Chhattisgarh Suicide Cases: વિશ્વ આત્મહત્યા નિવારણ દિવસ, 10 સપ્ટેમ્બરના અવસરે સામે આવેલા સરકારી આંકડાઓએ છત્તીસગઢમાં માનસિક આરોગ્ય અને આત્મહત્યાના વધતા સંકટ અંગે ગંભીર ચિંતા ઊભી કરી છે. નેશનલ ક્રાઇમ રેકોર્ડ્સ બ્યૂરો (NCRB)ના આંકડા અનુસાર, નોંધાયેલા આત્મહત્યાના કેસોની સંખ્યાના આધારે છત્તીસગઢ દેશભરમાં ચોથા સ્થાને પહોંચી ગયું છે. ખાસ કરીને યુવા વર્ગ આ સંકટથી સૌથી વધુ પ્રભાવિત થઈ રહ્યો હોવાનું નિષ્ણાતોના મૂલ્યાંકન પરથી સામે આવે છે.

પાંચ વર્ષમાં લગભગ 40 હજાર લોકોએ જીવ ગુમાવ્યો

NCRBના આંકડા અનુસાર 2020થી 2024 દરમિયાન છત્તીસગઢમાં કુલ અંદાજે 39,814 આત્મહત્યાના કેસ નોંધાયા હતા. વર્ષ 2020માં રાજ્યમાં 7,710 લોકોના આત્મહત્યાના કેસ નોંધાયા હતા. 2021માં આ આંકડો વધીને 7,828 થયો હતો. ત્યારબાદ 2022માં સૌથી વધુ 8,446 આત્મહત્યાના કેસ નોંધાયા હતા. 2023માં આ સંખ્યા ઘટીને 7,868 થઈ હતી, પરંતુ 2024માં ફરી વધારો નોંધાયો અને 7,962 લોકોના આત્મહત્યાના કેસ નોંધાયા હતા.

રાષ્ટ્રીય સરેરાશ કરતાં આત્મહત્યાનો દર બમણાથી વધુ

છત્તીસગઢમાં આત્મહત્યાનો દર પણ ચિંતાજનક છે. રાજ્યમાં દર એક લાખની વસ્તીએ આત્મહત્યાનો દર 26 નોંધાયો છે, જ્યારે દેશનો સરેરાશ દર પ્રતિ એક લાખે 12.3 છે. એટલે કે છત્તીસગઢનો આત્મહત્યા દર રાષ્ટ્રીય સરેરાશ કરતાં બમણાથી પણ વધુ છે. આ આંકડો રાજ્યમાં માનસિક આરોગ્ય, સામાજિક સહયોગ અને આર્થિક પરિસ્થિતિ જેવા મુદ્દાઓ પર ગંભીરતાથી ધ્યાન આપવાની જરૂરિયાત દર્શાવે છે.

18થી 30 વર્ષના યુવાનો સૌથી વધુ સંવેદનશીલ

રાજ્યમાં નોંધાયેલા કુલ આત્મહત્યાના કેસોમાં 18થી 30 વર્ષની વયના યુવા પુખ્તોની ભાગીદારી 34.6 ટકા છે. આ આંકડો દર્શાવે છે કે યુવાનો આત્મહત્યાના સંકટમાં સૌથી વધુ સંવેદનશીલ સમૂહ બની રહ્યા છે. અભ્યાસ, રોજગાર, આર્થિક અસુરક્ષા, સંબંધો, સામાજિક દબાણ અને એકલતા જેવી પરિસ્થિતિઓ યુવાનોના માનસિક સ્વાસ્થ્ય પર અસર કરી શકે છે.

