહેડ લઈ જઈ શકે છે.
પરમાણુ કાર્યક્રમ અંગે IAEAની ચિંતા
આંતરરાષ્ટ્રીય પરમાણુ ઊર્જા એજન્સી (IAEA)એ ઈરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી છે. IAEAના વડા રાફેલ ગ્રૉસીએ જણાવ્યું કે એક વર્ષથી વધુ સમયથી એજન્સી ઈરાનના પરમાણુ પદાર્થો અને મુખ્ય પરમાણુ સ્થળોની સ્થિતિની સ્વતંત્ર રીતે સંપૂર્ણ પુષ્ટિ કરી શકી નથી. અમેરિકા, બ્રિટન, ફ્રાન્સ અને જર્મની ઈરાનના પરમાણુ મુદ્દાને સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદમાં લઈ જવા માટે દબાણ કરી રહ્યા છે.
યુદ્ધ વચ્ચે ઈરાનમાં પેટ્રોલ મોંઘું
ઈરાને વધુ પેટ્રોલ ખરીદતા ગ્રાહકો માટે ભાવ વધાર્યો છે. નવી વ્યવસ્થા મુજબ મહિનામાં 110 લિટરથી વધુ પેટ્રોલ ખરીદનારને પ્રતિ લિટર 100,000 રિયાલ ચૂકવવા પડશે, જે અગાઉની કિંમત કરતાં બમણું છે. સરકારનું કહેવું છે કે વધારાની આવક પરિવારો સુધી પહોંચાડવામાં આવશે.
બીજી તરફ અમેરિકામાં પણ યુદ્ધના ખર્ચને લઈને સવાલો ઉઠી રહ્યા છે. ડેમોક્રેટિક સેનેટર માર્ક વૉર્નરે દાવો કર્યો કે ઈરાન યુદ્ધમાં અમેરિકા અત્યાર સુધીમાં 100 અબજ ડૉલર ખર્ચી ચૂક્યું છે અને દર બે મિનિટે આશરે 10 લાખ ડૉલરનો ખર્ચ થઈ રહ્યો છે.
ગલ્ફ દેશોમાં વધતી ચિંતા
UAEના રાજદ્વારી સલાહકાર અનવર ગરગાશે કહ્યું કે હોર્મુઝ જલડમરુમધ્ય કોઈ એક દેશના નિયંત્રણમાં ન હોવું જોઈએ. અરબ લીગે પણ દરિયાઈ માર્ગોને વ્યૂહાત્મક સોદાબાજીના સાધન તરીકે ઉપયોગ ન કરવા અપીલ કરી છે. દક્ષિણ કોરિયાએ પણ સુરક્ષા સ્થિતિનું મૂલ્યાંકન કરવા ટીમ મોકલી છે.
આ દરમિયાન તેહરાન પ્રશાસને મેટ્રો સ્ટેશનોને કટોકટીમાં આશ્રયસ્થળ તરીકે ઉપયોગમાં લેવા તૈયારીઓ શરૂ કરી છે. બીજી તરફ અમેરિકાએ ઈરાન સાથે જોડાયેલી એક વ્યક્તિ અને 30થી વધુ સંસ્થાઓ સામે નવા પ્રતિબંધો જાહેર કર્યા છે.
હોર્મુઝમાં જહાજોની ઘટતી અવરજવર, સતત મિસાઈલ અને ડ્રોન હુમલા, તેલ ટેન્કરોને અપાતી ધમકીઓ અને નવા પ્રતિબંધો વચ્ચે ઈરાન-અમેરિકા સંઘર્ષ હવે માત્ર બે દેશો પૂરતો સીમિત રહ્યો નથી. તેની અસર ગલ્ફની સુરક્ષા, વૈશ્વિક ઊર્જા પુરવઠા અને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર માર્ગો પર પણ વધતી જોવા મળી રહી છે.