ટેલિ-માનસ હેલ્પલાઇન પર યુવાનોના મોટા પ્રમાણમાં ફોન

રાયપુર સ્થિત AIIMSના અધિકારીઓના જણાવ્યા અનુસાર, ટેલિ-માનસ હેલ્પલાઇન 14416 પર આવતા દર 10 કૉલમાંથી આશરે ચાર કૉલ 18થી 28 વર્ષની વયના યુવાનોના હોય છે. આ કૉલમાં સૌથી સામાન્ય ફરિયાદોમાં એકલતાની લાગણી અને પોતાની વાત સાંભળનાર કોઈ નથી એવી અનુભૂતિનો સમાવેશ થાય છે. નિષ્ણાતો માને છે કે યુવાનો માટે સમયસર માનસિક સહાય અને વિશ્વાસપૂર્વક વાત કરી શકાય તેવું વાતાવરણ ઊભું કરવું અત્યંત જરૂરી છે.

આર્થિક અસુરક્ષા અને નબળો સામાજિક સહયોગ પણ કારણરૂપ

મનોચિકિત્સકોના મતે આત્મહત્યાના વધતા કેસોને માત્ર વ્યક્તિગત માનસિક સ્થિતિ સાથે જોડીને જોવાથી સમસ્યાની સંપૂર્ણ તસવીર સામે આવતી નથી. નબળો પડતો સામાજિક સહયોગ, આર્થિક અસુરક્ષા અને નશાની વધતી પ્રવૃત્તિઓ પણ સંકટને વધુ ગંભીર બનાવી શકે છે. નિષ્ણાતોના જણાવ્યા પ્રમાણે આવી પરિસ્થિતિમાં અચાનક અને આવેશભર્યા નિર્ણયો લેવાની શક્યતા વધી શકે છે.

તાજેતરની ઘટનાઓએ વધારી ચિંતા

છત્તીસગઢના વિવિધ વિસ્તારોમાં સામે આવેલી કેટલીક ઘટનાઓ પણ આ સ્થિતિની ગંભીરતા દર્શાવે છે. કોરબા જિલ્લામાં 52 વર્ષની એક મહિલાએ સોશિયલ મીડિયા પર રીલ જોતી વખતે ઇન્ટરનેટ કનેક્શન ખોરવાતા કીટનાશક પી લીધું હોવાનું સામે આવ્યું હતું. દુર્ગમાં 10 વર્ષના એક બાળકે મોટા ભાઈ-બહેનની ઠપકો બાદ આત્મહત્યા કરી લીધી હતી. જાંજગીર-ચાંપામાં 25 વર્ષના એક યુવાને ખોટા પોલીસ કેસમાં ફસાવવાની ધમકી મળ્યા બાદ પોતાનો જીવ આપી દીધો હતો.

આત્મહત્યાને જાહેર આરોગ્યના સંકટ તરીકે જોવાની જરૂર

મનોચિકિત્સકોનું કહેવું છે કે આત્મહત્યાને ગુનો, નૈતિક નબળાઈ અથવા વ્યક્તિની નિષ્ફળતા તરીકે જોવાને બદલે તેને નિવારી શકાય તેવા જાહેર આરોગ્યના સંકટ તરીકે સમજવું જરૂરી છે. આત્મહત્યાના વિચારો સાથે સંઘર્ષ કરતી વ્યક્તિ ઘણી વખત ગંભીર માનસિક પીડામાંથી પસાર થતી હોય છે અને તેને દોષારોપણ નહીં પરંતુ સમજણ, સહાનુભૂતિ અને યોગ્ય મદદની જરૂર હોય છે.

પરિવાર, મિત્રો અને સમાજે આવા સંકેતોને ગંભીરતાથી લઈને વ્યક્તિને એકલતામાં ન છોડવી જોઈએ. માનસિક આરોગ્ય સેવાઓને વધુ સુલભ બનાવવી, યુવાનો માટે કાઉન્સેલિંગની વ્યવસ્થા મજબૂત કરવી અને સંકટની સ્થિતિમાં તાત્કાલિક સહાય ઉપલબ્ધ કરાવવી જેવા પગલાં આ સમસ્યાનો સામનો કરવામાં મહત્વપૂર્ણ બની શકે છે.